ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ၂ဝ၂၆ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတကာစာတတ်မြောက်ရေးနေ့ အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်အမှာစကားပြောကြား
 
စက်တင်ဘာ ၈၊ ၂၀၂၆
 
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတကာစာတတ်မြောက်ရေးနေ့အခမ်းအနားကို ယနေ့နံနက်ပိုင်းတွင် နေပြည်တော်ရှိ Naypyitaw State Academy ၊ ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ၌ ကျင်းပပြုလုပ်ရာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးမင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်အမှာစကားပြောကြားသည်။
 
ဦးစွာ နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် အခမ်းအနားကျင်းပမည့် Naypyitaw State Academy ၊ ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမသို့ရောက်ရှိရာ တာဝန်ရှိသူများနှင့် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများက ရင်းနှီးနွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုနှုတ်ဆက်ကြသည်။
 
ထို့နောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် အခမ်းအနားတက်ရောက်လာကြသူများသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတကာစာတတ်မြောက်ရေးနေ့အထိမ်းအမှတ် ခင်းကျင်းပြသထားသော ပြခန်းများအား စိတ်ပါဝင်စားစွာဖြင့် လှည့်လည်ကြည့်ရှုကြသည်။
 
ယင်းနောက် အခမ်းအနားကို ဆက်လက်ကျင်းပပြုလုပ်ရာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့်အတူ ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်ရီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးအောင်လင်းဒွေး၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများနှင့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံးမှ အဆင့်မြင့်တပ်မတော်အရာရှိကြီးများ၊ နေပြည်တော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊ နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တိုင်းမှူး၊ ဒုတိယဝန်ကြီးများ၊ မြန်မာနိုင်ငံယူနက်စကို အမျိုးသားကော်မရှင်အတွင်းရေးမှူးချုပ်နှင့် ပညာရှင်ကြီးများ၊ ဌာနဆိုင်ရာတာဝန်ရှိသူများ၊ ဆရာ၊ ဆရာမများ၊ ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများနှင့် ဖိတ်ကြားထားသူများ တက်ရောက်ကြသည်။
 
 ဆက်လက်၍ အမှတ်(၆) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ ဇဗ္ဗူသီရိမြို့နယ်၊ နေပြည်တော်ကောင်စီနယ်မြေမှ ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ လူငယ်မောင်မယ်လေးများက “လူတိုင်းအတွက် ပညာရေး” တေးသီချင်းဖြင့် သရုပ်ဖော်ကပြဂုဏ်ပြု တင်ဆက်ကြသည်။
 
ထို့နောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတက အမှာစကားပြောကြားရာတွင် မိမိတို့မြန်မာနိုင်ငံ၏ စာတတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှု သမိုင်းကြောင်းအစသည် ၁၉၆၄ ခုနှစ်က မိတ္ထီလာခရိုင်၊ အရှေ့စံပြကျေးရွာမှ စတင်ခဲ့သည့် အရေး၊ အဖတ်၊ အတွက်ဆိုသည့် "အ" သုံးလုံး ကျေလှုပ်ရှားမှုဖြစ်ကြောင်း၊ အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှုအဖြစ် လူထုအင်အားဖြင့် ဖော်ဆောင်ခဲ့ပြီး အောင်မြင်သည့် ပညာရေးကဏ္ဍသမိုင်း ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း။
 
ထိုသို့ လူထုလှုပ်ရှားမှုအနေဖြင့် နိုင်ငံနှင့်အဝန်း အင်တိုက်အားတိုက် ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုများကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင်ယူနက်စကို၏ “မိုဟာမက်ရီဇာ ပါလာဗီဆု” နှင့် ၁၉၈၃ ခုနှစ်မှာ "နိုမာဆု" တို့ကို ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် မြန်မာ့စာတတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို လေးစားစွာ အသိအမှတ်ပြုခြင်းခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့အားလုံး ဂုဏ်ယူရမည့် သမိုင်းမှတ်တိုင်များဖြစ်သကဲ့သို့ စာတတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ဆက်လုပ်ကြရန် တိုက်တွန်းနှိုးဆော်နေခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ခံယူသွားကြရမည်ဖြစ်ကြောင်း။
 
