БОЗТОРҒАЙЛАР АУЫР СҰҢҚАРДЫҢ ҰШҚАНЫН КӨРЕ АЛАДЫ
2023 жылғы 28 көкекте, Алматы уақытымен 05:29-да SpaceX компаниясы Falcon Heavy аса ауыр зымыранын алтыншы мәрте ұшырады. Алғаш рет оның ешбір сатысы (орталық саты да, қапталдағы екі үдеткіш те) қайта қондырылмайды. Өйткені зымыран геоөтпелі орбитаға емес, тікелей геостационар орбитаға үш жерсерік шығаруы тиіс.
Олар:
— ViaSat-3 Americas — 6400 кг-дық ірі байланыс жерсерігі, қос Америка құрлығындағы клиенттерді 100 Мбит/с интернетке қосады. Жалпы өткізу жолағы — 1 Тбит/с, яғни алдыңғы ViaSat аппараттарынан екі есе кең. Жерсерік 88,9° батыс бойлықтағы слотқа орналасады, қызмет мерзімі кемі 15 жыл. Бір қызығы, ViaSat операторы SpaceX-тің Starlink жүйесінің тікелей бәсекелесі ғана емес, оның жұмысын шектеу үшін сотқа арызданып жүр.
— Arcturus (Aurora 4A) — 400 кг шағын телеком-жерсерік, Алясканың алыс аудандарын интернетпен қамтамасыз етеді. 7,5 Гбит/с, 163° б.б., кемі 10 жыл.
— GS-1 (G-Space 1) - массасы 22 кг 16U-кубсат, украиналық Gravity Space компаниясы үшін Данияда жасалған. Кубсат бортында үш пайдалы жүктеме бар: Nusantara H-1A Индонезияның болашақта ұшырылатын жерсерігі үшін слотты ұстай тұрады, Orbit Guard аппараты орбитадағы нысандарды қадағалаудың жаңа әдісін тексереді, үшіншісі геостационардағы басқа жерсерікпен түйісу экспериментін жасайды.
Отынның бәрі ауыр жүктемені 36500 км биік орбитаға көтеруге жұмсалып, кері қайтуға ештеңе қалмайды. Сол себепті сатыларға торкөз рульдер мен тіреулер орнатылмады. Орталық саты — жаңа, үдеткіштің бірі екі рет, басқасы — жеті рет ұшып келген. Оларды фотодан керосин күйесінің қоюлығына қарап оңай ажыратуға болады.
2023 жылғы 28 көкекте, Алматы уақытымен 05:29-да SpaceX компаниясы Falcon Heavy аса ауыр зымыранын алтыншы мәрте ұшырады. Алғаш рет оның ешбір сатысы (орталық саты да, қапталдағы екі үдеткіш те) қайта қондырылмайды. Өйткені зымыран геоөтпелі орбитаға емес, тікелей геостационар орбитаға үш жерсерік шығаруы тиіс.
Олар:
— ViaSat-3 Americas — 6400 кг-дық ірі байланыс жерсерігі, қос Америка құрлығындағы клиенттерді 100 Мбит/с интернетке қосады. Жалпы өткізу жолағы — 1 Тбит/с, яғни алдыңғы ViaSat аппараттарынан екі есе кең. Жерсерік 88,9° батыс бойлықтағы слотқа орналасады, қызмет мерзімі кемі 15 жыл. Бір қызығы, ViaSat операторы SpaceX-тің Starlink жүйесінің тікелей бәсекелесі ғана емес, оның жұмысын шектеу үшін сотқа арызданып жүр.
— Arcturus (Aurora 4A) — 400 кг шағын телеком-жерсерік, Алясканың алыс аудандарын интернетпен қамтамасыз етеді. 7,5 Гбит/с, 163° б.б., кемі 10 жыл.
