🔸ماه مارس سال ۱۹۳۸ میلادی، کشتی‌سازی سوان هانتر (Swan Hunter) در نزدیکی شهر نیوکاسل انگلستان، شاهد به‌آب‌اندازی یک رزم‌ناو سبک انگلیسی از کلاس تاون (Town class) با نام اچ‌ام‌اس ادینبورگ (HMS Edinburgh) بود. ادینبورگ حدود ۱۳۰۰۰ تن جرم داشت و به‌عنوان یک‌رزم‌ناو سریع، بسیار مسلح بود.

🔸این رزم‌ناو به ۱۲ توپ ۶ اینچی (۱۵۲م‌م) در چهار برجک سه‌تایی، ۱۲ توپ ۴ اینچی (۱۰۱ م‌م)، دو مجموعه ۸ تایی از توپ‌های ضدهوایی ۲ پاوندی (2pounder) ۴۰ م‌م پوم‌پوم و ۶ تیوب اژدر ۲۱ اینچی (۵۳۳ م‌م) مسلح بود.

🔸کمی بیش‌از یک سال پس از به‌آب‌اندازی این رزم‌ناو بود که جنگ‌جهانی دوم آغاز شد. در همان اوایل جنگ، وظیفه پشتیبانی و تامین امنیت کشتی‌های تجاری در مسیر بین بنادر شمالی اتحاد جماهیر شوروی و بریتانیا، برعهده این ناوها گذاشته شد. حفظ این مسیر برای پشتیبانی از جبهه‌های شوروی در مقابل نازی‌ها بسیار اهمیت داشت.

🔸در اواخر آوریل سال ۱۹۴۲، در بحبوحه جنگ‌جهانی دوم، رزم‌ناو ادینبورگ در سفری که برای حفاظت از یک‌کاروان کشتی‌های باری از انگلیس به شوروی داشت، در یکی از بندرگاه‌های شهر مورمانسک شوروی پهلو گرفت. جنگ در آن زمان به اندکی بیش‌تر از ۳۰ کیلومتری مورمانسک رسیده بود؛ آلمانی‌ها خاک نروژ و فنلاند را دراختیار داشتند و از آن سمت وارد خاک شوروی نیز شده بودند. بمب‌افکن‌های آلمانی گاه‌وبیگاه برای بمباران این مناطق می‌آمدند.

🔶ماموریت سرنوشت‌ساز

🔸زمستانِ زمهریر کم‌کم جایش را به روشنایی محو روز دائمی مناطق شمالی می‌داد اما هنوز تکه‌یخ‌های شناور بزرگ در سطح آب بودند. رزم‌ناو ادینبورگ پوشیده از لایه ضخیم برف، یک هفته می‌شد که در مورمانسک منتظر تخلیه بار کشتی‌ها در بندر بود تا همراه کشتی‌های خالی به بندر ریکیاویک ایسلند برگردد. برای ۵۵۰ نفر خدمه رزم‌ناو، این ماموریت نیز مانند ماموریت‌های حفاظتی پیشین که کشتی‌ها را از میان آب‌های پرخطر به مقصد رسانده بودند، می‌نمود.

🔸درست اندکی پیش‌از بامداد روز ۲۵اُم آوریل ۱۹۴۲، خدمه رزم‌ناو با صدای شیپورچی بیدار شده و روی عرشه آمدند. آن‌ها با صحنه‌ای غیرطبیعی مواجه شدند؛ دو لنج پر از سربازان مسلح ارتش سرخ، به کنار ناو بسته شده بودند. تعداد زیادی جعبه مهمات روی لنج‌ها دیده می‌شد اما حضور این‌همه نگهبان برای چنین محموله‌ای غیر طبیعی بود!

🔸برف بی‌وقفه درحال باریدن بود و سربازان وظیفه درحال انتقال جعبه‌های مهمات از لنج‌ها به رزم‌ناو بودند. وزن سنگین جعبه‌ها خاص بودن این محموله را برای خدمه ناو داد می‌زد، اما تلاش‌ها برای حفظ راز، با زمین افتادن و شکستن یکی از جعبه‌ها بی‌ثمر شد. چند شمش طلا از جعبه شکسته روی عرشه افتاده و می‌درخشیدند!

