📚 (۳) مزایای قراردادهای آتی:

✅ ۱) اهرمی بودن معاملات

خاصیت اصلی اهرم بدین صورت است که با وارد آوردن نیرویی کوچک، می توان عملکردی چند برابری به دست آورد. با استفاده از اهرم مالی، سرمایه گذاران می توانند با مبلغ مشخصی از سرمایه، در بازارهای مالی چندین برابر کسب سود کرده و یا متحمل زیان شوند.
در معاملات آتی معامله گر می تواند با پرداخت بخشی از ارزش قرارداد آتی (وجه تضمین)، آن قرارداد را معامله نماید و با پذیرش ریسک بیشتر، بازدهی بیشتری کسب کند.


۲) دوطرفه بودن معاملات
 
برخلاف سایر بازارها که تنها میتوان از سیر صعودی قیمت ها سود کسب کرد، معامله گران قراردادهای آتی در بازار مشتقه میتوانند با اخذ موقعیت تعهدی فروش قرارداد آتی، از سیر نزولی یا کاهشی قیمت ها نیز کسب سود کنند.

به عنوان مثال اگر شخصی پیش بینی کند که در آینده قیمت دارایی پایه کاهش خواهد یافت، آنگاه میتواند با فروش قراردادهای آتی در سررسید مشخص و با قیمتی که الان برای دارایی پایه تعیین میشود خود را متعهد به فروش کرده و از کاهش قیمت دارایی پایه در آینده سود کسب کند.


✅ ۳) پوشش ریسک
 
مهمترین مزیت قراردادهای آتی، خاصیت پوشش ریسک آن است.

پوشش ریسک به معنای اتخاذ موقعیتی در بازار است که هدف از آن حداقل نمودن یا از بین بردن ریسک ناشی از نوسانات و تغییرات قیمت است.

به عنوان مثال، یک معامله گر برای از بین بردن نااطمینانی و ریسکی که در مورد قیمت آینده دارایی پایه با آن مواجه است، میتواند به راحتی با اتخاذ یک موقعیت خرید یا فروش در قالب یک معامله آتی با قیمت مطلوب، نسبت به نوسان قیمت ها در آینده خود را بیمه کند


✅ ۴) سایر مزایا
 
✔️نوسان‌ گیری
✔️معاف از مالیات بودن قراردادهای آتی
✔️استانداردسازی توسط بورس
✔️تضمین سازوکار معاملات و تسویه توسط اتاق پایاپای
✔️امکان خروج از بازار پیش از سررسید
✔️هزینه معاملاتی پایین

📚 (۴) تعاریف و کلیات:

✅ ۱) دارایی پایه
 
دارایی که قرارداد آتی مبتنی بر آن است.
این دارایی میتواند یک ورقه بهادار، سبدی از اوراق بهادار، کالا و... باشد.


✅ ۲) اندازه قرارداد آتی

تعداد دارایی پایه ای است که در هر قرارداد آتی، خرید یا فروش آن تعهد میشد


✅ ۳) قیمت قرارداد آتی
 
قیمت هر قرارداد آتی است که سفارش خرید یا فروش براساس آن اجرا میشود.



✅ ۴) ارزش معامله قرارداد آتی

معادل حاصل ضرب اندازه قرارداد آتی در قیمت قرارداد آتی است.



✅ ۵) ارزش بازار قرارداد آتی

معادل حاصل ضرب اندازه قرارداد آتی در قیمت تسویه روزانه است.

✅ ۶) قیمت تسویه روزانه
 
قیمتی است که پس از پایان جلسه معاملاتی به منظور به روز رسانی حساب ها، توسط بورس محاسبه و اعلام میشود.



✅ ۷) تسویه روزانه

نقل و انتقال وجوه ناشی از عملیات به روز رسانی حسابها میباشد که توسط اتاق پایاپای انجام میشود.


✅ ۸) موقعیت باز

خالص موقعیت های مشتری اعم از خرید و فروش در هر نماد معاملاتی است، که نشان دهنده تداوم تعهد موضوع قرارداد آتی برای طرفین میباشد.


✅ ۹) سقف موقعیت های باز

حداکثر تعداد مجاز موقعیت های باز مشتری، کارگزار یا بازار، به ازای هر نماد قرارداد آتی است که در مشخصات قرارداد توسط بورس تعیین میشود.


✅ ۱۰) موقعیت باز خرید

موقعیت تعهدی است که مشتری با اتخاذ آن، متعهد به خرید دارایی پایه در سررسید قرارداد آتی میشود.


✅ ۱۱) موقعیت باز فروش

موقعیت تعهدی است که مشتری با اتخاذ آن، متعهد به فروش دارایی پایه در سررسید قرارداد آتی میشود.


