КҮН ШЫҒЫСТАН ЖЫЛЫНА ЕКІ-АҚ РЕТ (!) ШЫҒАДЫ
Көктемгі күн теңелуі датасында күн менен түннің ұзақтығы тең болмайтынын (?!) айттық. Бұл Күзгі күн теңелуіне де қатысты. Сонда бұл астрономиялық оқиғаның қандай маңызы бар? Ол мынада: бұл күндері Күн көкжиектен дәл шығыста көтеріліп, тура батыста ұясына қонады.
#күнтізбе #астрономия
Көктемгі күн теңелуі датасында күн менен түннің ұзақтығы тең болмайтынын (?!) айттық. Бұл Күзгі күн теңелуіне де қатысты. Сонда бұл астрономиялық оқиғаның қандай маңызы бар? Ол мынада: бұл күндері Күн көкжиектен дәл шығыста көтеріліп, тура батыста ұясына қонады.
#күнтізбе #астрономия
🔥1
ЕКІНШІ SLS СУПЕРЗЫМЫРАНЫ ҚҰРАСТЫРЫЛУДА
Жаңа Орлеан қаласындағы НАСА-ның Мишу орталығында Artemis II миссиясына арналған SLS зымыранының негізгі сатысы жиналып бітті. Енді оған төрт RS-25 қозғағышы орнатылуы тиіс. 2024 жылдың қарашасына жоспарланып отырған миссия барысында үш америкалық пен бір канадалық ғарышкер Айды айналып қайтады. Аса ауыр зымыран мен Orion ғарыш кемесінің құрамдастары жайлы — роликте.
Image credit: NASA/Michael DeMocker
Жаңа Орлеан қаласындағы НАСА-ның Мишу орталығында Artemis II миссиясына арналған SLS зымыранының негізгі сатысы жиналып бітті. Енді оған төрт RS-25 қозғағышы орнатылуы тиіс. 2024 жылдың қарашасына жоспарланып отырған миссия барысында үш америкалық пен бір канадалық ғарышкер Айды айналып қайтады. Аса ауыр зымыран мен Orion ғарыш кемесінің құрамдастары жайлы — роликте.
Image credit: NASA/Michael DeMocker
🔥1
ЖАРАТЫЛЫС ҰСТЫНДАРЫ УЭББ КӨЗІМЕН
"Сәрсенбілік Уэбб" айдарындағы соңғы бейнеролик әйгілі Жаратылыс Ұстындарының таяу инфрақызыл диапазондағы кескініне арналады.
Credits: NASA, ESA, CSA, STScI
#бейнеролик
"Сәрсенбілік Уэбб" айдарындағы соңғы бейнеролик әйгілі Жаратылыс Ұстындарының таяу инфрақызыл диапазондағы кескініне арналады.
Credits: NASA, ESA, CSA, STScI
#бейнеролик
🥰1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
SES-18 & SES-19 жерсеріктерін орбитаға шығарған соң. Falcon 9 2-сатысынан көрініс...
HAKUTO-R АППАРАТЫ АЙ ОРБИТАСЫНА ШЫҚТЫ
2023 жылы 21 наурызда Алматы уақытымен 07:24-те жапониялық ispace компаниясының HAKUTO-R M1 миссиясы Ай орбитасына сәтті шықты. Falcon 9 зымыраны көмегімен былтыр 11 желтоқсанда ұшырылған миссия жолда 100 күн болды. Лендер экватор маңындағы Атлас кратеріне көкектің аяғына таман қонуы тиіс. Одан Ай бетіне Араб Әмірліктерінің Rashid ровері түседі.
2023 жылы 21 наурызда Алматы уақытымен 07:24-те жапониялық ispace компаниясының HAKUTO-R M1 миссиясы Ай орбитасына сәтті шықты. Falcon 9 зымыраны көмегімен былтыр 11 желтоқсанда ұшырылған миссия жолда 100 күн болды. Лендер экватор маңындағы Атлас кратеріне көкектің аяғына таман қонуы тиіс. Одан Ай бетіне Араб Әмірліктерінің Rashid ровері түседі.