🔸به‌دستور فرمانده رزم‌ناو، دریاسالار دوم استوارت بونهام-کارتر، ۹۳ جعبه بارگیری‌شده به اتاق بمب در سه طبقه پایین‌تر از عرشه انتقال یافتند. اتاق بمب کنار اتاق مهمات توپ‌های ۴ اینچی، به‌شدت محافظت شده بود. دیواره‌های کناری این اتاق را صفحه زرهی به‌ضخامت بیش‌از ۱۵ سانتی‌متر تشکیل می‌داد. روی جعبه‌ها حروف روسی به‌رنگ سرخ نوشته شده بود که رطوبت، جوهر آن‌ها را پخش کرده و به‌راه انداخته بود؛ دریانوردان خرافاتی ادینبورگ زمزمه می‌کردند این طلای روسی است که از آن خون می‌چکد!

▪️نقشه مربوط به وضعیت جنگ در اروپا در سال ۱۹۴۲ است. دایره سبز رنگ، موقعیت حدودی شهر بندری مورمانسک را نشان می‌دهد.

🔸سحرگاه روز ۲۸اُم آوریل ۱۹۴۲، ناوگان متشکل از ۱۳ کشتی باری، تحت حفاظت رزم‌ناو ادینبورگ، ۶ ناوشکن، ۴ ناوچه و ۴ ناو مین‌روب همه از نیروی دریایی سلطنتی انگلیس، از بندر مورمانسک شوروی حرکت کردند. دو ناوشکن روسی نیز همراه این کاروان راهی دریا شده بودند. حرکت این کاروان که QP11 نام‌گرفته بود با سرعت تنها ۶ گره، بسیار کند محسوب می‌شد.

🔸رزم‌ناو ادینبورگ که علاوه‌بر ۵۵۰ خدمه‌اش بیش‌از ۲۰۰ مسافر دیگر هم داشت، در انتهای این ناوگان بود و از انتها و فضای پشت، محافظت می‌کرد. دریاسالار دوم بونهام-کارتر امیدوار بود ناوگان، سریع‌تر در وسعت دریا از دید آلمانی‌ها پنهان شود اما صبح روز بعد، این امید با دیده‌شدن یک فروند هواپیمای یونکرس Ju-88 آلمانی دور از دسترس توپ‌های ضدهوایی، از بین رفت. حال آلمانی‌ها از حرکت این ناوگان کند و چاق مطلع می‌شدند.

🔸آلمانی‌ها فرصت خوبی داشتند تا درمسیر حرکت این ناوگان به‌سمت غرب کمین کنند. به‌دلیل کمبود سوخت، آلمانی‌ها زیاد به مناطق دورتر و شمالی دریای بارنتز نمی‌رفتند اما ازدست‌دادن فرصت شکار چنین کاروانی غیرممکن بود. سه ناوشکن هرمان شومان، Z24 و Z25 از کلاس نارویک (Narvik) به منطقه اعزام شدند، اما طبق معمول، سلاح مخوف آلمانی‌ها در زیر آب یعنی زیردریایی‌های یو-بوت درمنطقه بودند.

🔸روز ۳۰اُم آوریل بود که اولین گزارشات از مشاهده یو-بوت‌ها به دریاسالار دوم بونهام-کارتر رسید. ادامه حرکت رزم‌ناو ادینبورگ در پشت ناوگان و با سرعت تنها ۶ نات، دعوت از زیردریایی‌ها برای شکار این رزم‌ناو بود. تصمیم بر این شد که ادینبورگ با سرعت بیش‌تر در جلوی کاروان حرکت کند و در حرکت زیگزاگی با سرعت بالا کار شناسایی را انجام دهد. سایر ناوها نیز با خرج‌های عمقی از کشتی‌های باری حفاظت می‌کردند.