✅ ۱۲) اخذ موقعیت فزاینده
 
اتخاذ یک موقعیت خرید جدید درصورتی که موقعیت باز شخص از نوع خرید است، یا اتخاذ یک موقعیت فروش جدید در صورتی که موقعیت باز شخص از نوع فروش است.



✅ ۱۳) اخذ موقعیت کاهنده (بستن موقعیت)

اتخاذ یک موقعیت جدید، معکوس موقعیت های باز فعلی شخص.

📚 تعاریف و کلیات:



✅ ۱۴) وجه تضمین
 
وجهی است که از طرفین معامله برای جلوگیری از نکول در ایفای تعهد، در قالب شرط ضمن عقد دریافت میشود. برای انجام معامله در بازار آتی، باید وجه تضمین اولیه در حساب شخص موجود باشد.


✅ ۱۵) وجه تضمین اولیه
 
وجه تضمینی است که برای تضمین ایفای تعهدات در زمان اتخاذ موقعیت باز از طرفین معامله اخذ شده و میزان آن به ازای هر قرارداد در مشخصات قرارداد تعیین میشود. درواقع اتخاذ موقعیت فزاینده خرید و فروش در بازار آتی نیاز به تامین وجه تضمین اولیه دارد.


✅ ۱۶) وجه تضمین لازم
 
وجه تضمینی است که به طور روزانه متناسب با موقعیت باز هر نماد آتی و براساس قیمت تسویه، محاسبه شده و میزان آن به ازای هر قرارداد، در مشخصات قرارداد تعیین میشود.


✅ ۱۷) حداقل وجه تضمین
 
نسبتی از وجه تضمین لازم است که اگر موجودی حساب عملیاتی مشتری نزد کارگزار کمتر از آن شود، منجر به صدور اخطاریه افزایش وجه تضمین


✅ ۱۸) وجه تضمین جبرانی
 
وجهی است که مشتریان دریافت کننده اخطاریه افزایش وجه تضمین، باید نسبت به تودیع آن تا سطح وجه تضمین لازم اقدام نمایند.

✅ ۱۹) وجه تضمین اضافی
 
میزان افزایش در وجه تضمین لازم است، که با هدف پوشش ریسک ناشی از تغییرات قیمت که متناسب با موقعیت باز اخذ میشود.

✅ ۲۱) تسویه نقدی
 
تسویه نهایی قرارداد آتی به طور نقدی براساس آخرین قیمت تسویه روزانه و قیمت دارایی پایه انجام میپذیرد، که منجر به سقوط تعهدات طرفین میشود.

در این نوع از تسویه، مابه التفاوت قیمت مبنای دارایی پایه و قیمت تسویه روزانه قرارداد آتی در زمان تسویه نقدی، از حساب شخصی که موقعیتش در زیان است، به حساب طرف مقابل منتقل میشود.

✅ ۲۲) تسویه فیزیکی
 
تسویه فیزیکی قرارداد آتی از طریق انتقال دارایی پایه اعلامی توسط بورس و پرداخت ارزش بازار قرارداد آتی انجام میپذیرد.

در زمان تسویه فیزیکی قرارداد آتی، خریدار مستلزم تامین ارزش بازار قرارداد آتی و فروشنده مستلزم تامین دارایی پایه متناسب با موقعیت های باز در کد مالکیت خود میباشد

✅ ۲۳) زمان تعیین اولویت نوع تسویه
 
تاریخی است که در آن دارندگان موقعیت های باز اعم از خرید و فروش میتوانند اولویت خود را با تسویه فیزیکی یا تسویه نقدی اعلام نمایند.

✅ ۲۴) خسارت
 
مبلغی است که در صورت عدم ایفای تعهدات دارندگان موقعیت باز متناسب با تعداد موقعیت های نکول شده، اخذ میشود.

این مقدار در حال حاضر ۰.۱ درصد ارزش قرارداد، براساس آخرین قیمت تسویه روزانه میباشد.

📚 (۵) کارمزد معاملات و تسویه:


معاملات قراردادهای آتی نسبت به معاملات دارایی پایه از کارمزد کمتری برخوردار است. مطابق با آخرین مصوبات سازمان بورس اوراق بهادار، میزان کارمزد معاملات آتی اوراق بهادار به شرح تصویر است.
کارمزد معاملات در دوره های مختلف توسط سازمان بورس اوراق بهادار تعیین میگردد.

📚 (۷) ثبت سفارش مشتریان:

فرآیند ثبت سفارش و انجام معاملات مشتریان در بازار قراردادهای آتی.

📚 (۸) تسویه روزانه:

✅ ۱) محاسبه قیمت تسویه روزانه
 

📚 (۸) تسویه روزانه:

✅ ۲) وضعیت حساب مشتری
 
چنانچه موجودی حساب مشتری بالای سطح وجه تضمین لازم باشد، وضعیت حساب "نرمال" است.