3D-ПРИНТЕРДЕН ШЫҚҚАН TERRAN 1 МЕТАН ЗЫМЫРАНЫ ОРБИТАҒА ШЫҒА АЛМАДЫ
2023 жылы 23 наурызда, Алматы уақытымен 9:00-де Канаверал мүйісіндегі LC-16 алаңынан америкалық Relativity Space жекеменшік компаниясының Terran 1 зымыраны алғаш рет ұшырылды. Бұған дейінгі екі әрекет техникалық себептермен тоқталтылған еді. Terran 1 — эксперименттік бір мәрте ұшатын жеңіл зымыран, оның 85%-і металл өңдейтін 3D-принтермен жасалған.
Старт пен 1-саты жұмысы кезеңі, соның ішінде машинаға ең қатты күш түсетін Max-Q нүктесі қалыпты өтті. Алайда сатылар ажырасымен 2-сатының қозғағышы тұтана алмады. 100 км биіктіктен асқан зымыран ғарышқа шықты, бірақ қажет орбиталық жылдамдықтың ширегіне дейін ғана үдеді. Сөйтіп, 2-саты Атлант мұхитына құлап түсті. Бортта пайдалы жүктеме орнында массалық макет қана болды. Сәтсіздікке қарамастан, компания телеметрия арқылы құнды ақпарат жинағаны анық.
30 метрлік екі сатылы зымыранның 1-сатысы тоғыз, 2-сатысы — бір Aeon 3D қозғағышымен жабдықталған. ол отын ретінде сұйық метан, тотықтырғыш ретінде сұйық оттегін қолданады. Шығарылым сәтті болғанда, Terran 1 орбитаға шыққан бірінші метан зымыран саналар еді. 2022 ж. 14 желтоқсанда қытайлық Landspace компаниясының ZhuQue-2 зымыраны да 2-сатының ақауынан сәтсіздіке ұшыраған. Және ендігі кезек қайтадан қытайлық тасығышта, оның 2-ші данасы ұшыру алаңында тұр деген ақпарат бар. Метан бәйгесіне әлемдегі ең қуатты Starship зымыраны да қатысады, ол орбитаға 20 көкекте самғауы ықтимал.
Terran 1 төмен жермаңы орбитаға 1250 кг-де дейін жүк шығара алады. Шығарылым құны шамамен $12 млн деп бағаланады. 2015 жылы құрылған Relativity Space компаниясы тасығыштың Terran R атты ауыр нұсқасын да жасап жатыр. 20 тоннаға дейін пайдалы жүктеме көтеретін бұл зымыран қайта қолданылатын болады. Ондағы 3D-жасалған компоненттер үлесі 95%-ке жетпек. алғашқы старты 2024-ке жоспарланған Terran R қазір ең жиі ұшырылатын Falcon 9-бен бәсекеге жарап қалар. 3D-технологияларды қолдану зымыран жасауды екі айға дейін жеделдетеді және арзандатады. Relativity Space Пентагонмен және НАСА-мен бірнеше келісімшарт жасасып үлгерді.
#зымыран #ұшыру
2023 жылы 23 наурызда, Алматы уақытымен 9:00-де Канаверал мүйісіндегі LC-16 алаңынан америкалық Relativity Space жекеменшік компаниясының Terran 1 зымыраны алғаш рет ұшырылды. Бұған дейінгі екі әрекет техникалық себептермен тоқталтылған еді. Terran 1 — эксперименттік бір мәрте ұшатын жеңіл зымыран, оның 85%-і металл өңдейтін 3D-принтермен жасалған.
Старт пен 1-саты жұмысы кезеңі, соның ішінде машинаға ең қатты күш түсетін Max-Q нүктесі қалыпты өтті. Алайда сатылар ажырасымен 2-сатының қозғағышы тұтана алмады. 100 км биіктіктен асқан зымыран ғарышқа шықты, бірақ қажет орбиталық жылдамдықтың ширегіне дейін ғана үдеді. Сөйтіп, 2-саты Атлант мұхитына құлап түсті. Бортта пайдалы жүктеме орнында массалық макет қана болды. Сәтсіздікке қарамастан, компания телеметрия арқылы құнды ақпарат жинағаны анық.
