CREW-4 МИССИЯСЫ ХҒС-ҚА СӘТТІ ҰШЫРЫЛДЫ

2022 жылы 27 көкекте, Алматы уақытымен 13:52-де Кеннеди Ғарыш орталығының LC-39A ұшыру алаңынан Crew-4 ұзақ мерзімді миссиясы Халықаралық ғарыш стансасына аттанды. SpaceX Crew Dragon C212 Freedom ғарыш кемесі алғаш ұшырылып тұр. Falcon 9 зымыранының 4-ші рет қолданылған B1067 нөмірлі бірінші сатысы ASOG платформасына сәтті қонды. Кеменің ХҒС-қа түйісуі 28 көкек, 06:15-ке жоспарланған. Миссия шамамен алты айға созылады.

Экипаж құрамы:
Командир — Челл Линдгрен
Билогия бакалавры, жүрек-қантамыр жүйесі физиологиясы магистрі, шұғыл медицина докторы.
НАСА-да хирург болып жұмыс істеген, 2009 жылдан — НАСА астронавты. 2015 жылы ғарышқа ұшып, ХҒС-та 141 тәулік өткізген. Artemis ай бағдарламасына іріктелген ғарышкерлердің бірі.

Ұшқыш — Боб Хайнс
Әуе-ғарыш техникасы бакалавры және магистрі. ӘӘК сынаушы-ұшқышы, 21 жылдық әскери қызметте 50 ұшақ типінде 3500 сағаттан астам ұшқан. ӘӘК подполковнигі, әскери операцияларға қатысып, марапатталған. 2017 жылдан — НАСА астронавты, ғарышқа алғаш ұшуы.

Миссия маманы — Джессика Уоткинс
Геология бакалавры және докторы. НАСА-ның Эймс атындағы Зертеу орталығының, кейін Реактивті қозғалыс зертханасының қызметкері ретінде Phoenix лендерінің, Калифорния технология университетінің ғылыми қызметкері ретінде — Curiosity, Perseverance роверлері миссияларына атсалысқан. 2017 жылдан — НАСА астронавты, ғарышқа алғаш ұшуы.

Миссия маманы — Саманта Кристофоретти
Еуропа ғарыш агенттігінің үшінші әйел-астронавты, италиялық алғашқы әйел-астронавт. 2014 жылы ғарышта 199 тәулік болған (ЕҒА рекорды). Әуе-ғарыш техникасы магистрі, Италия ӘӘК жойғыш-ұшқышы.

Crew-4 миссиясының ұшырылымы

Бірінші сатының баржаға қонуы

Crew Dragon ХҒС-қа аттанды

Crew-4 экипажы

ТРИБОРО КӨПІРІ ҮСТІНДЕГІ ПЛАНЕТАЛАР ШЕРУІ

Таңда ерте тұрсаңыз, шығыс көкжиек үстінде сап түзеген төрт планетаны көре аласыз. Олар: Юпитер, Шолпан, Марс және Сатурн. Ғаламшарлардың жарықтығы сонша, қаладан да бақыланады. Мына кескін Нью-Йорктегі Триборо (RFK) көпірі маңында түсірілген. Планеталардың таңғы шеруі көкек пен мамыр бойы жалғаспақ, ал маусымда оған тіпті Меркурий де қосылады.

Планеталардың бір қатарда тұратын себебі, олар Күнді бір жазықтықта айналады. Эклиптика жазықтығы деп аталатын бұл жазықтық Күн жүйесімен бірге түзілген, және барлық сегіз планета сонда орналасқан.

Image Credit & Copyright: Stan Honda

Күн жүйесі неліктен жазық?
https://youtu.be/Rt4Z08PI1w4

Crew-4 экипажының ХҒС-қа енуі

29 КӨКЕК 2022 — МЕРКУРИЙДІҢ ЕҢ ҮЛКЕН КЕШКІ ЭЛОНГАЦИЯСЫ

Меркурий Күнге тым жақын болғандықтан, оны бақылау әдетте тым қиын. Коперник ғұмырында Меркурийді ешқашан көрмеген деген аңыз бар. Көкжиектен сәл ғана биік кішкене ақ нүктені таңғы не кешкі шапақ фонынан байқау шынымен де оңай емес.

Жылына бірнеше рет, планетаның элонгациясы (Күннен бұрыштық ара қашықтығы) артқан кездерде бақылау оңайлайды. Меркурийдің шығыс элонгациясы үлкен болғанда, оны Күн батқан соң бір сағаттай батыс көкжиек үстінен, ал батыс элонгациясы артқанда, Күн шығарда шығыс көкжиек үстінен көруге болады. Сондықтан шығыс элонгация кешкі, батыс элонгация таңғы деп те аталады. Бақылауға ең қолайлы кезең — шығыс элонгация көктемге, ал батыс элонгация күзге сәйкес келген мезгіл.