🔸حوالی ساعت ۴ بعد از ظهر آن روز، زیردریایی آلمانی U-456 از کلاس Type 7C، از ماموریت دیگری به پایگاهش بازمی‌گشت. ستوان مکس تایچرت، فرمانده این زیردریایی از دریچه پریسکوپ صحنه عجیبی را دید. یک رزم‌ناو انگلیسیِ تنها درحال حرکت زیگزاگ با سرعت حدود ۱۹ نات که بسیار پایین‌تر از حداکثر سرعت این رزم‌ناوها بود. از ماموریت پیشین، تنها دو اژدر برای زیردریایی باقی‌مانده بود؛ تایچرت باید برای سوخت‌گیری به پایگاهش بازمی‌گشت اما تصمیم گرفت دو اژدر را مانند تیری در تاریکی به‌سمت این رزم‌ناو روانه کند...

🔶نبرد نهایی

🔸افسرِ جوانِ بخشِ ASDIC (وسیله شناسایی زیرسطحی که بعدها سونار شد) رزم‌ناو ادینبورگ، هشدار شناسایی یک‌زیردریایی را می‌دهد. اما بونهام-کارتر می‌گوید اگر زیردریایی در نزدیکی بود، تاکنون دیده می‌شد و هشدار را مانند چندین‌بار قبلی نادیده می‌گیرد.

🔸درست هنگامی که افسرها از امن‌بودن مسیر تقریبا مطمئن شده بودند، در ساعت ۰۴:۱۶ دو اژدر پشت‌سرهم به رزم‌ناو برخورد می‌کنند! یکی از اژدرها به مخازن سوخت، درست کنار اتاق طلاها برخورد کرده بود و دیگری پاشنه ناو را هدف قرارداده بود. آتش به بویلرها رسیده و چندین تن آب وارد رزم‌ناو می‌شد.

🔸برای جلوگیری از نفوذ بیش‌تر آب، درب‌های داخلی مسیر‌های منتهی به اتاق‌های آب گرفته، فورا مُهروموم شدند. ۵۷ نفر بین درهای بسته و فضای آب گرفته، ازجمله اتاق طلاها گیر افتادند. ناوشکن‌های کمکی به منطقه رسیده و با زحمت فراوان رزم‌ناو را یدک کشیده و دوباره به‌سمت مورمانسک راه افتادند. در همین حین سروکله ناوشکن‌های نازی پیدا شد. بر اثر درگیری، صدمات بسیاری به ناوشکن‌ها و ناوچه‌های انگلیسی وارد آمد اما رزم‌ناو فلج‌شده ادینبورگ توانست با توپ‌های قدرت‌مندش یک ناوشکن از سه ناوشکن آلمانی را مورد اصابت قرار دهد.

🔸کار به‌جایی رسید که دیگر رزم‌ناو را نمی‌شد تکان داد و زمان تا رسیدن دیگر آلمانی‌ها داشت ازدست می‌رفت. غرق شدن ادینبورگ حتمی بود اما چندین روز طول می‌کشید. بونهام-کارتر دستور تخلیه رزم‌ناو به ناوشکن‌های نزدیک را صادر کرد. پس‌از تخلیه، رزم‌ناو ادینبورگ را با اژدر مورداصابت قراردادند تا زودتر غرق شود. در نهایت در دوم می ۱۹۴۲، رزم‌ناو ادینبورگ در ۳۲۰ کیلومتری مورمانسک کاملا غرق شد.

🔸ستوان مکس تایچرت با زیردریایی U-456، درمیان لکه‌های نفت حاصل از رزم‌ناو غرق شده به سطح آب آمده بود و صحنه را نظاره می‌کرد. اما تایچرت نمی‌دانست چهارونیم تُن طلای خالص پرداختی اتحاد جماهیر شوروی به دولت بریتانیا را به قعر دریا فرستاده است...!

▪️تصویر مربوط به رزم‌ناو HMS Edinburgh پس از اصابت اژدرهای زیردریایی است.