စာတတ်မြောက်ခြင်းဆိုသည်မှာ လူသားတိုင်း၏ မွေးရာပါအခြေခံရပိုင်ခွင့်တစ်ခုဖြစ်သကဲ့သို့ လူသားအရင်းအမြစ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရန်အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည့် အဓိကမောင်းနှင်အားလည်းဖြစ်ကြောင်း၊ လူသားတစ်ယောက်အနေဖြင့် စာတတ်မြောက်မှသာ လေ့လာသင်ယူတတ်မြောက်ထားသည့် အတတ်ပညာများနှင့် ဘဝကို ရှင်သန်ဖြတ်သန်းနိုင်မည်ဖြစ်သကဲ့သို့ အသိပညာ၊ ဗဟုသုတများ ဆက်လက်ဆည်းပူးပြီး မှန်ကန်သည့်ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်များဖြင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အပြည့်အဝပါဝင်နိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ထိုကြောင့် မိမိတို့နိုင်ငံတော်အနေဖြင့် “နိုင်ငံတော်ဖွံ့ဖြိုးဖို့ ပညာရေးကိုအားပေးစို့” ဆိုသည့် ဆောင်ပုဒ်နှင့်အညီ ပညာရေးကဏ္ဍကို အထူးအလေးထားမြှင့်တင် ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိကြောင်း၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့်လည်း ဆက်စပ်ဝန်ကြီးဌာနများ၊ နေပြည်တော်ကောင်စီ၊ တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့များနှင့်ပူးပေါင်းပြီး လူတိုင်းစာတတ်မြောက်စေရန်အတွက် အခြေခံစာတတ်မြောက်ရေးလုပ်ငန်းများကို အောင်မြင်စွာအကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်နေသည်ကိုတွေ့ရပြီး ဆက်လက်၍လည်း အရှိန်အဟုန်ဖြင့်ဆောင်ရွက်ကြရန် တိုက်တွန်းမှာကြားလိုကြောင်း။
 
နိုင်ငံတော်က ကောက်ယူခဲ့သည့် ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့်အိမ်အကြောင်းအရာ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အသက် ၁၅ နှစ်နှင့်အထက် လူဦးရေ ၃၃ ဒသမ ၉၃ သန်းတွင် စာမတတ်သူ ၃ ဒသမ ၅၅ သန်းခန့်ရှိပြီး၊ စာတတ်မြောက်မှု ၈၉ ဒသမ ၅ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ကြောင်း၊ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ကြားဖြတ်သန်းခေါင်စာရင်းအရ အသက် ၁၅ နှစ်နှင့်အထက် လူဦးရေ ၃၇ ဒသမ ၂၆ သန်းတွင် စာမတတ်သူ ၄ ဒသမ ၁ သန်းခန့်ရှိပြီး စာတတ်မြောက်မှုနှုန်း ၈၉ ဒသမ ၁ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် တွက်ချက်မှုတတ်မြောက်နှုန်း ၈၉ ဒသမ ၅ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်ကို တွေ့ရှိရကြောင်း။

နိုင်ငံတော်၏ ကျေးလက်ဒေသနှင့် အစွန်အဖျားနေရာများတွင် ပြည်သူများ၏ စာတတ်မြောက်မှုနှုန်း နည်းပါးနေသေးသည်ကို တွေ့ရှိရကြောင်း၊ ယခင်က တစ်နိုင်ငံလုံး စာမတတ်သူပပျောက်ရေးအတွက် “အ” သုံးလုံးသင်တန်းများဆောင်ရွက်ပြီး အောင်မြင်မှုများရရှိခဲ့သည့်အတွက် ယခုအခါတွင် ကျေးလက်ဒေသနေပြည်သူများနှင့် အစွန်အဖျားဒေသများရှိ ပြည်သူအားလုံး စာတတ်မြောက်ရေး ဆောင်ရွက်ပေးရန်လိုအပ်လာသည့်အတွက် အလေးထားဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း၊ ထို့ကြောင့်လည်း ၂၀၂၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြန်မာနိုင်ငံ၏ စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းသည် ၉၂ ဒသမ ၁ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် တွက်ချက်မှုတတ်မြောက်နှုန်း ၉၂ ဒသမ ၃ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးတက်မှု ရှိလာခဲ့ပြီဖြစ်သည်ကို ဝမ်းမြောက်ဖွယ်ရာတွေ့ရှိရကြောင်း၊ ကျန်ရှိနေသေးသည့် စမတတ်သူဦးရေကိုလည်း နှစ်အလိုက်ထိရောက်စွာလျှော့ချနိုင်ရန် အမျိုးသားရေး တာဝန်တစ်ရပ်အဖြစ် ဆက်လက်ကြိုးပမ်းသွားကြရမည်ကို အသိပေးမှာကြားလိုကြောင်း။
 