— GS-1 (G-Space 1) - массасы 22 кг 16U-кубсат, украиналық Gravity Space компаниясы үшін Данияда жасалған. Кубсат бортында үш пайдалы жүктеме бар: Nusantara H-1A Индонезияның болашақта ұшырылатын жерсерігі үшін слотты ұстай тұрады, Orbit Guard аппараты орбитадағы нысандарды қадағалаудың жаңа әдісін тексереді, үшіншісі геостационардағы басқа жерсерікпен түйісу экспериментін жасайды.
Отынның бәрі ауыр жүктемені 36500 км биік орбитаға көтеруге жұмсалып, кері қайтуға ештеңе қалмайды. Сол себепті сатыларға торкөз рульдер мен тіреулер орнатылмады. Орталық саты — жаңа, үдеткіштің бірі екі рет, басқасы — жеті рет ұшып келген. Оларды фотодан керосин күйесінің қоюлығына қарап оңай ажыратуға болады.
👍3
НАСА ВОЯДЖЕР-2-НІҢ ЖҰМЫС МЕРЗІМІН ҰЗАРТТЫ
1977 жылы ұшырылған қос Voyager миссиясы әлі күнге гелиосфера сыртынан теңдессіз ғылыми деректер жіберіп тұр. Қазір Вояджер-2 бортында бес ғылыми аспап, Вояджер-1-де — төрт аспап жұмыс істейді. Алайда зондтарды қоректендіретін радиоизотоптық термоэлектрлік генераторлардың (РИТЭГ) қуаты жыл санап азаюда. Сондықтан мамандар Вояджерлердің қажетсіз жүйелері мен аспаптарын және жылытқыштардың көбін өшіріп тастады. Бұл аппараттардың жұмыс мерзімін ұзартуға мүмкіндік берді.
Бірақ 2023 жылға қарай Voyager 2 соңғы аспаптарды өшіруге тура келетін межеге жақындап қалды. Бақытқа орай, инженерлер оған тағы бірнеше жыл ғұмыр сыйлау мүмкіндігін тапты. Зонд бортында аспаптарды кернеудің құбылуынан қорғайтын жүйе бар. Арнайы реттегіш қажет кезде аспаптарды қосалқы тізбекке ауыстырады. Миссия мамандары осы сақтандырғышты өшіріп, ол тұтынатын энергияны ғылыми аспаптарға беруді шешті.
Инженерлердің айтуынша, ғарышта 45 жылдан астам өткізген зондтардың электр жүйесі әлі күнге біршама орнықты істеп тұр. Және де бәрібір кернеуді қадағалап, ол елеулі өзгерген жағдайда шара қолдануға мүмкіндік бар. Әрине, реттегішті өшіру біршама тәуекел, бірақ соның арқасында Вояджер-2 аппаратының жұмыс мерзімі 2026 жылға дейін ұзартылды.
Вояджер-1-ге келсек, оның реттегішін өшіру туралы шешім ұсынылған әдістің тиімділігін бағалау нәтижесінде қабылданады. Себебі, бұл зондта төрт-ақ аспап қосылып тұрғандықтан, ол егізінен бір жылдай ұзағырақ өмір сүруі мүмкін.
4 жылдық миссияға есептелген аппараттың бортындағы сақтандырғышты радиокоманда бойынша қашықтан өшіруге мүмкіндік бары таң қалдырады. Вояджер-2 қазір Жерден шамамен 20 млрд км қашықтықта, оған жіберілген бұйрықтар мен зонд хабарлаған деректер бір бағытта 18,5 сағат жүреді.
1977 жылы ұшырылған қос Voyager миссиясы әлі күнге гелиосфера сыртынан теңдессіз ғылыми деректер жіберіп тұр. Қазір Вояджер-2 бортында бес ғылыми аспап, Вояджер-1-де — төрт аспап жұмыс істейді. Алайда зондтарды қоректендіретін радиоизотоптық термоэлектрлік генераторлардың (РИТЭГ) қуаты жыл санап азаюда. Сондықтан мамандар Вояджерлердің қажетсіз жүйелері мен аспаптарын және жылытқыштардың көбін өшіріп тастады. Бұл аппараттардың жұмыс мерзімін ұзартуға мүмкіндік берді.