2022 жылы 29 көкекте шығыс (кешкі) элонгация 20,6°-қа жететіндіктен, Меркурийді кешке бақылауға қолайлы мүмкіндік туып тұр. Күн ұясына жасырынысымен, батыс көкжиек үстінен Болпанды (қазақ жұлдызшылары кешкі Меркурийді осылай атаған) оңай табасыз. Ал 2 мамырда Меркурий жаңа туған жіңішке Ай орағымен әдемі жұп құрайды. Күнге ең жақын планета 4 мамырдан кейін көрінбей кетеді.

ЮПИТЕР МЕН ШОЛПАННЫҢ ТОҒЫСУЫНА БІР КҮН ҚАЛДЫ

30 көкекте, Алматы уақытымен 23:40-та Шолпан мен Юпитер бір-біріне 13 бұрыштық минутқа дейін жақындайды. Ең жарық екі планетаның жақын қосылысын 30 көкек пен 1 мамыр күндері таңсәріде бақылауға болады.

Әзірге 21 көкекте Сидней Операсы үстінде түсірілген планеталар шеруін тамашалай отырыңыздар. Біздің Солтүстік жартышарда төрт ғаламшар көкжиекке сәл көлбеу сап түзесе, Оңтүстік жартышарда олар тігінен тізіледі екен.

Image Credit & Copyright: Prasun Agrawal

30 КӨКЕК 2022 — ЮПИТЕР МЕН ШОЛПАННЫҢ ЖАҚЫН ҚОСЫЛЫСЫ

30 көкекте, Алматы уақытымен 23:40-та Шолпан мен Юпитер бір-біріне 13 бұрыштық минутқа дейін жақындайды. Ең жарық екі планетаның жақын қосылысын 30 көкек пен 1 мамыр күндері таңсәріде, шығыс көкжиек үстінен бақылауға болады.Қосылысқа куә болу үшін, жергілікті уақыт бойынша Күн шығатын сәттен бір сағат бұрын, шығыс көкжиек ашық жерге барғаныңыз жөн. Алматыда тоғысу бақыланатын мезгіл: 4:47–5:32, Күн 5:47-де шығады.

Әрине, екі ғаламшар Жерден қарағанда ғана бір сызық бойында дерлік тұрғандай. Іс жүзінде Шолпан көгілдір планетамыздан 147,6 млн километрде, ал Юпитердің бізден ара қашықтығы — 850 млн км. Юпитер мен Шолпанның қосылысы жайлы қосымша деректер — арнамыздағы арнайы роликте: https://youtu.be/FuySM_1lSlI

УЭББ ТЕЛЕСКОПЫНЫҢ ОПТИКАСЫН ДӘЛДЕУ АЯҚТАЛДЫ

НАСА-ның Джеймс Уэбб ғарыштық телескопын дәлдеу жұмысының соңғы, жетінші кезеңі мәресіне жетті. Мамандар обсерваторияның қуатты төрт ғылыми аспабының әрқайсы айқын, фокустағы кескін түсіре алатына көз жеткізді. Уэбб айналары қазір ғарыштан келген жарықты толықтай фокустап, аспаптарға бағыттауға қабілетті. Және NIRCam, NIRSpec, NIRISS, MIRI аспаптарының әрбірі өзіне түскен жарықты дұрыс қабылдай алады.

Енді телескопты жұмысқа дайындаудың соңғы бөлімі жүзеге асырылады. Ғылыми аспаптарды іске қосу процесі екі айға созылмақ. Әр аспап — теңдесі жоқ линзалар, маскалар, фильтрлер мен арнаулы құралдармен жабдықталған детекторлардың жиынтығы. Іске қосу кезеңінде осы құралдардың әртүрлі комбинациялары бапталып, сыналады. Дәлдеу ресми аяқталған соң, ғылыми аспаптарға жауапты мамандар Балтимордағы Ғарыштық телескоп ғылыми институтының (STScI) Операциялық орталығына келді, ал дәлдеуге атсалысқан кейбір мамандар қызметін тәмамдады.

