ЕЛДЕРДІҢ ЖЕР БЕТІНДЕГІ ҮЛЕСІ
Жер бетінің жалпы ауданы — 510 100 000 км².
Оның 0,53%-і Қазақстанға тиесілі.
Инфографика: Visual Capitalist
#геодерек
Жер бетінің жалпы ауданы — 510 100 000 км².
Оның 0,53%-і Қазақстанға тиесілі.
Инфографика: Visual Capitalist
#геодерек
👍1
ФИЗИКТЕР УРАН-241 ИЗОТОПЫН АШТЫ. НУКЛИД ҰҒЫМЫ
Англия, Корея және Жапония физиктері уранның массалық саны 241-ге тең жаңа изотопын (241U) ашып, оның қасиеттерін өлшегенін хабарлады. Эксперимент барысында сондай-ақ 19 нуклидтің массасы өлшенген екен.
Нуклид — белгілі бір массалық санымен, атомдық нөмірімен және ядросының энергетикалық күйімен сипатталатын атомның түрі. Атом ядросы нуклондардан (протондар мен нейтрондардан) тұрады. Элементтің атомдық нөмірін протон саны Z, ал массалық санын — протон мен нейтрон сандарының қосындысы A = Z + N анықтайды. Атомдық нөмірі бірдей нуклидтер изотоптар деп аталады. Изотоптар бір химиялық элемент болып табылады. Мысалы, оттегі-16, оттегі-17 және оттегі-18 изотоптарының протон саны тең: Z = 8, ал нейтрон сандары әртүрлі: N = 8, 9, 10.
Атом ядросы белгілі бір энергетикалық күйде — негізгі күйде немесе изомерлік күйлердің бірінде болуы мүмкін. Сонда бір элементтің бірдей изотоптары, ядросының энергетикалық күйіне байланысты, әртүрлі нуклидтер — изомерлер бола алады. Мысалы, танталдың 180Ta изотопының негізгі күйі радиоактивті, ал 180mTa изомері — радиоактивтi емес. Сондықтан радиоактивтікпен байланысты құбылыстарды сипаттағанда, изотоп терминінен гөрі нуклид терминін қолданған дұрыс.
Қазір 300-дей табиғи және 3000-дай жасанды нуклид белгілі. Ашылған нуклидтердің ең ауыры — оганесон-294. Жалпы теоретиктер тағы 4000-дай жаңа нуклид бар деп болжайды, олардың көбі нейтронға бай ядролар облысында. Жақында жапондық RIKEN институтының физиктері нейтронға бай натрий-39 изотопын алды, бұл ядроның заряды Z 11-ге тең.
Жапон жоғары энергиялар физикасы ұйымының (KEK) зерттеушісі Тоситака Нивасэ мен әріптестері әлдеқайда ауыр ядролармен эксперимент өткізді. Олар бұл үшін ауыр нуклидтерді синтездеудің көпнуклондық тасымал реакцияларына негізделген жаңа әдісін қолданды. Мұндай реакциялар кезінде соққылаушы ядро мен нысана-ядро арасында өзара нуклон алмасу жүреді. Ғалымдар 10,75 мегаэлектронвольт/нуклонға дейін үдетілген уран-238 ядролары шоғын платина-198-ден жасалған нысанаға бағыттады. Арнайы спектрометр реакция өнімдерінің массасын жоғары дәлдікпен өлшеді (2-кескін).
Физиктер эксперимент нәтижесінде нейтронға бай 19 изотоптың массасын өлшей алды (3-кескін). Және олардың көбінің массасы алғаш өлшеніп отыр. Нуклидтердің зарядтары Z 91-ден 94-ке дейін, ал массалары A 235 пен 242 аралығында. Сондай-ақ бір жаңа изотоп — уран-241 ашылды.
#ғылымижаңалық #көбәріп
Англия, Корея және Жапония физиктері уранның массалық саны 241-ге тең жаңа изотопын (241U) ашып, оның қасиеттерін өлшегенін хабарлады. Эксперимент барысында сондай-ақ 19 нуклидтің массасы өлшенген екен.
Нуклид — белгілі бір массалық санымен, атомдық нөмірімен және ядросының энергетикалық күйімен сипатталатын атомның түрі. Атом ядросы нуклондардан (протондар мен нейтрондардан) тұрады. Элементтің атомдық нөмірін протон саны Z, ал массалық санын — протон мен нейтрон сандарының қосындысы A = Z + N анықтайды. Атомдық нөмірі бірдей нуклидтер изотоптар деп аталады. Изотоптар бір химиялық элемент болып табылады. Мысалы, оттегі-16, оттегі-17 және оттегі-18 изотоптарының протон саны тең: Z = 8, ал нейтрон сандары әртүрлі: N = 8, 9, 10.