Бірақ 2023 жылға қарай Voyager 2 соңғы аспаптарды өшіруге тура келетін межеге жақындап қалды. Бақытқа орай, инженерлер оған тағы бірнеше жыл ғұмыр сыйлау мүмкіндігін тапты. Зонд бортында аспаптарды кернеудің құбылуынан қорғайтын жүйе бар. Арнайы реттегіш қажет кезде аспаптарды қосалқы тізбекке ауыстырады. Миссия мамандары осы сақтандырғышты өшіріп, ол тұтынатын энергияны ғылыми аспаптарға беруді шешті.
Инженерлердің айтуынша, ғарышта 45 жылдан астам өткізген зондтардың электр жүйесі әлі күнге біршама орнықты істеп тұр. Және де бәрібір кернеуді қадағалап, ол елеулі өзгерген жағдайда шара қолдануға мүмкіндік бар. Әрине, реттегішті өшіру біршама тәуекел, бірақ соның арқасында Вояджер-2 аппаратының жұмыс мерзімі 2026 жылға дейін ұзартылды.
Вояджер-1-ге келсек, оның реттегішін өшіру туралы шешім ұсынылған әдістің тиімділігін бағалау нәтижесінде қабылданады. Себебі, бұл зондта төрт-ақ аспап қосылып тұрғандықтан, ол егізінен бір жылдай ұзағырақ өмір сүруі мүмкін.
4 жылдық миссияға есептелген аппараттың бортындағы сақтандырғышты радиокоманда бойынша қашықтан өшіруге мүмкіндік бары таң қалдырады. Вояджер-2 қазір Жерден шамамен 20 млрд км қашықтықта, оған жіберілген бұйрықтар мен зонд хабарлаған деректер бір бағытта 18,5 сағат жүреді.
👍3
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Кеннеди ғарыш орталығы, LC-39A ұшыру алаңында тұрған Falcon Heavy зымыранына түскен найзағай. Ұшырылым — 1 мамыр, Алматы уақытымен 05:29-да.
🤯1
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ПОЛЯР ШҰҒЫЛАСЫНЫҢ СЕБЕБІ ЖӘНЕ ОЛ ҚАШАН ҚАЙТАЛАНУЫ МҮМКІН?
Жердегі ең әсем және тылсым құбылыстың бірі — поляр шұғыласы. Түрлі түспен алаулаған шұғыла Жердің магнит полюстері маңында, яғни 65–70° ендіктерде бақыланатыны белгілі. Сол себепті оны солтүстік шұғыласы немесе оңтүстік шұғыласы деп те атайды. Алайда Күн белсенділігі артқан кезде атмосфераның сәулеленуін орта, тіпті төмен ендік тұрғындары да көруі мүмкін.
2023 жылы 21 көкекте NOAA 3282 күн дақтары тобында байқалған M класты жарқылмен бірге біршама тәж заты да атылды. Күннен шыққан зарядталған бөлшектердің, негізінен протондардың, қуатты ағыны ғарыш кеңістігіне аттанды. Екі тәуліктен соң олардың жолында Жер кездесті. Жұлдызымыз күн желі деп аталатын мұндай ағындарды жиі шашады, бірақ әдетте жер магнит өрісі оларды 400 километрдей биіктікте ұстап қалады.
Жарқыл кезінде күн желінде тереңірек өте алатын жоғары энергиялы бөлшектер саны артады. Электродинамика заңына сәйкес, оларға Жердің магнит полюстері маңында атмосфераға ену оңай. Орын ауыстырып отыратын магнит полюстері географиялық полюстерге сәйкес келмейді, дегенмен қазіргі заманда олардан алыс емес. 200 км маңындағы биіктікте бөлшектер атмосфера газдарының атомдарына соғылып, электромагниттік сәулелену түрінде энергия шығарады. Поляр шұғыласы құбылысы дегеніміз — міне, осы нұр.