Фото: әр аспаптың көзқарас аясындағы айқын фокусталған жұлдыздар кескіні. Уэбб бұл тест үшін Құс Жолының шағын серігі — Үлкен Магеллан Бұлтының бір бөлігін түсіріп, әр детекторға жүздеген мың жұлдыздан тұратын тығыз көрініс берді. Уэббтың үш визуализаторы бар: NIRCam (мұнда 2 мкм толқын ұзындығындағы кескін көрсетілген), NIRISS (1,5 мкм), MIRI (7,7 мкм, ұзындау толқында жұлдызаралық сәулелену мен жұлдыз жарығы түскен). Ал NIRSpec, негізі спектрограф болғанымен, калибрлеу және нысананы ұстау үшін, мына 1,1 микрометрлік кескін сияқты сурет те түсіре алады. Ақыры, FGC дәл көзеу сенсорының міндеті — жол көрсетуші жұлдыздарға қарап бағдар түзеу болғандықтан, ол ғылыми кескін алуға қолданылмайды, бірақ мұнда көрсетілген сияқты калибрлеуші сурет түсіруі мүмкін.

Credit: NASA/STScI

2022 ж. МАМЫРДАҒЫ БАСТЫ АСТРОНОМИЯЛЫҚ ОҚИҒАЛАР: ӘДЕМІ МЕТЕОР АҒЫНЫ МЕН ТӨТЕНШЕ ЖҰЛДЫЗДЫ НӨСЕР

1 мамыр 00:00 — ШОЛПАН (-4,1m) ЮПИТЕРДЕН (-2,1m) 0,2° ОҢТҮСТІКТЕ ӨТЕДІ ♀♃
Қазақстан аумағынан 1 мамырдың таңында, Күн шығардан 1 сағат бұрын, екі планетаның жақындасуын көруге болады
1 мамыр — КҮННІҢ ЖАРТЫЛАЙ ТҰТЫЛУЫ (ең үлкен фазасы 0,64 — Алматы уақытымен 02:31) 🌍🌑☀️
Оңтүстік Америкада, Антарктидада, Тынық пен Атлант мұхиттары айдынында бақыланады.
1 мамыр 02:31 — ЖАҢА АЙ (Ф=0,00)
2 мамыр 20:17 — Ай (Ф=0,03+) Меркурийден (+0,9m) 1,8° оңтүстікте өтеді
4 мамыр — Меркурийдің кешкі көріну кезңінің аяқталуы
4–5 мамыр — ЭТА-АКВАРИДАЛАР МЕТЕОР АҒЫНЫНЫҢ ШЫҢЫ (сағатына 40 метеорға дейін)
5 мамыр 13:00 — Уран Күнмен қосылыста
5 мамыр 18:47 — Ай апогейде (Жерден 405 286 км), көрінетін диаметрі 29'29"
10 мамыр — Меркурийдің тоқырап, тура қозғалыстан кері шегіне қозғалысқа өтуі
15 мамыр — Шолпан афелийде
16 мамыр 10:16 — ТОЛҒАН АЙ (Ф=1,00)
16 мамыр — АЙДЫҢ ТОЛЫҚ ТҰТЫЛУЫ (ең үлкен фазасы 1,414 — Алматы уақытымен 10:13) 🌕🌍☀️
Араб түбегі, Еуропа, Африка, Солтүстік Америка, Оңтүстік Америка, Антарктидадан бақыланады. Қазақстаннан тұтылудың ешбір фазасын көре алмаймыз
17 мамыр 21:24 — Ай перигейде (Жерден 360 297 км), көрінетін диаметрі 33'10"
18 мамыр 12:25 — Марс (+0,7m) Нептуннан жарты градус (31 бұрыштық минут) оңтүстікте өтеді
22 мамыр 01:00 — Меркурий Күнмен төменгі қосылыста
22 мамыр 10:43 — Ай (Ф=0,57-) Сатурннан (+0,8m) 4,5° оңтүстікте өтеді
24 мамыр 22:24 — Ай (Ф=0,28-) Марстан (+0,7m) 2,8° оңтүстікте өтеді
24 мамыр 17:00 — Ай (Ф=0,28-) Юпитерден (-2,2m) 3,3° оңтүстікте өтеді
27 мамыр — Ай (Ф=0,1-) Шолпаннан (-4,0m) 0,2° оңтүстікте өтеді
27 мамыр 08:52 — Айдың Шолпанды жабуы. Индонезиядан бақыланады
28 мамыр — Меркурий афелийде
28 мамыр — Айдың (Ф=0,03-) Уранды жабуы, Оңтүстік Америка мен Африкадан бақыланады
29 мамыр 16:28 — Марс (+0,7m) Юпитерден (-2,2m) жарты градус (35 бұрыштық минут) оңтүстікте өтеді
30 мамыр 17:32 — ЖАҢА АЙ (Ф=0,00)
31 мамыр 11:15 — МОЛ МЕТЕОР НӨСЕРІ
Сағатына 600–700 метеор күтіледі! Толық ақпарат — төменде

