ХҒС ЖЕРДЕН
Барлық 6 iROSA күн панелі жақсы көрініп тұр. Бесінші және алтыншы iROSA маусымда орнатылған еді.
Барлық 6 iROSA күн панелі жақсы көрініп тұр. Бесінші және алтыншы iROSA маусымда орнатылған еді.
ҚҰС ЖОЛЫ
Шілде — жыпырлаған жұлдыздар мен күңгірт тозаң бұлттарына толы галактика ядросы ең жақсы бақыланатын кез. Әрине, ауылдан, таудан немесе далалықтан. Толығырақ — арнадағы жаңа роликте
Фото авторы: Jz White
#бейнеролик
Шілде — жыпырлаған жұлдыздар мен күңгірт тозаң бұлттарына толы галактика ядросы ең жақсы бақыланатын кез. Әрине, ауылдан, таудан немесе далалықтан. Толығырақ — арнадағы жаңа роликте
Фото авторы: Jz White
#бейнеролик
ТАРИХТА АЛҒАШ РЕТ МЕТАН ЖАҒАТЫН ЗЫМЫРАН ОРБИТАҒА ШЫҚТЫ
2023 жылы 12 шілдеде, Алматы уақытымен 4:12-де қытайлық Landspace компаниясының ZhuQue-2 зымыраны орбитаға шыға алған бірінші метан отынды зымыран атанды. Оның 2-сатысы 431 х 461 км гелиосинхрон орбитаға шыққаны расталды. ZhuQue-2 бұл жолы пайдалы жүктеме көтерген жоқ. Зымыран осы жылы тағы бір ұшырылуы тиіс.
ZhuQue-2 былтыр 14 желтоқсанда 2-сатыдағв ақау кесірінен орбитаға шыға алмаған. Ұзындығы 49,5 м, диаметрі 3,5 м екі сатылы зымыран 200 км төмен жермаңы орбитаға 6 т, 500 км гелиосинхрон орбитаға 4 т жүктеме көтереді. Ол марштық TQ-12 және маневрлік TQ-11 метан-оттегі қозғағыштарымен жарақтанған.
Биыл 23 наурызда америкалық Relativity Space компаниясының Terran 1 зымыраны, ал 20 көкекте SpaceX компаниясының Starship аса ауыр зымыран жүйесі де орбитаға жетпеген еді. Енді міне, метан қолданатын зымырандардың төртінші әрекеті сәтті болды.
Метан керосинге балама зымыран отыны ретінде көптен бері қарастырылып келеді (тотықтырғыш рөлін оттегі атқарады). Ол ұшырылым құнын арзандатып, қозғағыштарды көп мәрте қолдануды оңайлатады. Сол себепті әлемдік көптеген зымыран өндірушілер метанмен ұшатын тасығыш жасап жатыр.
Credit: Landspace
#ҚытайҒарышта #зымыранұшыру
2023 жылы 12 шілдеде, Алматы уақытымен 4:12-де қытайлық Landspace компаниясының ZhuQue-2 зымыраны орбитаға шыға алған бірінші метан отынды зымыран атанды. Оның 2-сатысы 431 х 461 км гелиосинхрон орбитаға шыққаны расталды. ZhuQue-2 бұл жолы пайдалы жүктеме көтерген жоқ. Зымыран осы жылы тағы бір ұшырылуы тиіс.
ZhuQue-2 былтыр 14 желтоқсанда 2-сатыдағв ақау кесірінен орбитаға шыға алмаған. Ұзындығы 49,5 м, диаметрі 3,5 м екі сатылы зымыран 200 км төмен жермаңы орбитаға 6 т, 500 км гелиосинхрон орбитаға 4 т жүктеме көтереді. Ол марштық TQ-12 және маневрлік TQ-11 метан-оттегі қозғағыштарымен жарақтанған.
Биыл 23 наурызда америкалық Relativity Space компаниясының Terran 1 зымыраны, ал 20 көкекте SpaceX компаниясының Starship аса ауыр зымыран жүйесі де орбитаға жетпеген еді. Енді міне, метан қолданатын зымырандардың төртінші әрекеті сәтті болды.