ယခုနှစ်အတွက် ယူနက်စကိုက ထုတ်ပြန်ထားသည့် နိုင်ငံတကာစာတတ်မြောက်ရေးနေ့ အထိမ်းအမှတ်ဆောင်ပုဒ်မှာ “ကမ္ဘာမြေနှင့် လူသားများ သာယာဝပြောဖို့ စာတတ်မြောက်ရေးမြှင့်တင်စို့” “Literacy for people, the planet, and prosperity” ဖြစ်ကြောင်း၊ ထိုဆောင်ပုဒ်အရ လူသားတစ်ဦးချင်းစီ၏ စာတတ်မြောက်ခြင်းသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးအတွက်သာမက မိမိနိုင်ငံအပါအဝင် ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုလုံး၏ နိုင်ငံရေး၊ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများကို စွမ်းဆောင်ပေးနိုင်သည့် အဓိကအရင်းအမြစ် ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်ကြောင်း။
 
ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် ကျောင်းသင်ပညာရေး (Formal Education)သာမက အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ကျောင်းမနေခဲ့ရသူများအတွက် ကျောင်းပြင်ပ ပညာရေး (Non-Formal Education)ဆိုသည့် တန်းညှိပညာရေးအစီအစဉ်များကိုပါ အလေးထားအကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြောင်း။
 
တန်းညှိပညာရေးအစီအစဉ်များဖြစ်သည့် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် မူလတန်းပညာရေးကို ပြီးဆုံးအောင်မသင်ကြားခဲ့ရသူများ၊ ကျောင်းမနေခဲ့ရသူများအတွက် ကျောင်းပြင်ပမူလတန်းပညာရေးအစီအစဉ် (Non-Formal Primary Education-NFPE)နှင့် မူလတန်းအဆင့်ပြီးမြောက်သော်လည်း အလယ်တန်းပညာရေးကို ဆက်လက်မသင်ယူနိုင်ခဲ့သည့် ကလေးများနှင့် လူငယ်များအတွက် ကျောင်းပြင်ပ (Non-Formal Middle Education- NFME) သင်ကြားပေးလျက်ရှိကြောင်း၊ အဆိုပါအစီအစဉ်များသည် ကျောင်းပြင်ပရောက် ကလေးများအတွက် အဖိုးတန်သည့် “ဒုတိယ အခွင့်အရေး” တစ်ခုဖြစ်သဖြင့် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် တိုင်းဒေသကြီးပြည်နယ်အစိုးရများက ဟန်ချက်ညီညီ အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ပေးကြရန် မှာကြားလိုကြောင်း။
 
တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်အစွန်အဖျားများရှိ တိုင်းရင်းသားပြည်သူများ၏ အရေး၊ အဖတ်၊ အတွက်အချက်များကို တတ်မြောက်လာစေရန်အတွက်ကိုလည်း တိုင်းဒေသကြီးနှင့်ပြည်နယ်များရှိ တိုင်းရင်းသားစာပေနှင့် အသင်းအဖွဲ့များ၊ နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာနတို့မှ တာဝန်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များက ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ပြီး ကျေးလက်ဒေသအစွန်အဖျားနေ တိုင်းရင်းသားပြည်သူများ စာတတ်မြောက်လာစေရေး တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့များက အလေးအနက်ထားဆောင်ရွက်ကြရန် တိုက်တွန်းမှာကြားလိုကြောင်း၊ တစ်ဆက်တည်းတွင် စာတတ် ပေတတ်၊ အတတ်ပညာရှင်အဖြစ်နဲ့သာ ကျေနပ်ရောင့်ရဲမနေကြဘဲ ဘဝအတွက် ပိုမိုပြည့်စုံရန်၊ ဗဟုသုတကြွယ်ဝရန်၊ အသိပညာပြည့်ဝရန်အတွက် စာတတ်သူတိုင်းစာဖတ်ကြရန်ကိုလည်း စီမံဆောင်ရွက်ပေးကြရန်လိုကြောင်း၊ ထို့ကြောင့်နိုင်ငံတော်အနေဖြင့် စာကြည့်တိုက်များဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် စာဖတ်ရှိန်မြှင့်တင်ရေးကိုအားပေး ဆောင်ရွက်ပေးနေသည်ကို အားလုံးအသိဖြစ်ကြောင်း၊ ပညာဆိုသည်မှာ ရှာဖွေလေ့လာ၍ မကုန်နိုင်သည့်အတွက် မိမိတို့အားလုံးသည် စာတတ်သူတိုင်း စာဖတ်ကြရေးနှင့်
 
အစဉ်လေ့လာသင်ယူနေသည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ရှင်သန်ရပ်တည်နိုင်ရေးတို့ကို ဝိုင်းဝန်းကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်သွားကြရန်လည်း တိုက်တွန်းမှာကြားလိုကြောင်း။

ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် စာမတတ်သူဦးရေပပျောက်ရေးအတွက် တစိုက်မတ်မတ် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်မှာ ယခု ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွင်းတွင် သိသာထင်ရှားသည့် အောင်မြင်မှုများကို ရရှိခဲ့ကြောင်း၊ အထူးသဖြင့် ကယားပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်(အရှေ့ပိုင်း)တို့တွင်ရှိသည် သတ်မှတ်မြို့နယ်များတွင် အခြေခံစာတတ်မြောက်ရေးလုပ်ငန်းများကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်မှုကြောင့် အောင်မြင်မှုရလဒ်များရှိခဲ့သည်ကို တွေ့ရကြောင်း၊ ထိုသို့အောင်မြင်ရခြင်းသည် သက်ဆိုင်ရာ ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့များက ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ အားတက်သရော ပါဝင်ပံ့ပိုးပေးသကဲ့သို့ ဒေသခံပြည်သူလူထု ကိုယ်တိုင်ကလည်း စာတတ်မြောက်ရေးသည် ဘဝတိုးတက်ရေးအတွက် အရေးကြီးသည်ဆိုသည်ကို သိမြင်ပြီး စိတ်ဝင်စားတက်ကြွစွာ ပါဝင်လာကြခြင်းကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း၊ အထူးသဖြင့် အခြေခံပညာ ဆရာ၊ ဆရာမများက မိမိတို့၏ပုံမှန်တာဝန်များအပြင် ဒေသခံများ စာတတ်မြောက်ရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်အချိန်များထဲမှ စေတနာအပြည့်ဖြင့် ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့မှုများကြောင့်ဖြစ်သည်ကို ကျေးဇူးတင်ဝမ်းမြောက်ဂုဏ်ယူစွာဖြင့် ပြောကြားလိုကြောင်း။
 
စာတတ်မြောက်ခြင်းသည် အသိပညာဗဟုသုတများ တိုးပွားစေရုံတင်မကဘဲ တစ်ဦးချင်းစီ၏ လူနေမှုဘဝကိုပါ မြင့်မားစေမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ထို့ကြောင့် “လူတိုင်းအတွက်ပညာရေး” ဆိုသည့်အတိုင်း ကျေးလက်ဒေသနှင့် အစွန်အဖျားဒေသများပါမကျန် ပြည်သူအားလုံးစာတတ်မြောက်ရန် အခြေခံစာတတ်မြောက်ရေး၊ စဉ်ဆက်ပညာရေးနှင့် ကျောင်းပြင်ပရောက်ကလေးများအတွက် ကျောင်းပြင်ပမူလတန်းနှင့် ကျောင်းပြင်ပအလယ်တန်းပညာရေး အစီအစဉ်များကို အင်တိုက်အားတိုက်အကောင် အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်သွားကြရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် အောင်မြင်မှုများရရှိအောင် ဆက်စပ်ဝန်ကြီးဌာနများ၊ စေတနာရှင်များနှင့် မိဘပြည်သူအားလုံးက လက်တွဲညီညီဖြင့် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ပေးကြရန်နှင့် စာတတ်မြောက်ခြင်းမှတစ်ဆင့် မိမိတို့အားလုံး မျှော်မှန်းထားသော ငြိမ်းချမ်းသာယာပြီး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သည့် နိုင်ငံတော်သစ်ဆီသို့ အတူတကွချီတက်ကြပါစို့ဟု တိုက်တွန်းပါကြောင်း ပြောကြားသည်။
 