МАМЫР АКВАРИДАЛАРЫ 🌠🌠

Суқұйғыштан шығатын екі метеор ағынының көктемдегісі әдетте 19 көкек пен 28 мамыр арасында жауады. Оның шыңы биыл мамырдың 4-нен 5-не қараған түні күтіліп отыр. Түнде сағатына 40 метеорға дейін бақылануы мүмкін. Аққан жұлдыздарды таңға қарай тамашалаған жөн. Жылдам (67 км/сек) ақ метеорлар ұзын із қалдыра сорғалайды. Жаңа туған Айдың бақылауға кедергісі жоқ. Эта-Акваридаларды Галлей кометасы қалдықтарының Жер атмосферасында жануы туғызады.

ӨМІРДЕ БІР КЕЛЕТІН ТӨТЕНШЕ МОЛ МЕТЕОР НӨСЕРІ 🌠🌠🌠🌠🌠🌠🌠🌠🌠🌠

2022 жылы 31 мамырда, Алматы уақытымен 11:15-те Жердің 73P/Швассман-Вахман кометасы тастаған тозаң шлейфтерімен соқтығысуы болжанып отыр. Бұл комета туғызған ағын тау-Геркулидалар деп аталғанмен, биыл оның радианты көрші Сиыршы шоқжұлдызында орналасады. Бірнеше сағат қана жауатын жұлдызды нөсердің әр сағатында 600–700 метеор күтіледі.

Алайда кометаның 1995 жылы бірнеше бөлікке ыдырап кеткенін ескерсек, белсенділік 10 000, тіпті 100 000-ға да жетуі мүмкін — секундына 25 аққан жұлдыз!!! Соңғы 230 жылда төрт-ақ аса мол метеор нөсері (ZHR > 50 000) бақыланған: 1799, 1833, 1966 жж. — Леонидалар, 1885 ж. — Биэлидалар. Ең өкініштісі, биылғы жұлдыз нөсері жауған кезде біздің елімізде күн шығып кетеді(((

ПЛАНЕТАЛАР

☿ Меркурий (0,0m) 4 мамырға дейін кешке солтүстік-батыс көкжиек үстінен көрінеді
♀ Шолпан (-4,0m) — таңда шығыс көкжиек үстінен бақыланады
♂ Марс (+1,0m) таңғы арай фонында оңтүстік-шығыс көкжиек үстінен бақыланады
♃ Юпитер (-2,0m) — таңда шығыс көкжиек үстінен көрінеді
♄ Сатурн (+0,9m) оңтүстік-шығыстан таңғы арай фонында әрең бақыланады
♅ Уран (+6,0m) мамырда көрінбей кетеді
♆ Нептун (+8,0m) таңда шығыста, Балық шоқжұлдызынан телескоппен бақыланады

АТАУЛЫ КҮНДЕР 📅

2 мамыр — 120 жыл бұрын (1902) Парижде тарихтағы алғашқы ғылыми-фантастикалық фильм экранға шықты. Жюль Верн шығармалары негізінде түсірілген "Айға саяхат" фильмінің режиссері — Жорж Мельес
2–10 мамыр — 100 жыл бұрын Римде Халықаралық астрономиялық одақтың (ХАО) І Бас Ассамблеясы өтті. Алғашқы конгресте жұлдызды аспан 88 шоқжұлдызға бөлініп, олардың сұлбалары анықталды. Шоқжұлдыздар шекарасы 1928 жылы түпкілікті бекітілді
3 мамыр — Дүниежүзілік Күн күні
7 мамыр — Көктемгі астрономия күні. Astronomy Day жылына екі рет атап өтіледі. Көктемгі Астрономия күні көкектің ортасы мен мамырдың ортасы арасындағы Айдың бірінші ширегіне таяу сенбіге белгіленеді. Осы дата кіретін апта (биыл 2–8 мамыр) Астрономия аптасы (Astronomy Week) деп аталады
25 мамыр — Доплер эффектінің ашылғанына 180 жыл (1842). Жарық көзінің бақылаушыға жақындауы бақыланатын жиілікті арттырады, ал алыстауы — азайтады
31 мамыр — америкалық астрофизик Мартин Шварцшильдтің туғанына 110 жыл. Ғалым жұлдыздардың құрылысы мен дамуы теориясын жасаған