Атом ядросы белгілі бір энергетикалық күйде — негізгі күйде немесе изомерлік күйлердің бірінде болуы мүмкін. Сонда бір элементтің бірдей изотоптары, ядросының энергетикалық күйіне байланысты, әртүрлі нуклидтер — изомерлер бола алады. Мысалы, танталдың 180Ta изотопының негізгі күйі радиоактивті, ал 180mTa изомері — радиоактивтi емес. Сондықтан радиоактивтікпен байланысты құбылыстарды сипаттағанда, изотоп терминінен гөрі нуклид терминін қолданған дұрыс.
Қазір 300-дей табиғи және 3000-дай жасанды нуклид белгілі. Ашылған нуклидтердің ең ауыры — оганесон-294. Жалпы теоретиктер тағы 4000-дай жаңа нуклид бар деп болжайды, олардың көбі нейтронға бай ядролар облысында. Жақында жапондық RIKEN институтының физиктері нейтронға бай натрий-39 изотопын алды, бұл ядроның заряды Z 11-ге тең.
Жапон жоғары энергиялар физикасы ұйымының (KEK) зерттеушісі Тоситака Нивасэ мен әріптестері әлдеқайда ауыр ядролармен эксперимент өткізді. Олар бұл үшін ауыр нуклидтерді синтездеудің көпнуклондық тасымал реакцияларына негізделген жаңа әдісін қолданды. Мұндай реакциялар кезінде соққылаушы ядро мен нысана-ядро арасында өзара нуклон алмасу жүреді. Ғалымдар 10,75 мегаэлектронвольт/нуклонға дейін үдетілген уран-238 ядролары шоғын платина-198-ден жасалған нысанаға бағыттады. Арнайы спектрометр реакция өнімдерінің массасын жоғары дәлдікпен өлшеді (2-кескін).
Физиктер эксперимент нәтижесінде нейтронға бай 19 изотоптың массасын өлшей алды (3-кескін). Және олардың көбінің массасы алғаш өлшеніп отыр. Нуклидтердің зарядтары Z 91-ден 94-ке дейін, ал массалары A 235 пен 242 аралығында. Сондай-ақ бір жаңа изотоп — уран-241 ашылды.
#ғылымижаңалық #көбәріп
👏1
17–18 МАМЫР 2023 — АЙ МЕН ЮПИТЕРДІҢ ЖАҚЫН ҚОСЫЛЫСЫ
Осы айдағы басты астрономиялық оқиға — Айдың Юпитермен тоғысы. 17 мамырда, Алматы уақытымен 19:00-де Ай Юпитерді жабады. Тоғыс қос Америка құрлығының кей жерінен бақыланады.
Ал еліміздің Жетісу, Алматы, Жамбыл, Түркістан, Қызылорда, Маңғыстау облыстарынан мамырдың 17-і мен 18-і таңсәріде Ай мен Юпитердің ерекше жақындасқанын көруге болады. Ол үшін шығыс көкжиек ашық орын тапқан жөн.
Қосымша ақпарат — бейнероликте
#күнтізбе
Осы айдағы басты астрономиялық оқиға — Айдың Юпитермен тоғысы. 17 мамырда, Алматы уақытымен 19:00-де Ай Юпитерді жабады. Тоғыс қос Америка құрлығының кей жерінен бақыланады.
Ал еліміздің Жетісу, Алматы, Жамбыл, Түркістан, Қызылорда, Маңғыстау облыстарынан мамырдың 17-і мен 18-і таңсәріде Ай мен Юпитердің ерекше жақындасқанын көруге болады. Ол үшін шығыс көкжиек ашық орын тапқан жөн.
Қосымша ақпарат — бейнероликте
#күнтізбе
👍2
АЙ ОРБИТАСЫНА ШЫҒА АЛМАҒАН LUNAR FLASHLIGHT КУБСАТЫ ҚАЙТЫП КЕЛЕ ЖАТЫР
Көкекте жапониялық HAKUTO-R лендері Айға жайлы қона алмағаны белгілі. Лендермен бірге БАӘ-нің Rashid ровері де қирап қалды. 2022 жылы 11 желтоқсанда Falcon 9 зымыраны бұлармен бірге НАСА-ның Lunar Flashlight 6U-кубсатын да ұшырған. Ол үш айдан соң Ай маңындағы ең биік нүктесі 70 000 км, төмен нүктесі серіктің Оңтүстік полюсінен небәрі 15 км тік сызықтық дерлік гало-орбитаға шығуы тиіс еді.
Lunar Flashlight Оңтүстік полюс маңындағы кратерлерден су мұзын іздеуге арналған-ды. Оның төрт лазері мұз жұтатын толқын ұзындығындағы инфрақызыл сәуле шығарады. Сәуле реголитке түссе, кубсатқа қайта шағылады, ал жұтылса, кратер ішінде мұз бар деген сөз. Lunar Flashlight — әдеттегі гидразин орнына қауіпсіз "жасыл" отын қолданатын алғашқы планетааралық аппарат.