ယင်းနောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတက ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတကာစာတတ်မြောက်ရေး နေ့အထိမ်းအမှတ် အဆင့်မြင့်ပညာအဆင့် စာစီစာကုံးပြိုင်ပွဲတွင် ပထမဆုရရှိသည့်ထားဝယ်ပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်၊ စတုတ္ထနှစ်(သိပ္ပံဘာသာတွဲ)မှ မောင်စိုင်းသူထွေး၊ ဒုတိယဆုရရှိသည့် မန္တလေးပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်၊ စတုတ္ထနှစ်(သိပ္ပံဘာသာတွဲ)မှ မဂျူးဂျူးခိုင်၊ တတိယဆုရရှိသည့် မြိတ်တက္ကသိုလ်၊ တတိယနှစ်(ဂုဏ်ထူးတန်း)၊ ဓာတုဗေဒမှ မောင်ဇော်လှိုင်မျိုးတို့ကို ဂုဏ်ပြုဆုများပေးအပ်ချီးမြှင့်သည်။
 
ဆက်လက်၍ ဒုတိယသမ္မတ ဦးညိုစောက ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတကာ စာတတ်မြောက်ရေးနေ့အထိမ်းအမှတ် အဆင့်မြင့်ပညာအဆင့် ကဗျာပြိုင်ပွဲတွင် ပထမ၊ ဒုတိယနှင့် တတိယဆုရရှိသူများကိုလည်းကောင်း၊ ဒုတိယသမ္မတ ဒေါ်နန်းနီနီအေးက ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတကာစာတတ်မြောက်ရေးနေ့အထိမ်းအမှတ် အခြေခံပညာအဆင့် စာစီစာကုံးပြိုင်ပွဲတွင် ပထမ၊ ဒုတိယနှင့် တတိယဆုရရှိကြသူများကိုလည်းကောင်း၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာချောချောစိန်က ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတကာစာတတ်မြောက်ရေးနေ့အထိမ်းအမှတ် အခြေခံပညာအဆင့် ကဗျာပြိုင်ပွဲတွင် ပထမ၊ ဒုတိယနှင့် တတိယဆုရရှိကြသူများကိုလည်းကောင်း ဆုများပေးအပ်ချီးမြှင့်ကြသည်။
 
ထို့နောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် အခမ်းအနားတက်ရောက်လာကြသူများသည် စာတတ်မြောက်ရေးလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်မှုများနှင့် ကျောင်းပြင်ပ ပညာရေးကဏ္ဍများအလိုက် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်နေမှုများမှတ်တမ်း ဗီဒီယိုကိုကြည့်ရှုကြသည်။ ယင်းနောက် အမှတ်(၁၁)အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ နေပြည်တော်ကောင်စီနယ်မြေမှ ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူလူငယ်မောင်မယ်လေးများက “စေတနာပန်းတို့ လန်းရာမြေ” သီချင်းဖြင့် ဂုဏ်ပြုဖျော်ဖြေတင်ဆက်ကြသည်။
 
ယင်းနောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတက ဖျော်ဖြေတင်ဆက်ခဲ့ကြသည့် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ လူငယ်မောင်မယ်လေးများအား ဂုဏ်ပြုဆုငွေများချီးမြှင့်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်လာကြသူများနှင့်အတူ စုပေါင်းမှတ်တမ်းတင်ဓာတ်ပုံရိုက်သည်။
 