Зарядталған бөлшектер ағыны Жердің магнит өрісімен әсерлесетін өз магнит өрісіне ие. Сондықтан күн затының қуатты атылысы Жер өрісіне соғылғанда, геомагниттік дауыл атты құбылыс пайда болады. Жер магнитосферасы сығылып, бөлшектер (әсіресе, ең жоғары энергиялы бөлшектер) жоғары ендіктерде ғана емес, қоңыржай, кейде тіпті тропиктік ендіктерде де атмосфераға өте алады. 23 көкектегі геомагниттік дауыл 9 баллдық шкаламен 8 деп бағаланды, демек ол 2020-да басталған қазіргі 25-ші күн цикліндегі ең күштісінің бірі деген сөз. Орталық, Оңтүстік Еуропа мен Қазақстанның солтүстік-батыс қиырындағы поляр шұғыласының себебі осы.
Күн экваторынан солтүстіктегі NOAA 3282 тобы Күннің үйірілуі себепті қазір көрінбей кетті. Ол Күн дискінің қарсы жиегінен мамырдың 8-не шығады, бірақ топтың белсенділігі ол кезге дейін сақталмауы мүмкін. Алайда Күн бетіндегі басқа белсенді облыста осындай атылыс тууы ықтимал. 2024 жылдың соңына дейін күн белсенділігі арта береді, сондықтан еліміз аумағынан тағы да шұғыла көрініп қалар.
#көбәріп
Жердегі ең әсем және тылсым құбылыстың бірі — поляр шұғыласы. Түрлі түспен алаулаған шұғыла Жердің магнит полюстері маңында, яғни 65–70° ендіктерде бақыланатыны белгілі. Сол себепті оны солтүстік шұғыласы немесе оңтүстік шұғыласы деп те атайды. Алайда Күн белсенділігі артқан кезде атмосфераның сәулеленуін орта, тіпті төмен ендік тұрғындары да көруі мүмкін.
2023 жылы 21 көкекте NOAA 3282 күн дақтары тобында байқалған M класты жарқылмен бірге біршама тәж заты да атылды. Күннен шыққан зарядталған бөлшектердің, негізінен протондардың, қуатты ағыны ғарыш кеңістігіне аттанды. Екі тәуліктен соң олардың жолында Жер кездесті. Жұлдызымыз күн желі деп аталатын мұндай ағындарды жиі шашады, бірақ әдетте жер магнит өрісі оларды 400 километрдей биіктікте ұстап қалады.
Жарқыл кезінде күн желінде тереңірек өте алатын жоғары энергиялы бөлшектер саны артады. Электродинамика заңына сәйкес, оларға Жердің магнит полюстері маңында атмосфераға ену оңай. Орын ауыстырып отыратын магнит полюстері географиялық полюстерге сәйкес келмейді, дегенмен қазіргі заманда олардан алыс емес. 200 км маңындағы биіктікте бөлшектер атмосфера газдарының атомдарына соғылып, электромагниттік сәулелену түрінде энергия шығарады. Поляр шұғыласы құбылысы дегеніміз — міне, осы нұр.
Зарядталған бөлшектер ағыны Жердің магнит өрісімен әсерлесетін өз магнит өрісіне ие. Сондықтан күн затының қуатты атылысы Жер өрісіне соғылғанда, геомагниттік дауыл атты құбылыс пайда болады. Жер магнитосферасы сығылып, бөлшектер (әсіресе, ең жоғары энергиялы бөлшектер) жоғары ендіктерде ғана емес, қоңыржай, кейде тіпті тропиктік ендіктерде де атмосфераға өте алады. 23 көкектегі геомагниттік дауыл 9 баллдық шкаламен 8 деп бағаланды, демек ол 2020-да басталған қазіргі 25-ші күн цикліндегі ең күштісінің бірі деген сөз. Орталық, Оңтүстік Еуропа мен Қазақстанның солтүстік-батыс қиырындағы поляр шұғыласының себебі осы.
Күн экваторынан солтүстіктегі NOAA 3282 тобы Күннің үйірілуі себепті қазір көрінбей кетті. Ол Күн дискінің қарсы жиегінен мамырдың 8-не шығады, бірақ топтың белсенділігі ол кезге дейін сақталмауы мүмкін. Алайда Күн бетіндегі басқа белсенді облыста осындай атылыс тууы ықтимал. 2024 жылдың соңына дейін күн белсенділігі арта береді, сондықтан еліміз аумағынан тағы да шұғыла көрініп қалар.