Алайда бұл кубсаттың да жолы ауыр болды. Миссия басталысымен-ақ, оның төрт қозғағышының үшеуі істемей тұрғаны анықталды. Метал жоңқасымен ластануы мүмкін деп болжанған отын құбырларын тазалау әрекеттері сәтсіз болды. Гало-орбитаға шығу маневрін жасауға жалғыз қозғағыштың шамасы келмеді.
Айды айналып шыққан Lunar Flashlight қайтып келе жатыр, 17 мамырда ол Жерден 65 000 километрде өтеді. Кубсатпен байланыс бар, сондықтан НАСА оны басқа мақсатта пайдалану жолын ойластыруда.
Көкекте жапониялық HAKUTO-R лендері Айға жайлы қона алмағаны белгілі. Лендермен бірге БАӘ-нің Rashid ровері де қирап қалды. 2022 жылы 11 желтоқсанда Falcon 9 зымыраны бұлармен бірге НАСА-ның Lunar Flashlight 6U-кубсатын да ұшырған. Ол үш айдан соң Ай маңындағы ең биік нүктесі 70 000 км, төмен нүктесі серіктің Оңтүстік полюсінен небәрі 15 км тік сызықтық дерлік гало-орбитаға шығуы тиіс еді.
Lunar Flashlight Оңтүстік полюс маңындағы кратерлерден су мұзын іздеуге арналған-ды. Оның төрт лазері мұз жұтатын толқын ұзындығындағы инфрақызыл сәуле шығарады. Сәуле реголитке түссе, кубсатқа қайта шағылады, ал жұтылса, кратер ішінде мұз бар деген сөз. Lunar Flashlight — әдеттегі гидразин орнына қауіпсіз "жасыл" отын қолданатын алғашқы планетааралық аппарат.
Алайда бұл кубсаттың да жолы ауыр болды. Миссия басталысымен-ақ, оның төрт қозғағышының үшеуі істемей тұрғаны анықталды. Метал жоңқасымен ластануы мүмкін деп болжанған отын құбырларын тазалау әрекеттері сәтсіз болды. Гало-орбитаға шығу маневрін жасауға жалғыз қозғағыштың шамасы келмеді.
Айды айналып шыққан Lunar Flashlight қайтып келе жатыр, 17 мамырда ол Жерден 65 000 километрде өтеді. Кубсатпен байланыс бар, сондықтан НАСА оны басқа мақсатта пайдалану жолын ойластыруда.
Telegram
Физика және Ғарыш
ЖАПОН ЛЕНДЕРІ АЙҒА ҚОНА АЛМАДЫ
2023 жылы 25 көкекте, Алматы уақытымен 22:41-де жапониялық ispace компаниясының HAKUTO-R M1 миссиясы Ай экваторы маңындағы Атлас кратеріне қонуға әрекеттенді. Белгілі болғандай, аппарат Ай бетінен 10 метр биіктікте болғанда…
2023 жылы 25 көкекте, Алматы уақытымен 22:41-де жапониялық ispace компаниясының HAKUTO-R M1 миссиясы Ай экваторы маңындағы Атлас кратеріне қонуға әрекеттенді. Белгілі болғандай, аппарат Ай бетінен 10 метр биіктікте болғанда…
👍1😢1
Темірқазыққа арқандаулы тұрған Ақбозат пен Көкбозат жайлы аңызды естіген шығарсыз. Ал бұл аттардың иелері кім? Арнадағы жаңа роликте.
YouTube
Лира шоқжұлдызы мен Вега жұлдызы. Қазақ аңызының кейіпкерлерін көрейік
Лира — аспандағы ең жарық жұлдыздың бірі орналасқан кішкентай шоқжұлдыз. Оның альфасы ☆ Вега — түнгі аспандағы бесінші, ал Қазақстан көгіндегі ☆ Сүмбіле мен ☆ Арктурдан кейінгі үшінші жарық жұлдыз. Ол ☆ Денеб және ☆ Альтаир жұлдыздарымен бірге Жазғы Үшбұрыш…
🔥2
АЙҒА АДАМ ҚОНДЫРУДЫҢ БАЛАМА ЖҮЙЕСІН BLUE ORIGIN ЖАСАЙДЫ
НАСА мен SpaceX арасындағы келісімшартқа сәйкес, компания Artemis III пен Artemis IV миссиялары барысында екі рет Айға адам қондыруды қамтамасыз етуі тиіс. Бұл арнайы Starship HLS ғарыш кемесімен жүзеге асырылады. НАСА кеменің HLS нұсқасын жасауға, сынақ және бірінші адам қондыру миссиялары үшін $2,9 млрд, екінші қону миссиясы үшін тағы $1,1 млрд төлейді.
