🔸اوکراین اما از یک‌سو با نبود توان فنی و مالی جهت عملیاتی‌کردن بخش بزرگی از تسلیحات هسته‌ای و موشک‌های حامل آن روبه‌رو بود و از سوی دیگر نیز روس‌ها و غربی‌ها به این کشور فشار می‌آوردند تا این تسلیحات و تجهیزات را رها کند. در نیمه‌ی اول سال ۱۹۹۲ میلادی (زمستان سال ۱۳۷۰ و بهار سال ۱۳۷۱) طی توافقی دوجانبه اوکراین متعهد شد که تمامی تسلیحات هسته‌ای راه‌کنشی موجود در خاکش را به روسیه منتقل کند. توافق‌های مشابهی با کشورهای دیگری مانند بلاروس و قزاقستان نیز توسط روس‌ها مبنی بر انتقال و یا نابودی تمامی تسلیحات راه‌بردی منعقد شد. این توافق‌ها بخشی از تعهدات طرفین در قرارداد لیسبون بود.

🔸کار در مورد اوکراین و تسلیحات هسته‌ای راه‌بردی برخلاف بلاروس و قزاقستان اما بسیار دشوارتر بود. اوکراین در ذهن خود از روس‌ها و غرب، که حامی نابودی و یا انتقال تسلیحات و تجهیزات نام‌برده بودند، تضمین‌هایی می‌خواست. سوالات اوکراین در چهار حیطه‌ی اساسی تعریف می‌شد:

1️⃣تضمین امنیتی در قبال از بین رفتن کامل توان هسته‌ای این کشور چیست؟

2️⃣تسلیحات هسته‌ای خارج‌شده از اوکراین حاوی مقادیر بالایی اورانیوم و پلوتونیوم با غنای تسلیحاتی بودند که قابلیت استفاده در نقش سوخت راکتورهای قدرت و تحقیقاتی هسته‌ای را دارند. جایگزین مالی و اقتصادی این مواد را چه کسی تامین می‌کند؟

3️⃣موشک‌های بالستیک، کروز، بمب‌افکن‌های راه‌بردی، پایگاه‌های موشکی و تجهیزات و تاسیسات مرتبط جهت نابودی نیازمند تامین مالی هستند. هزینه‌های این نابودی را چه کسی تامین می‌کند؟

4️⃣شرایط مکانی و زمانی نابودی تجهیزات و ادوات نام‌برده چگونه است؟

🔸روس‌ها که خود با مشکلات اقتصادی بسیاری درگیر بودند اما به‌تنهایی قادر به پاسخ دادن به این سوالات نبودند و مذاکرات تا سال ۱۹۹۳ (سال ۱۳۷۲ شمسی) به نتیجه نرسید.‌ در این نقطه اما آمریکایی‌ها به شکلی مستقیم وارد مذاکرات دو طرف شدند. روس‌ها از حضور آمریکایی‌ها راضی بودند زیرا هر دو کشور خلع سلاح اوکراین را می‌خواستند. اوکراینی‌ها نیز از این حضور راضی بودند زیرا به‌زعم خود کشور دوست و متحد جدیدی را پیدا می‌کردند تا به سوالات اقتصادی و امنیتی‌شان بهتر پاسخ داده شود.

🔸حضور آمریکایی‌ها در ساختار سه‌گانه مذاکرات موفق بود و در زمستان سال ۱۳۷۳ پس از طی شدن مسیری طولانی طرفین به توافقی با عنوان تفاهم‌نامه بوداپست دست پیدا کردند. اوکراین توافق کرد که تمامی تسلیحات هسته‌ای راهبردی نیز از کشورش به روسیه جهت نابودی منتقل شوند و روس‌ها نیز در سمت دیگر سوخت راکتورهای قدرت را به ازای اورانیوم موجود در تسلیحات به اوکراین منتقل می‌کردند. اوکراین هم‌چنین به NPT به عنوان کشوری غیرهسته‌ای ملحق می‌شد تا وظایف شوروی در پیمان START1 با آمریکا نیز برآورده شود.

🔸اصلی‌ترین بخش این توافق اما تضمین امنیتی آن بود. سه کشور ایالات متحده آمریکا، جمهوری فدراتیو روسیه و انگلستان به اوکراین در ازای نابودی کامل این توانایی‌های نظامی تضمین‌های امنیتی دادند. البته آمریکایی‌ها از مدت‌ها پیش به‌دنبال شانه خالی کردن از این ماجرا با بازی کردن با کلمات، استفاده از ادبیات خاص و تلاش جهت کاهش جنبه‌ی قانونی و حقوقی آن بودند. در بخشی دیگر اما برخی از حقوق طبیعی کشوری که به NPT می‌پیوندد را نیز در ضمانت‌نامه امنیتی گنجاندند تا خیال اوکراین راحت‌تر شود!

🔸پی‌نوشت۱: از جمله برکات انتقال تسلیحات هسته‌ای از اوکراین به روسیه، تبدیل ۵۰۰ تن اورانیوم با غنای تسلیحاتی به سوخت راکتورهای قدرت و فروش آن به ایالات متحده آمریکا بود. این اتفاق با عنوان برنامه‌ی تبدیل مگاتن به مگاوات نیز شناخته می‌شود.

🔸پی‌نوشت۲: زرادخانه‌ی هسته‌ای اوکراین در آن زمان شامل ۱۹۰۰ سلاح هسته‌ای راه‌بردی و ۲۵۰۰ سلاح هسته‌ای راه‌کنشی بود که در صورت وجود، امروزه بزرگ‌ترین زرادخانه‌ی هسته‌ای دنیا محسوب می‌شد.

🔸پی‌نوشت۳: آخرین سلاح هسته‌ای اوکراین تا پیش از اتمام خرداد سال ۱۳۷۵ از این کشور خارج شد. آخرین سیلوی موشک‌های قاره‌پیمای مستقر در اوکراین و بمب‌افکن‌های این کشور نیز با کمک‌ آمریکایی‌ها تا تاریخ مهر سال ۱۳۸۰ نابود شد.