အခမ်းအနားအပြီးတွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် တက်ရောက်လာကြသူများအား ရင်းရင်းနှီးနှီးနှုတ်ဆက်ခဲ့ကြောင်း သတင်းရရှိသည်။

မလေးရှားနိုင်ငံတွင် ဝေးလံခေါင်ဖျားသော ဒေသများသို့ ဆေးဝါးကုသမှု ပေးအပ်ရန် သွားရောက်သည့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ရဟတ်ယာဉ်တစ်စီး ပျက်ကျပြီး မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။

လေယာဉ်မှူးတစ်ဦးနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်းလေးဦး စုစုပေါင်း ငါးဦးစလုံး သေဆုံးသွားခဲ့သည်။

လက်ရှိတွင် အဆိုပါ ပျက်ကျမှုကို စုံစမ်းစစ်ဆေးလျက်ရှိသည်။

NOM

ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားလိုင်းများအား ဆက်တိုက် ဖျက်ဆီးနှောင့်ယှက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် အသက် ၄၈ နှစ်အရွယ် အမျိုးသားတစ်ဦးကို ရဲတပ်ဖွဲ့က ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းလိုက်သည်။

အဆိုပါ အမျိုးသား၏ လုပ်ရပ်မှာ 'ရာသီဥတုဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု' (Climate terrorism) လှုံ့ဆော်မှုများကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း ဂျာမနီ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးက ပြောကြားခဲ့သည်။

NOM

တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNU ၊ KNLA နှင့် PDF အမည်ခံ ကိုယ်ကျိုးရှာအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော ကမမောင်း-ဖာပွန်သွားလမ်းကြောင်းအား နယ်မြေစိုးမိုးရေးလုပ်ငန်းများ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်၊ အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ဖျက်ဆီးခဲ့သော လမ်း၊ တံတားများအား ပြန်လည်ပြုပြင်တည်ဆောက်
 
စက်တင်ဘာ ၈၊ ၂၀၂၆
 
တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက NUG၊ CRPH အကြမ်းဖက်အဖွဲ့များ၏ လက်ဝေခံ PDF အမည်ခံအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများနှင့် KNU ၊ KNLA အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော ကမမောင်း-ဖာပွန်သွား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား နယ်မြေလုံခြုံရေးနှင့် နယ်မြေစိုးမိုးရေးလုပ်ငန်းများ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိပြီး လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်ရှိ အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူပူးပေါင်းအဖွဲ့များက ပြည်သူလူထုအတွက် မငဲ့ကွက်ဘဲ ယုတ်မာရိုင်းစိုင်းစွာ မိုင်းထောင်ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးခဲ့သော လမ်း၊ တံတားများအား ပြန်လည်ပြုပြင်တည်ဆောက်ခြင်းများကို သက်ဆိုင်ရာတာဝန်ရှိသူများနှင့်ပူးပေါင်း၍ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။
 
NUG ၊ CRPH အကြမ်းဖက်အဖွဲ့များ၏ လက်ဝေခံ PDF အမည်ခံအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများနှင့် KNU ၊ KNLA အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူပူးပေါင်းအဖွဲ့များသည် ဒေသတွင်းအဖျက်အမှောင့်လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်နှင့် ကုန်စည်စီးဆင်းမှုများ ပြတ်တောက်စေရန်ရည်ရွယ်၍ ကမမောင်း-ဖာပွန်သွားကားလမ်းမကြီးအား ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အတွက် လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်၌ လုံခြုံရေးဆောင်ရွက်နေသော တပ်စခန်းငယ်များအား ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလမှစတင်၍ အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် Drone များ၊ လက်နက်ကြီးများ အသုံးပြုကာ အလစ်အငိုက်ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် လှေခွက်ချည်းကျန် အလံမလှဲသည့် စိတ်ဓာတ်များဖြင့် အကောင်းဆုံးကြံ့ကြံ့ခံခုခံခဲ့ကြသော်လည်း အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူပူးပေါင်းအဖွဲ့များက အင်အားများ အဆက်မပြတ်ဖြည့်တင်းကာ ဝိုင်းပတ်ပိတ်ဆို့ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များအနေဖြင့် အဆိုပါဒေသရှိ ပြည်သူများ၏ အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်များ ထိခိုက်ပျက်စီးမှုအနည်းဆုံးဖြစ်စေရန်အတွက် စစ်နည်းဗျူဟာမြောက် ယာယီဆုတ်ခွာပေးခဲ့ရသဖြင့် အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များသည် ကမမောင်း-ဖာပွန်သွား ကားလမ်းမကြီးအား ယာယီစိုးမိုးထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး အဖျက်အမှောင့်လုပ်ငန်းမျိုးစုံကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။
 