Метан керосинге балама зымыран отыны ретінде көптен бері қарастырылып келеді (тотықтырғыш рөлін оттегі атқарады). Ол ұшырылым құнын арзандатып, қозғағыштарды көп мәрте қолдануды оңайлатады. Сол себепті әлемдік көптеген зымыран өндірушілер метанмен ұшатын тасығыш жасап жатыр.
Credit: Landspace
#ҚытайҒарышта #зымыранұшыру
АЙ МЕН ҮРКЕРДІҢ ТОҒЫСЫ
2023 жылғы 13 шілденің таңында Ай орағы Үркер жұлдыз шоғырына жақындады. Жаңа Ай маусымның 20-на көрінгендіктен, өткен түні Ай 23-ші жаңасында болды. Ай мен Үркер шығыс көкжиек үстінен келесі таңда да бірге көрінеді, жарқыраған Юпитер де осы маңда.
Жалпы, Ай мен бір жұлдыздың беттесіп айқасуын қазақ «тоғысу» деп атайды. Үркер мен Айдың тоғысын бақылу арқылы халқымыз «Айдың тоғыс есебі» дейін ерекше күнтізбе ойлап шығарған. Үркер Ай жолына таяу болғандықтан, екеуі ай сайын бір тоғысады, не тоғамай жақын (ауыл-үй қонып) өтеді.
Тетелес келетін екі тоғыстың арасындағы уақыт «тоғыс айы» деп аталады. Тоғыс Айдың тақ жаңасына келе бермейді, бірақ дәстүр бойынша, оларды әрқашан тақ санға келтіріп айтады. Ай мен Үркер 27 тәулік 7 сағат 43 минут сайын тоғысады, бұл астрономия тіліндегі «жұлдыздық ай». Оны дөңгелектеп, 28 күн етіп алғанда 28х13=364 болады. Сондықтан Ай мен Үркер жыл бойы 13 рет қана тоғыса алады, жылда 13 тоғыс айы болады. Тоғыс есебі бойынша жыл басы — біртоғыс айы, ол Григорий күнтізбесі бойынша әрдайым мамырда басталады, содан соң ретімен 25, 23, 21, ... 5, 3 тоғыс айлары келеді, ең ақырғысы (13-ай) — үштоғыс айы.
2, 3-ші абзацтардағы мәлімет Хасен Әбішевтің «Аспан сыры» кітабынан алынды.
#күнтізбе #аспансыры
2023 жылғы 13 шілденің таңында Ай орағы Үркер жұлдыз шоғырына жақындады. Жаңа Ай маусымның 20-на көрінгендіктен, өткен түні Ай 23-ші жаңасында болды. Ай мен Үркер шығыс көкжиек үстінен келесі таңда да бірге көрінеді, жарқыраған Юпитер де осы маңда.
Жалпы, Ай мен бір жұлдыздың беттесіп айқасуын қазақ «тоғысу» деп атайды. Үркер мен Айдың тоғысын бақылу арқылы халқымыз «Айдың тоғыс есебі» дейін ерекше күнтізбе ойлап шығарған. Үркер Ай жолына таяу болғандықтан, екеуі ай сайын бір тоғысады, не тоғамай жақын (ауыл-үй қонып) өтеді.
Тетелес келетін екі тоғыстың арасындағы уақыт «тоғыс айы» деп аталады. Тоғыс Айдың тақ жаңасына келе бермейді, бірақ дәстүр бойынша, оларды әрқашан тақ санға келтіріп айтады. Ай мен Үркер 27 тәулік 7 сағат 43 минут сайын тоғысады, бұл астрономия тіліндегі «жұлдыздық ай». Оны дөңгелектеп, 28 күн етіп алғанда 28х13=364 болады. Сондықтан Ай мен Үркер жыл бойы 13 рет қана тоғыса алады, жылда 13 тоғыс айы болады. Тоғыс есебі бойынша жыл басы — біртоғыс айы, ол Григорий күнтізбесі бойынша әрдайым мамырда басталады, содан соң ретімен 25, 23, 21, ... 5, 3 тоғыс айлары келеді, ең ақырғысы (13-ай) — үштоғыс айы.
2, 3-ші абзацтардағы мәлімет Хасен Әбішевтің «Аспан сыры» кітабынан алынды.