30 метрлік екі сатылы зымыранның 1-сатысы тоғыз, 2-сатысы — бір Aeon 3D қозғағышымен жабдықталған. ол отын ретінде сұйық метан, тотықтырғыш ретінде сұйық оттегін қолданады. Шығарылым сәтті болғанда, Terran 1 орбитаға шыққан бірінші метан зымыран саналар еді. 2022 ж. 14 желтоқсанда қытайлық Landspace компаниясының ZhuQue-2 зымыраны да 2-сатының ақауынан сәтсіздіке ұшыраған. Және ендігі кезек қайтадан қытайлық тасығышта, оның 2-ші данасы ұшыру алаңында тұр деген ақпарат бар. Метан бәйгесіне әлемдегі ең қуатты Starship зымыраны да қатысады, ол орбитаға 20 көкекте самғауы ықтимал.
Terran 1 төмен жермаңы орбитаға 1250 кг-де дейін жүк шығара алады. Шығарылым құны шамамен $12 млн деп бағаланады. 2015 жылы құрылған Relativity Space компаниясы тасығыштың Terran R атты ауыр нұсқасын да жасап жатыр. 20 тоннаға дейін пайдалы жүктеме көтеретін бұл зымыран қайта қолданылатын болады. Ондағы 3D-жасалған компоненттер үлесі 95%-ке жетпек. алғашқы старты 2024-ке жоспарланған Terran R қазір ең жиі ұшырылатын Falcon 9-бен бәсекеге жарап қалар. 3D-технологияларды қолдану зымыран жасауды екі айға дейін жеделдетеді және арзандатады. Relativity Space Пентагонмен және НАСА-мен бірнеше келісімшарт жасасып үлгерді.
#зымыран #ұшыру
«КӨГІЛДІР ОТЫН» ЖАЛЫНЫ
Метан жағатын Terran 1 зымыранының алғашқы ұшырылымынан көріністер.
Метан жағатын Terran 1 зымыранының алғашқы ұшырылымынан көріністер.
КЕШКЕ БАТЫСТАН ЗОДИАК ЖАРЫҒЫН КӨРУГЕ ТЫРЫСАЙЫҚ
Зодиак жарығы — көктемде күн батысымен және күзде таң атарда қараңғы аспанда бақыланатын әлсіз үшбұрыш жарық. Бұл астрономиялық құбылысты көруге ең қолайлы кезең — көктемгі және күзгі күн теңелуіне жақын күндер. Солтүстік жартышарда оны қараңғы жерден кешкі іңір аяқталысымен батыстан көруге болады. Жаңа туған Ай қазір кедергі келтірмейді.
Құбылысты эклиптика жазықтығында айналып жүрген тозаң бөлшектерінен шағылған күн сәулесі туғызады. Тозаң негізгі белдеу астероидтары немесе Юпитер маңындағы кометалардан шығады деп саналатын. Алайда 2021 жылы наурызда НАСА-ның Юнона ғарыш аппараты оның көзі Марс екенін анықтады. Зодиак жарығы туралы — арнадағы роликте.
Зодиак жарығы — көктемде күн батысымен және күзде таң атарда қараңғы аспанда бақыланатын әлсіз үшбұрыш жарық. Бұл астрономиялық құбылысты көруге ең қолайлы кезең — көктемгі және күзгі күн теңелуіне жақын күндер. Солтүстік жартышарда оны қараңғы жерден кешкі іңір аяқталысымен батыстан көруге болады. Жаңа туған Ай қазір кедергі келтірмейді.
Құбылысты эклиптика жазықтығында айналып жүрген тозаң бөлшектерінен шағылған күн сәулесі туғызады. Тозаң негізгі белдеу астероидтары немесе Юпитер маңындағы кометалардан шығады деп саналатын. Алайда 2021 жылы наурызда НАСА-ның Юнона ғарыш аппараты оның көзі Марс екенін анықтады. Зодиак жарығы туралы — арнадағы роликте.
24 НАУРЫЗ 2023 — АЙ МЕН ШОЛПАННЫҢ ТОҒЫСЫ
2023 жылы 24 наурызда Алматы уақытымен 16:27-де Жас Ай орағы (Ф= 0,07+) жарқыраған Шолпанмен (-4,0m) тоғысады. Ал Қазақстаннан бұлардың сол кеште 0,1°-қа дейін жақындасқанын бақылай аламыз. Жай көзбен және қаладан да көрінетін тамаша құбылыстан құр қалмаңыз!