#көбәріп
Кескіндер:
1. «Аурора сақинасы» — Жердің Солтүстік жартышарының 2023 жылғы 23 көкектегі поляр шұғыласы бақыланған облысы. Бірақ бірнеше жүз километр биіктіктегі нұр белгіленгеннен біршама кең аумақтан көрінді. Солтүстік және Батыс Қазақстан облыстары сақинаға барынша жақын.
Дереккөз: NOAA
2. 24 көкекке қараған түні Орал қаласы (51° с.е.) маңынан түсірілген солтүстік шұғыласы.
Фото: Андрей Тюшин
1. «Аурора сақинасы» — Жердің Солтүстік жартышарының 2023 жылғы 23 көкектегі поляр шұғыласы бақыланған облысы. Бірақ бірнеше жүз километр биіктіктегі нұр белгіленгеннен біршама кең аумақтан көрінді. Солтүстік және Батыс Қазақстан облыстары сақинаға барынша жақын.
Дереккөз: NOAA
2. 24 көкекке қараған түні Орал қаласы (51° с.е.) маңынан түсірілген солтүстік шұғыласы.
Фото: Андрей Тюшин
Гелиогеофизика — Күн белсенділігінің Жердегі физикалық процестерге, негізінен Жер магнитосферасы мен атмосферасына әсерін зерттейтін ғылым саласы
https://youtube.com/playlist?list=PLZ7VcZmjdxtxmHbw6kYgCMxCemvBdgt_C
https://youtube.com/playlist?list=PLZ7VcZmjdxtxmHbw6kYgCMxCemvBdgt_C
ТАСМАНИЯДАҒЫ ОҢТҮСТІК ШҰҒЫЛАСЫ
2023 жылы 24 көкекте поляр шұғыласы Оңтүстік жарты шардың орта ендіктерінде де бақыланды. Тасмания аралында (42° о.е.) алынған мына суретке жарық метеор да түсіп қалыпты.
Фото: mantisalive
2023 жылы 24 көкекте поляр шұғыласы Оңтүстік жарты шардың орта ендіктерінде де бақыланды. Тасмания аралында (42° о.е.) алынған мына суретке жарық метеор да түсіп қалыпты.
Фото: mantisalive
FALCON HEAVY АЛТЫНШЫ РЕТ ҰШЫРЫЛДЫ
2023 жылғы 1 мамырда, Алматы уақытымен 06:26-да SpaceX компаниясы Falcon Heavy аса ауыр зымыранын алтыншы мәрте ұшырды. Алғаш рет оның ешбір сатысы (жаңа орталық саты да, қапталдағы 3-ші және 8-ші қолданылған үдеткіштер де) қайта қондырылған жоқ. Сондықтан оларды жеңілдету үшін торкөз рульдер мен тіреулер орнатылмады.
Бұған массасы 6,8 тонна үш жерсерікті тікелей геостационар орбитаға шығаруға отын көп жұмсалып, қайта қонуға қалмайтыны себепкер. Компания тарихындағы ең күрделі миссияның бірін атқару үшін екінші саты қозғағышын 3 рет қайта қосу қажет болды. Старттан 4 сағат 46 минут өткенде, 34 619 км биіктікте соңғы аппарат орбитаға шығарылды.
Жүктеме:
— ViaSat-3 Americas — 6400 кг-дық ірі байланыс жерсерігі, қос Америка құрлығындағы клиенттерді 100 Мбит/с интернетке қосады. Жалпы өткізу жолағы — 1 Тбит/с, яғни алдыңғы ViaSat аппараттарынан екі есе кең. Жерсерік 88,9° батыс бойлықтағы слотқа орналасады, қызмет мерзімі кемі 15 жыл.