#күнтізбе #аспансыры
99. УЭББ 45000 АЛЫС ГАЛАКТИКАНЫҢ ПОРТРЕТІН ТҮСІРДІ
Уэбб ғарыштық инфрақызыл телескопының NIRCam камерасы Пеш шоқжұлдызындағы шағын аспан облысының өте терең кескінін алды. Бұл галактикалар эволюциясын зерттейтін JADES (JWST Advanced Deep Extragalactic Survey) аспан шолуы аясында жасалды. Фотоға пішіні мен үлкендігі әрқилы 45 000-нан астам галактика түсіп қалды. Олардың арасында Үлкен Жарылыстан бірнеше жүз миллион жылдан соңғы Қайта Иондалу дәуірінде өмір сүргендері де бар.
JADES бұған дейін қызыл ығысуы 8-ден артық болуы мүмкін 700-дей галактика тапқан еді. Бұл олар Әлемнің алғашқы 600 миллион жылында болған деген сөз. Кандидаттардың кейбірі спектроскопиялық жолмен расталды. Мысалы, Үлкен Жарылыстан небәрі 320 млн өткенде болған JADES-GS-z13-0 — сенімді белгілі галактикалар арасындағы ең алысы.
Credits: NASA, ESA, CSA, Brant Robertson (UC Santa Cruz), Ben Johnson (CfA), Sandro Tacchella (Cambridge), Marcia Rieke (University of Arizona), Daniel Eisenstein (CfA). Image Processing: Alyssa Pagan (STScI)
Уэбб ғарыштық инфрақызыл телескопының NIRCam камерасы Пеш шоқжұлдызындағы шағын аспан облысының өте терең кескінін алды. Бұл галактикалар эволюциясын зерттейтін JADES (JWST Advanced Deep Extragalactic Survey) аспан шолуы аясында жасалды. Фотоға пішіні мен үлкендігі әрқилы 45 000-нан астам галактика түсіп қалды. Олардың арасында Үлкен Жарылыстан бірнеше жүз миллион жылдан соңғы Қайта Иондалу дәуірінде өмір сүргендері де бар.
JADES бұған дейін қызыл ығысуы 8-ден артық болуы мүмкін 700-дей галактика тапқан еді. Бұл олар Әлемнің алғашқы 600 миллион жылында болған деген сөз. Кандидаттардың кейбірі спектроскопиялық жолмен расталды. Мысалы, Үлкен Жарылыстан небәрі 320 млн өткенде болған JADES-GS-z13-0 — сенімді белгілі галактикалар арасындағы ең алысы.
Credits: NASA, ESA, CSA, Brant Robertson (UC Santa Cruz), Ben Johnson (CfA), Sandro Tacchella (Cambridge), Marcia Rieke (University of Arizona), Daniel Eisenstein (CfA). Image Processing: Alyssa Pagan (STScI)
👍2❤1
12097 x 8482 толық ажыратымдағы нұсқа (133 МБ): https://stsci-opo.org/STScI-01H1Q2DKR7FRQAMDGBGCDAMSPX.png
БҮГІН ЧАНДРАЯН-3 АЙ МИССИЯСЫ ҰШЫРЫЛАДЫ
2023 жылы 14 шілдеде Алматы уақытымен 15:05-те Үндістан ғарыштық зерттеулер ұйымы (ISRO) Айға Чандраян-3 миссиясын ұшырады. Оны Шрихарикота аралындағы Сатиш Дхаван ғарыш орталығынан LVM3 зымыраны көтереді. Үндістанның үшінші ай миссиясының негізгі үш мақсаты:
1. Лендерді Ай бетіне қаупсіз, жайлы қондыру;
2. Айда жүретін роверді сынау;
3. Ай бетінде ғылыми зерттеулер жүргізу.
Миссия, осыдан 4 жыл бұрын ұшырылған Chandrayaan-2 сияқты, жорық сатысынан, Ай бетіне қонатын лендер мен роверден тұрады, бірақ бұл жолы орбиталық аппарат қарастырылмаған. Жорық сатысы екі аппаратты Айға жеткізеді, оның бортында сондай-ақ Ай орбитасынан Жерді зерттейтін спектрополяриметр бар. Сатының массасы 2148 кг, қуаты 758 Вт.