Сурет: StarWalk
#күнтізбе
2023 жылы 24 наурызда Алматы уақытымен 16:27-де Жас Ай орағы (Ф= 0,07+) жарқыраған Шолпанмен (-4,0m) тоғысады. Ал Қазақстаннан бұлардың сол кеште 0,1°-қа дейін жақындасқанын бақылай аламыз. Жай көзбен және қаладан да көрінетін тамаша құбылыстан құр қалмаңыз!
Сурет: StarWalk
#күнтізбе
🔥1
КҮН ДАҚТАРЫНЫҢ ЦИКЛІ ДЕГЕН НЕ?
2019 жылы желтоқсанда Күн белсенділігінің 25-ші циклі басталғаны белгілі. Шамамен 11 жылға созылатын цикл шыңына 2025 жылы жетеді деп болжанады. Алайда қазірдің өзінде Күн белсенділігі қарқынды артып келеді.
Әдетте 11 жылға созылатын бұл цикл Күн дақтарының циклі деп те аталады. Оның 22 жылдың Күн циклінен айырмасы неде, және оның болашақ ұшқышты Ай миссияларына қандай әсері бар, арнадағы Күн белсенділігі жайлы жаңа серияның екінші ролигінде.
График: SpaceWeatherlive.com
#бейнеролик
2019 жылы желтоқсанда Күн белсенділігінің 25-ші циклі басталғаны белгілі. Шамамен 11 жылға созылатын цикл шыңына 2025 жылы жетеді деп болжанады. Алайда қазірдің өзінде Күн белсенділігі қарқынды артып келеді.
Әдетте 11 жылға созылатын бұл цикл Күн дақтарының циклі деп те аталады. Оның 22 жылдың Күн циклінен айырмасы неде, және оның болашақ ұшқышты Ай миссияларына қандай әсері бар, арнадағы Күн белсенділігі жайлы жаңа серияның екінші ролигінде.
График: SpaceWeatherlive.com
#бейнеролик
👍1
26 наурызда Юпитердің кешкі көріну кезеңі аяқталады. Оны батар Күннің шапағы сола, батыс көкжиектен сәл жоғарыдан байқауға болады. Жоғарыда Шолпан жарқырайды.
#күнтізбе
#күнтізбе
НАУРЫЗ, АМАЛ, РАМАЗАН ЖӘНЕ БЕСТОҒЫС
Григорий күнтізбесінің 2023 жылы 20 наурызда Дүниежүзілік уақыт бойынша 21:24-те Күн центрі аспан экваторын оңтүстіктен солтүстікке қарай кесіп өтті. Бұл астрономиялық құбылыс Наурыздағы күн теңелуі (March equinox) деп аталады. Күн теңелуіне дейінгі және кейінгі екі талтүстің арасындағы түнортасында, яғни 21 наурыз 00:00-де Иран күнтізбесі немесе Күн хижрасы бойынша парсыша Фарвардин, арабша Хамал айы басталды. Қазақ бұл айды Амал деп те атаған. Ол күнтізбенің бірінші айы болғандықтан, бұл күні сондай-ақ жаңа 1402 жыл немесе мүшелдің Қоян жылы да басталды. Жылдың осы алғашқы күні Наурыз мейрамы ретінде тойланады.
21 наурызда Дүниежүзілік уақыт бойынша 17:23-те Ай өліара фазасына жетті, яғни бір сәт Жерден көрінбей қалды. Осыдан кейін туған Жаңа Ай орағы алғаш көрінген 22 наурызда, Күн батқан сәтте Ислам күнтізбесі немесе Ай хижрасы бойынша 1444 жылдың Рамадан (رمضان) айы басталды. Қазақ бұл айды Рамазан немесе Ораза айы деп атайтынын білеміз.
25 наурыздың кешінде төрт жаңасындағы Ай орағы Үркер жұлдыз шоғырына тоғысты, дәлірек айтқанда жақын өтті (ауыл-үй қонды). Тетелес келетін екі тоғыстың арасындағы уақытты қазақ халқы тоғыс айы деген. Тоғысу Айдың тақ жаңасына келе бермейді, бірақ дәстүр бойынша, оларды әрқашан тақ санға келтіріп айтады. Демек қазақтың дәстүрлі Тоғыс есебі бойынша «бес тоғыстың айы» (бестоғыс айы) басталды. Арқа қазақтары: — Бестоғыста қар кетпес, үштоғыста қар қалмас, — десе, Оңтүстікте: — Бестоғыс болмай белгілі жаз болмайды, — дейді екен.