— Arcturus (Aurora 4A) — 400 кг шағын телеком-жерсерік, Алясканың алыс аудандарын интернетпен қамтамасыз етеді. 7,5 Гбит/с, 163° б.б., кемі 10 жыл.
— GS-1 (G-Space 1) — массасы 22 кг 16U-кубсат, украиналық Gravity Space компаниясы үшін Данияда жасалған. Кубсат бортында үш пайдалы жүктеме бар: Nusantara H-1A Индонезияның болашақта ұшырылатын жерсерігі үшін слотты ұстай тұрады, Orbit Guard аппараты орбитадағы нысандарды қадағалаудың жаңа әдісін тексереді, үшіншісі геостационардағы басқа жерсерікпен түйісу экспериментін жасайды.
1-ші және 2-ші сатылар 17 078 км/сағ немесе 4,75 км/с жылдамдықта ажырады — жаңа рекорд! 🏆 ViaSat-3 Americas — жүктеме қақпақтары қайта қолданылған 100-ші миссия 🔔 Doug кемесі оларды старттан 1960 км қашықтықта судан көтеріп алса, бұл компанияның бұрынғы рекордынан 400 км асып түседі 🏆
2023 жылғы 1 мамырда, Алматы уақытымен 06:26-да SpaceX компаниясы Falcon Heavy аса ауыр зымыранын алтыншы мәрте ұшырды. Алғаш рет оның ешбір сатысы (жаңа орталық саты да, қапталдағы 3-ші және 8-ші қолданылған үдеткіштер де) қайта қондырылған жоқ. Сондықтан оларды жеңілдету үшін торкөз рульдер мен тіреулер орнатылмады.
Бұған массасы 6,8 тонна үш жерсерікті тікелей геостационар орбитаға шығаруға отын көп жұмсалып, қайта қонуға қалмайтыны себепкер. Компания тарихындағы ең күрделі миссияның бірін атқару үшін екінші саты қозғағышын 3 рет қайта қосу қажет болды. Старттан 4 сағат 46 минут өткенде, 34 619 км биіктікте соңғы аппарат орбитаға шығарылды.
Жүктеме:
— ViaSat-3 Americas — 6400 кг-дық ірі байланыс жерсерігі, қос Америка құрлығындағы клиенттерді 100 Мбит/с интернетке қосады. Жалпы өткізу жолағы — 1 Тбит/с, яғни алдыңғы ViaSat аппараттарынан екі есе кең. Жерсерік 88,9° батыс бойлықтағы слотқа орналасады, қызмет мерзімі кемі 15 жыл.
— Arcturus (Aurora 4A) — 400 кг шағын телеком-жерсерік, Алясканың алыс аудандарын интернетпен қамтамасыз етеді. 7,5 Гбит/с, 163° б.б., кемі 10 жыл.
— GS-1 (G-Space 1) — массасы 22 кг 16U-кубсат, украиналық Gravity Space компаниясы үшін Данияда жасалған. Кубсат бортында үш пайдалы жүктеме бар: Nusantara H-1A Индонезияның болашақта ұшырылатын жерсерігі үшін слотты ұстай тұрады, Orbit Guard аппараты орбитадағы нысандарды қадағалаудың жаңа әдісін тексереді, үшіншісі геостационардағы басқа жерсерікпен түйісу экспериментін жасайды.
1-ші және 2-ші сатылар 17 078 км/сағ немесе 4,75 км/с жылдамдықта ажырады — жаңа рекорд! 🏆 ViaSat-3 Americas — жүктеме қақпақтары қайта қолданылған 100-ші миссия 🔔 Doug кемесі оларды старттан 1960 км қашықтықта судан көтеріп алса, бұл компанияның бұрынғы рекордынан 400 км асып түседі 🏆
👍2
Сатурн: Титаннан көрініс. Суретті салған Chesley Bonestell, 1944 жыл
Сатурн мен оның жүйесі жайлы негізгі деректер — "Балаларға ғылым туралы" арнасындағы жаңа роликте.
Сатурн мен оның жүйесі жайлы негізгі деректер — "Балаларға ғылым туралы" арнасындағы жаңа роликте.
🤩1