Викрам-2 лендері Айдың Оңтүстік полюсіне жақын аймаққа 23 тамызда қонады деп жоспарланған. Ол жайлы қона алмай, қирап қалған Викраммен салыстырғанда жетілдірілген: қону қозғағыштары бесеу емес, төртеу, төрт қону тіреуінің беріктігі артқан, лазерлік доплерлік жылдамдық өлшегіш бар. Лендер бортында 4 ғылыми аспап бар, оның массасы 1752 кг (ровермен бірге), қуаты 738 Вт.
Лендерден алты доңғалақты Прагьям-2 ровері Ай бетіне түсіп, 1 cм/с жылдамдықпен 500 метрге ұзайды. Ол электроқозғағыш күшімен жүреді. Прагьям-2 екі спектрометр көмегімен Айдың химиялық және геологиялық құрамын талдауы тиіс. Ровердің массасы 26 кг, қуаты 50 Вт. Екі аппарат та күн панелінен қуат алатындықтан, бір Ай күні (14 жер тәулігі) ғана жұмыс істейді.
Chandrayaan — санскрит тілінен аударғанда "ай кемесі" деген сөз. 2008-2009 жылдары Чандраян-1 стансасы Ай орбитасынан деректер жіберіп, Оңтүстік полюс маңына ұрылған соққы зонды көмегімен ай бетінде су молекулалары барын анықтаған. Чандраян-2 орбитері 2019 жылдан бері 100 км Ай орбитасында жұмыс істеп тұр. Онымен бірге аттанған Викрам лендерінің сәтсіздікке ұшырағанын айттық.
2023 жылы 14 шілдеде Алматы уақытымен 15:05-те Үндістан ғарыштық зерттеулер ұйымы (ISRO) Айға Чандраян-3 миссиясын ұшырады. Оны Шрихарикота аралындағы Сатиш Дхаван ғарыш орталығынан LVM3 зымыраны көтереді. Үндістанның үшінші ай миссиясының негізгі үш мақсаты:
1. Лендерді Ай бетіне қаупсіз, жайлы қондыру;
2. Айда жүретін роверді сынау;
3. Ай бетінде ғылыми зерттеулер жүргізу.
Миссия, осыдан 4 жыл бұрын ұшырылған Chandrayaan-2 сияқты, жорық сатысынан, Ай бетіне қонатын лендер мен роверден тұрады, бірақ бұл жолы орбиталық аппарат қарастырылмаған. Жорық сатысы екі аппаратты Айға жеткізеді, оның бортында сондай-ақ Ай орбитасынан Жерді зерттейтін спектрополяриметр бар. Сатының массасы 2148 кг, қуаты 758 Вт.
Викрам-2 лендері Айдың Оңтүстік полюсіне жақын аймаққа 23 тамызда қонады деп жоспарланған. Ол жайлы қона алмай, қирап қалған Викраммен салыстырғанда жетілдірілген: қону қозғағыштары бесеу емес, төртеу, төрт қону тіреуінің беріктігі артқан, лазерлік доплерлік жылдамдық өлшегіш бар. Лендер бортында 4 ғылыми аспап бар, оның массасы 1752 кг (ровермен бірге), қуаты 738 Вт.
Лендерден алты доңғалақты Прагьям-2 ровері Ай бетіне түсіп, 1 cм/с жылдамдықпен 500 метрге ұзайды. Ол электроқозғағыш күшімен жүреді. Прагьям-2 екі спектрометр көмегімен Айдың химиялық және геологиялық құрамын талдауы тиіс. Ровердің массасы 26 кг, қуаты 50 Вт. Екі аппарат та күн панелінен қуат алатындықтан, бір Ай күні (14 жер тәулігі) ғана жұмыс істейді.
Chandrayaan — санскрит тілінен аударғанда "ай кемесі" деген сөз. 2008-2009 жылдары Чандраян-1 стансасы Ай орбитасынан деректер жіберіп, Оңтүстік полюс маңына ұрылған соққы зонды көмегімен ай бетінде су молекулалары барын анықтаған. Чандраян-2 орбитері 2019 жылдан бері 100 км Ай орбитасында жұмыс істеп тұр. Онымен бірге аттанған Викрам лендерінің сәтсіздікке ұшырағанын айттық.