2023 жылы мамырда НАСА Sustaining Lunar Development (SLD) бағдарламасы аясында екінші қондыру жүйесін жасаушыларды таңдады. Blue Origin компаниясы басқаратын бірлестікке Lockheed Martin, Boeing, Draper, Astrobotic, Honeybee Robotics кіреді. Blue Moon Lander жүйесі Artemis V миссиясы аясында Ай бетіне адам қондыруы керек. Ұшқышсыз сынақ 2029 жылы, ал ғарышкерлердің Ай бетіне қонуы 2030–2031 жылдары жүзеге асуы ықтимал.
Blue Moon Mk 2 лендері алдымен Ай орбитасына шығады. Төмен жермаңы орбитада багын толтырып алған Cislunar Transporter отын тасығыш танкері Ай жаққа келіп, лендерге отын құйып береді. Blue Moon НАСА-ның Orion кемесінен ауысып мінген астронавтарды Ай бетіне қондырып, кері көтереді. Ай бетінде 30 күнге дейін болған ғарышкерлер қайтадан Орионға өтіп, Жерге оралады. Көп мәрте қолданылатын лендер Ай орбитасында қалып, келесі экипажды күтеді. Ал танкер жермаңы орбитадан қайта отын алып келеді-міс. Бірақ Локхид Мартин корпорациясы жасайтын танкердің көп мәртелігі жайлы ресми ақпарат жоқ. Аппараттар Blue Origin New Glenn зымыранымен ұшырылады.
НАСА-мен жасалған келісімшарт бойынша мемлекет бірлестікке $3,4 млрд төлейді. Blue Origin жобаға кем дегенде дәл сонша өз қаржысын құятынын мәлімдеп отыр. Сөйтіп, SLD бағдарламасының жалпы құны 7 млрд доллардан асуы мүмкін.
Технологияны пысықтауға арналған ұшқышсыз Blue Moon Mk 1 лендері Айға 2024 жылы қонады деп хабарланған еді. Ол жайлы — роликте.
НАСА мен SpaceX арасындағы келісімшартқа сәйкес, компания Artemis III пен Artemis IV миссиялары барысында екі рет Айға адам қондыруды қамтамасыз етуі тиіс. Бұл арнайы Starship HLS ғарыш кемесімен жүзеге асырылады. НАСА кеменің HLS нұсқасын жасауға, сынақ және бірінші адам қондыру миссиялары үшін $2,9 млрд, екінші қону миссиясы үшін тағы $1,1 млрд төлейді.
2023 жылы мамырда НАСА Sustaining Lunar Development (SLD) бағдарламасы аясында екінші қондыру жүйесін жасаушыларды таңдады. Blue Origin компаниясы басқаратын бірлестікке Lockheed Martin, Boeing, Draper, Astrobotic, Honeybee Robotics кіреді. Blue Moon Lander жүйесі Artemis V миссиясы аясында Ай бетіне адам қондыруы керек. Ұшқышсыз сынақ 2029 жылы, ал ғарышкерлердің Ай бетіне қонуы 2030–2031 жылдары жүзеге асуы ықтимал.
Blue Moon Mk 2 лендері алдымен Ай орбитасына шығады. Төмен жермаңы орбитада багын толтырып алған Cislunar Transporter отын тасығыш танкері Ай жаққа келіп, лендерге отын құйып береді. Blue Moon НАСА-ның Orion кемесінен ауысып мінген астронавтарды Ай бетіне қондырып, кері көтереді. Ай бетінде 30 күнге дейін болған ғарышкерлер қайтадан Орионға өтіп, Жерге оралады. Көп мәрте қолданылатын лендер Ай орбитасында қалып, келесі экипажды күтеді. Ал танкер жермаңы орбитадан қайта отын алып келеді-міс. Бірақ Локхид Мартин корпорациясы жасайтын танкердің көп мәртелігі жайлы ресми ақпарат жоқ. Аппараттар Blue Origin New Glenn зымыранымен ұшырылады.
НАСА-мен жасалған келісімшарт бойынша мемлекет бірлестікке $3,4 млрд төлейді. Blue Origin жобаға кем дегенде дәл сонша өз қаржысын құятынын мәлімдеп отыр. Сөйтіп, SLD бағдарламасының жалпы құны 7 млрд доллардан асуы мүмкін.
Технологияны пысықтауға арналған ұшқышсыз Blue Moon Mk 1 лендері Айға 2024 жылы қонады деп хабарланған еді. Ол жайлы — роликте.
👍1🤔1
Трес-Пикос мемлекеттік паркі үстіндегі Құс Жолы. Рио-де-Жанейро штаты, Бразилия
📸: @mf.terra
#фотокөрме
📸: @mf.terra
#фотокөрме
👍1🔥1