درصورتی که حساب مشتری مابین مبالغ محاسبه شده وجه تضمین لازم و حداقل وجه تضمین قرار گیرد، وضعیت حساب "درخطر" است.

چنانچه موجودی حساب به کمتر از مبلغ محاسبه شده حداقل وجه تصمین کاهش یابد، مشتری "اخطاریه وجه تضمین" دریافت خواهد کرد.

درحالت درخطر یا اخطاریه افزایش وجه تضمین، مشتری امکان اخذ موقعیت فزاینده نخواهد داشت.

📚 (۹) مدیریت ریسک:

✅ ۱) مدیریت ریسک بازار آتی اوراق بهادار، حین جلسه معاملاتی و به شرح تصویر انجام میشود.
 

📚 (۹) مدیریت ریسک:

✅ ۲) عملیات به روز رسانی حساب عملیاتی مشتریان نزد هر کارگزار برای دارندگان موقعیت باز.

 
✔️اگر پس از انجام عملیات به شرح تصویر، موجودی حساب عملیاتی مشتری نزد کارگزار از حداقل وجه تضمین کمتر شود، کارگزار باید اخطاریه افزایش وجه تضمین را به روش تعیین شده در قرارداد فی مابین مشتری و کارگزار حداکثر تا پیش از آغاز جلسه معاملاتی روز بعد، برای مشتری ارسال نماید.

✔️مشتری باید در زمان مشخص شده در قرارداد فی مابین مشتری و کارکزار و حداکثر تا یکساعت پیش از پایان جلسه معاملاتی روز بعد، وجه تضمین خود را تا وجه تضمین لازم روز معاملاتی قبل افزایش دهد یا اقدام به بستن موقعیتهای خو تا حد جبران کسری وجه تضمین نماید. درغیر این صورت کارگزار در همان روز معاملاتی اقدام به بستن موقعیتهای باز مشتری تا حد جبران کسری وجه تضمین مینماید.

✔️درصورتی که به هر دلیلی تعهدات مشتری ایفا نشود، کارگزار میتواند از محل بستانکار مشتری و یا وثایق وی نزد کارگزار اقدام به تامین و جبران تعهدات مشتری نماید

📚 (۱۰)بازار جبرانی:

در شرایط خاص و درصورتی که در ۳۰ دقیقه پایانی هر جلسه معاملاتی، سفارشات خرید در بالاترین قیمت مجاز و یا سفارشات در پایین قیمت مجاز روزانه وجود داشته باشد، درصورت تشخیص واحد مربوطه در بورس، زمان انجام معاملات با اطلاع رسانی به بازار تمدید خواهد شد. شرایط انجام معاملاتی در این زمان به شرح زیر خواهد بود:


✔️دامنه نوسان به ۱.۵ برابر دامنه نوسان عادی افزایش خواهد یافت.

✔️معاملات انجام شده در بازار جبرانی در قیمت تسویه روزانه لحاظ نخواهد شد.

✔️در مدت زمان تمدید بازار، محدودیت دسترسی اشخاص به ثبت سفارش به شرح تصویر است.

📚 (۱۰)تسویه نهایی:

✔️تسویه نهایی قرارداد آتی به دو روش نقدی و فیزیکی انجام میشود.

✔️تمامی دارندگان موقعیت باز خرید و فروش، میتوانند در زمان تعیین اولویت نوع تسویه و در مهلت مقرر در مشخصات قرارداد، اولویت نوع تسویه خود را از طریق نرم افزار آنلاین به کارگزار مربوطه اعلام نمایند.

✔️درصورت عدم تعیین اولویت نوع تسویه از سوی شخص، اولویت تسویه به شکل نقدی درنظر گرفته خواهد شد.

✔️تسویه نقدی یا فیزیکی قراردادهای آتی درصورت توقف دارایی پایه نیز انجام میشود‌.

📚 (۱۰) تسویه نهایی:

✅ ۱) نکات مربوط به تسویه نقدی
 

✔️در تسویه نقدی، اختلاف قیمت مبنای دارایی پایه و قیمت تسویه روزانه در سررسید، ملاک تسویه قرار میگیرد.

✔️اگر به هر دلیلی ازجمله عدم تایید بخشی از معاملات قیمت مبنای دارایی پایه در بازار نقد یا قیمت تسویه روزانه در باز مشتقه تغییر کند، تسویه نهایی براساس قیمت های تغییر یافته انجام میشود.

✔️در تسویه نقدی، اتاق پایاپای وجه مربوطه را از حساب کارگزار دارندگان موقعیت باز خرید یا فروش به حساب کارگزار طرف مقابل منظور مینماید.

✔️درصورت عدم تعیین اولویت نوع تسویه از سوی شخص، اولویت تسویه به شکل نقدی درنظر گرفته خواهد شد.