Ұшырылым эфирі: https://www.youtube.com/watch?v=q2ueCg9bvvQ\
YouTube
Launch of LVM3-M4/CHANDRAYAAN-3 Mission from Satish Dhawan Space Centre (SDSC) SHAR, Sriharikota
Chandrayaan-3 is a follow-on mission to Chandrayaan-2 to demonstrate end-to-end capability in safe landing and roving on the lunar surface. It consists of Lander and Rover configuration. It will be launched by LVM3 from SDSC SHAR, Sriharikota. The propulsion…
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
ҮНДІСТАН ЧАНДРАЯН-3 МИССИЯСЫН СӘТТІ ҰШЫРДЫ
Жоспарланғандай, 2023 жылы 14 шілдеде Алматы уақытымен 15:05-те Үндістан ғарыштық зерттеулер ұйымы (ISRO) Айға Chandrayaan-3 миссиясын ұшырды. Оны Шрихарикота аралындағы Сатиш Дхаван ғарыш орталығынан LVM3 орта зымыраны көтерді. Зымыранның жоғарғы сатысынан ажыраған жорық модулі Айға 40 күндік жолға шықты.
Отынды аз жұмсайтын ұзақ ерекше траекториямен қозғалатын модуль Ай маңындағы 100 км орбитаға шығуы тиіс. Модульден ажырайтын Викрам-2 лендері Оңтүстік полюс маңына 23 тамызда қонады деп жоспарланған, одан Ай бетіне кішкене ровер түседі. Миссия бір ай күні, яғни 14 жер тәулігіне созылады.
Credit: ISRO
Жоспарланғандай, 2023 жылы 14 шілдеде Алматы уақытымен 15:05-те Үндістан ғарыштық зерттеулер ұйымы (ISRO) Айға Chandrayaan-3 миссиясын ұшырды. Оны Шрихарикота аралындағы Сатиш Дхаван ғарыш орталығынан LVM3 орта зымыраны көтерді. Зымыранның жоғарғы сатысынан ажыраған жорық модулі Айға 40 күндік жолға шықты.
Отынды аз жұмсайтын ұзақ ерекше траекториямен қозғалатын модуль Ай маңындағы 100 км орбитаға шығуы тиіс. Модульден ажырайтын Викрам-2 лендері Оңтүстік полюс маңына 23 тамызда қонады деп жоспарланған, одан Ай бетіне кішкене ровер түседі. Миссия бір ай күні, яғни 14 жер тәулігіне созылады.
Credit: ISRO
👍1
Мексика Ұлттық автономды университеті химия факультетінің корпусы. Нобель сыйлығын алған үш мексикалықтың (Альфонсо Гарсия Роблес — бейбітшілік, Октавио Пас — әдебиет, Марио Молина — химия) үшеуі де осы университетте оқыған. Бір қызығы, дипломат пен химик тиісті дипломын алып шықса, ақын білім ордасын өзі тастап кеткен.
⚡3
100. УЭББ ТЕЛЕСКОПЫНЫҢ ҒЫЛЫМИ БАҒДАРЛАМАСЫ БАСТАЛҒАНЫНА — 1 ЖЫЛ
2023 жылы 12 шілдеде Джеймс Уэбб ғарыштық инфрақызыл телескопының ғылыми бағдарламасының басталғанына бір жыл толды. Обсерватория командасы мұны Жыланбөктерген шоқжұлдызының Ро жұлдызы маңындағы молекуляр бұлттардың суретімен атап өтті.
Жыланбөктергеннің Росы бұлт кешені — бізге ең таяу жұлдызтүзілу облысының бірі. Ол Күннен 420 жарық жылы қашықтықта. Суретте күн массасымен шамалас елу шақты жас жұлдыз бар. Күңгірт облыстарда тығыз газ бен тозаң бұлттарынан протожұлдыздар түзілуде. Жұлдыз түзіліп үлгерген тұстардағы газ иондалып, күшті жарық шығарады. Алып молекулалық сутегі ағыстары қызыл түспен берілген. Жіңішке джеттер жаңа туған жұлдыз өз «пілләсін» алғаш жарып шыққанда атылады. Суреттің төменгі жағындағы жарық жұлдыз Күннен әлдеқайда ауыр. Оның қуатты сәулеленуі айналадағы бұлттарды толқындатып тұр. Бұлттарда көп мөлшерде полициклдық аромат көмірсутектер бары белгілі.