Ай мен Үркер 27 тәулік 7 сағат 43 минут сайын тоғысады, астрономияда бұл период «жұлдыздық ай» деп аталады. Оны дөңгелектеп, 28 күн етіп алғанда 28х13=364 болады. Сондықтан Ай мен Үркер жыл бойы 13 рет қана тоғыса алады, жылда 13 тоғыс айы болады. Тоғыс есебі бойынша жыл басы — біртоғыс айы, ол Григорий күнтізбесі бойынша әрдайым мамырда басталады, содан соң ретімен 25, 23, 21, ... 5, 3 тоғыс айлары келеді, ең ақырғысы (13-ай) — үштоғыс айы.
Дереккөздер:
1. Wikipedia
2. timeanddate.com
3. Мыңбай Исқақов. Халық календары. «Қазақстан», Алматы, 1980
4. Хасен Әбішев. Аспан сыры. «Жазушы», Алматы, 2009
#күнтізбе #аспансыры
Григорий күнтізбесінің 2023 жылы 20 наурызда Дүниежүзілік уақыт бойынша 21:24-те Күн центрі аспан экваторын оңтүстіктен солтүстікке қарай кесіп өтті. Бұл астрономиялық құбылыс Наурыздағы күн теңелуі (March equinox) деп аталады. Күн теңелуіне дейінгі және кейінгі екі талтүстің арасындағы түнортасында, яғни 21 наурыз 00:00-де Иран күнтізбесі немесе Күн хижрасы бойынша парсыша Фарвардин, арабша Хамал айы басталды. Қазақ бұл айды Амал деп те атаған. Ол күнтізбенің бірінші айы болғандықтан, бұл күні сондай-ақ жаңа 1402 жыл немесе мүшелдің Қоян жылы да басталды. Жылдың осы алғашқы күні Наурыз мейрамы ретінде тойланады.
21 наурызда Дүниежүзілік уақыт бойынша 17:23-те Ай өліара фазасына жетті, яғни бір сәт Жерден көрінбей қалды. Осыдан кейін туған Жаңа Ай орағы алғаш көрінген 22 наурызда, Күн батқан сәтте Ислам күнтізбесі немесе Ай хижрасы бойынша 1444 жылдың Рамадан (رمضان) айы басталды. Қазақ бұл айды Рамазан немесе Ораза айы деп атайтынын білеміз.
25 наурыздың кешінде төрт жаңасындағы Ай орағы Үркер жұлдыз шоғырына тоғысты, дәлірек айтқанда жақын өтті (ауыл-үй қонды). Тетелес келетін екі тоғыстың арасындағы уақытты қазақ халқы тоғыс айы деген. Тоғысу Айдың тақ жаңасына келе бермейді, бірақ дәстүр бойынша, оларды әрқашан тақ санға келтіріп айтады. Демек қазақтың дәстүрлі Тоғыс есебі бойынша «бес тоғыстың айы» (бестоғыс айы) басталды. Арқа қазақтары: — Бестоғыста қар кетпес, үштоғыста қар қалмас, — десе, Оңтүстікте: — Бестоғыс болмай белгілі жаз болмайды, — дейді екен.
Ай мен Үркер 27 тәулік 7 сағат 43 минут сайын тоғысады, астрономияда бұл период «жұлдыздық ай» деп аталады. Оны дөңгелектеп, 28 күн етіп алғанда 28х13=364 болады. Сондықтан Ай мен Үркер жыл бойы 13 рет қана тоғыса алады, жылда 13 тоғыс айы болады. Тоғыс есебі бойынша жыл басы — біртоғыс айы, ол Григорий күнтізбесі бойынша әрдайым мамырда басталады, содан соң ретімен 25, 23, 21, ... 5, 3 тоғыс айлары келеді, ең ақырғысы (13-ай) — үштоғыс айы.
Дереккөздер:
1. Wikipedia
2. timeanddate.com
3. Мыңбай Исқақов. Халық календары. «Қазақстан», Алматы, 1980
4. Хасен Әбішев. Аспан сыры. «Жазушы», Алматы, 2009
#күнтізбе #аспансыры
👍1