Последние приобретения.

Жалпы түрде Жетіру тайпаларының тарихын мынадай түрде сипаттауға болады. Табын, тубан (дуван), тама (туман), рамадан, телеу, кердері, керейіт тайпалары XV ғасырда Әбілқайыр ханның мемлекетінің құрамына кірген. Әбілқайыр хан қайтыс болғаннан кейін кейбір тайпалар марқұм билеушінің әулетіне адалдығын сақтап, оның немересі Мұхаммед Шайбани ханмен бірге қазіргі Өзбекстан жеріне қоныс аударды. Ал басқа бір бөлігі Муса бидің басқаруымен бөлініп шыққан жаңа мемлекеттік бірлестік – Ноғай Ордасының құрамына енді.

Бұл тайпалар Қазақ хандығының құрамына тек жекелеген кезеңдерде, яғни Батыс бағытында сәтті экспансия жүргізген күшті қазақ хандары – Керей хан, Қасым хан, Хақназар хан тұсында ғана кірген болуы мүмкін. Қазақ хандарының билігі әлсіреп, олардың иеліктерінің аумағы қысқарған кезде, Жетіру тайпалары өз жерінде қалып, өздерінің сюзерендері ретінде ноғай билерін және сібір хандарын мойындаған.

Айта кетерлігі, «Илатиияның 92 ру» тізімінде қазақ руларының негізгі өзегі – жалайыр, қоңырат, алшын, арғын, найман, қыпшақ – айқын түрде топтастырылып, Жетіру тайпаларынан едәуір қашық орналасқан.

Тек XVI ғасырдың соңы мен XVII ғасырдың басында, Ноғай Ордасы мен Сібір хандығының күйреуі мен терең дағдарысы кезінде, табын, тама, рамадан, кердері, телеу, керейіт, жағалбайлы тайпаларының бір бөлігі қазіргі Оңтүстік Қазақстан мен Солтүстік Өзбекстан аумағына қоныс аударады.

Болжам бойынша, осы кезде қазақ даласына табындармен бірге Сібір билеушісі Көшім ханның ұрпақтары да келген. Оның шөбересі Күшік хан Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің іргесінде жерленген.

Р. Ж. Темірғалиев. Қазақтың Жетіру ру-тайпалық одағының тарихына дейінгі кезең туралы

На территории Ногайской Орды в XVI веке находилось огромное количество многочисленных племен. И сами ногайцы могли выставить десять санов войск (100 тысяч). На той же территории впоследствии расположился казахский Младший жуз, однако всю территорию занимали племя Алшин и семь племен Жетыру. В XVIII веке эти восемь племен выставляло около 20 тысяч воинов.

В чем причина того, что на той же территории стало умещаться гораздо меньшее количество кочевого населения? Возможно, климат региона изменился в неблагоприятную сторону. Либо причиной было отсутствие у казахов доступа к берегам Волги. Вероятно в ее очень плодородной и густой травой долине могло пасти скот огромное количество кочевников.

Өңірлердегі қазақ үлесі (2025)

Қазақтардың ел ішіндегі үлесі біркелкі емес. Батыс пен оңтүстікте басым, ал солтүстікте аз. Кей өңірлерде қазақтар абсолюттік көпшілікке айналса, кейбір облыстарда әлі күнге дейін азшылықта. Бұл – көші-қон, демография және тарихи процестердің нәтижесі.

Дереккөз: ҚР Ұлттық статистика бюросы (2025)

Бізді Instagram, TikTok желілерінен де оқи отырыңыз

Интересна история племени Ширин. Изначально они находились под властью Урус-хана. Затем оставив его, перешли к Тохтамышу. Ближайшим соратником Тохтамыша являлся ширин Урук-Тимур - фактически беклярбек Тохтамыша по Утемишу-хаджи. Урук-Тимур и его родственник Тегине сыграли важную роль в укреплении власти Тохтамыша и его династии. В итоге Тегине фактически стал инициатором создания отдельного Крымского ханства, где одним из влиятельнейших родов стали ширины и оставались таковыми до конца XVIII в.

В XIV веке в столице Улуса Джучи жил богослов, историк Махмуд ибн Али Кердери. Автор труда "Нахдж аль-фарадис" о богословии, этике и истории. Это свидетельствует о том, что племя Кердеры находилось в составе Улуса Джучи в тот период.

Кажется он родом из Булгара, но жил в Сарае.

Бискенд (Пскенд) в XVII веке - фактически главный город кураминцев и катаганов.

Был такой интересный персонаж - Мухаммад-Мазид из племени Тархан. В те времена когда Керей, Жанибек, Бурундук и Касым начинали укреплять свою власть в Восточном Дешт-и Кыпчаке, Мухаммад-Мазид правил городами Присырдарьинского региона от имени тимуридов. Фактически, был их наместником и сватом.

Так вот, этот Мазид очень известен своей хитростью и склонностью к предательствам. В итоге, сам стал жертвой своей игры.

Изначально тепло принял бежавших из Астрахани в Туркестан шибанидских султанов во главе с Мухаммедом Шейбани. Затем по приближении войск казахского Керей-хана отправил в шибанидов в Бухару к своему родственнику Абд-ал-Гали тархану.

По возвращению Шейбани из Бухары передал ему в управление Отрар. Когда приблизился с войсками Бурундук-хан казах, Мазид сразу же переметнулся на сторону казахов и осадил с ними шибанидов в Сауране. Сауранцы выдали казахам Махмуд-султана - брата Шейбани, которого отпустил на свободу его бөле - Касым-султан казах.

После чего шибаниды и казахи объединились против подлого Мухаммад-Мазида. Шибаниды осадили Туркестан - столицу Мазида. Махмуд-султан пленил тархана и привел к брату. Мухаммед Шейбани за былые благодеяния простил Мухаммад-Мазида и оставил возле себя, лишив всех владений.

Какой вывод из этого? Тот, кто лицемерно пытается усидеть на двух стульях - в итоге лишается обоих. Подобное поведение считалось позорным во все времена, включая нынешние, и не к лицу никому, особенно мужчинам. Да и в религии такое поведение сильно порицается.

https://youtube.com/channel/UCptiGN30bnIlseXlI9bYTmw?si=LJsgZDC9cnQOOTl-

Замечательный ютуб-канал Asyl Mura с несколькими сотнями казахских эпосов. И батырлар жыры, и "Қыз Жібек", и "Кенесары-Наурызбай" и т.д., все можно прослушать онлайн.

Совместный проект ozen с телеканалом Qazaqstan.