НАСА басшысы Билл Нельсонның айтуынша, — «Джеймс Уэбб» бір-ақ жылда адамзаттың ғарыш туралы түсінігіне өзгеріс енгізді. Ол Әлемнің алыс түкпірлері мен тозаң бұлттарының ар жағына алғаш үңілді. Әр жаңа кескін — бүкіл дүние жүзі ғалымдарына бұрын армандамаған жаңа сұрақтар қойып, оларға жауап табуға мүмкіндік беретін жаңалық».
2023 жылы 12 шілдеде Джеймс Уэбб ғарыштық инфрақызыл телескопының ғылыми бағдарламасының басталғанына бір жыл толды. Обсерватория командасы мұны Жыланбөктерген шоқжұлдызының Ро жұлдызы маңындағы молекуляр бұлттардың суретімен атап өтті.
Жыланбөктергеннің Росы бұлт кешені — бізге ең таяу жұлдызтүзілу облысының бірі. Ол Күннен 420 жарық жылы қашықтықта. Суретте күн массасымен шамалас елу шақты жас жұлдыз бар. Күңгірт облыстарда тығыз газ бен тозаң бұлттарынан протожұлдыздар түзілуде. Жұлдыз түзіліп үлгерген тұстардағы газ иондалып, күшті жарық шығарады. Алып молекулалық сутегі ағыстары қызыл түспен берілген. Жіңішке джеттер жаңа туған жұлдыз өз «пілләсін» алғаш жарып шыққанда атылады. Суреттің төменгі жағындағы жарық жұлдыз Күннен әлдеқайда ауыр. Оның қуатты сәулеленуі айналадағы бұлттарды толқындатып тұр. Бұлттарда көп мөлшерде полициклдық аромат көмірсутектер бары белгілі.
НАСА басшысы Билл Нельсонның айтуынша, — «Джеймс Уэбб» бір-ақ жылда адамзаттың ғарыш туралы түсінігіне өзгеріс енгізді. Ол Әлемнің алыс түкпірлері мен тозаң бұлттарының ар жағына алғаш үңілді. Әр жаңа кескін — бүкіл дүние жүзі ғалымдарына бұрын армандамаған жаңа сұрақтар қойып, оларға жауап табуға мүмкіндік беретін жаңалық».
SPACEX КОМПАНИЯСЫ — 250-ШІ ҰШЫРЫЛЫМ
16 шілде 2023 жыл. Starlink-5.15 миссиясы.
Falcon 9 зымыранының 16-шы рет ұшырылған (рекордтың қайталануы 🏆) B1060 1-сатысы ASOG платформасына қону үшін төмендеп келеді, ал 2-саты соңғы 54 дана Starlink v1.5 жерсерігін төмен жермаңы орбитаға алып бара жатыр. Falcon 9 енді тек Starlink v2 Mini жерсеріктерін ұшырады. Ал Starship жүйесі іске қосылысымен, орбитаға толық өлшемді Starlink v2 аппараттары шығарыла бастайды.
Фото: John Kraus Photos
#зымыранұшыру
16 шілде 2023 жыл. Starlink-5.15 миссиясы.
Falcon 9 зымыранының 16-шы рет ұшырылған (рекордтың қайталануы 🏆) B1060 1-сатысы ASOG платформасына қону үшін төмендеп келеді, ал 2-саты соңғы 54 дана Starlink v1.5 жерсерігін төмен жермаңы орбитаға алып бара жатыр. Falcon 9 енді тек Starlink v2 Mini жерсеріктерін ұшырады. Ал Starship жүйесі іске қосылысымен, орбитаға толық өлшемді Starlink v2 аппараттары шығарыла бастайды.
Фото: John Kraus Photos
#зымыранұшыру