KNU ၊ KNLA အကြမ်းဖက်အဖွဲ့နှင့် PDF အမည်ခံ အကြမ်းဖက်ပူးပေါင်းအဖွဲ့များသည် အဆိုပါလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်အား ယာယီစိုးမိုးထားစဉ်အတွင်း လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် ဖြတ်သန်းသွားလာနေသော ကုန်တင်ယာဉ်များနှင့် ခရီးသွားယာဉ်များအား ဆက်ကြေးများ အဆမတန်ကောက်ခံခြင်း၊ ကုန်ပစ္စည်းများအား လုယက်ယူဆောင်ခြင်း၊ လက်နက်အားကိုးဖြင့် ဖမ်းဆီးနှိပ်စက်သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ အတင်းအဓမ္မလူသစ်စုဆောင်းခြင်း၊ ကုန်စည်စီးဆင်းမှုအတွက် အဓိကအရေးပါသည့် စစ်ရေးပစ်မှတ်မဟုတ်သော ရေပူတံတား၊ မိုင် ၄၀ တံတား၊ ကညင်ဒုံတံတားတို့အပါအဝင် လမ်း၊ တံတားများအား မိုင်းထောင်ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးခြင်း၊ မြေဖြတ်ကျင်းများတူး၍ အတားအဆီးပြုလုပ်ခြင်း စသည့်အကြမ်းဖက်လုပ်ရပ်များကို ယုတ်မာရိုင်းစိုင်းစွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြရာ ဒေသတွင်းခရီးသွားပြည်သူများနှင့် ကုန်တင်ယာဉ်တို့မှာ ကူးသန်းသွားလာခြင်း မပြုလုပ်ရဲတော့သဖြင့် ကုန်စည်သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးများ နှောင့်နှေး၍ ဒေသတွင်းစားသောက်ကုန်နှင့် လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများ ပြတ်လပ်ကာ ကုန်ဈေးနှုန်းကြီးမြင့်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် ခရီးသွားလာမှုကန့်သတ်လာခြင်းနှင့် အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်း သူပူးပေါင်းအဖွဲ့များ၏ လမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် အဆိုပါဒေသအတွင်းရှိ ဒေသခံပြည်သူများ၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကျောင်းသားလူငယ်များ၏ ပညာရေးကဏ္ဍတွင် အဟန့်အတားများဖြစ်ပေါ်မှုနှင့် စီးပွားရေးကျဆင်းလာမှုတို့ကြောင့် ဒေသခံပြည်သူများ၏ လူမှုစီးပွားဘဝများ တဖြည်းဖြည်း ချွတ်ခြုံကျဆင်းလာခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။

ထို့ကြောင့် အဆိုပါလမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ဖွင့်လှစ်ပေးပြီး ပြည်သူလူထု၏ လူမှုစီးပွားဘဝများကို ပြန်လည်ဖော်ဆောင်ပေးနိုင်ရန်အတွက် တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ကမမောင်းမြို့တွင် လိုအပ်သည့် ပြင်ဆင်စုဖွဲ့မှုများဆောင်ရွက်ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်မှစ၍ စစ်ကြောင်းများခွဲကာ လမ်းကြောင်း ဖွင့်လှစ်နိုင်ရေးလုပ်ငန်းများကို အဆင့်ဆင့်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြရာ မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကျောက်ကွင်းလေးကျေးရွာအားလည်းကောင်း၊ မေလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဝက်သိုးခိုကျေးရွာနှင့် မီဇိုင်းချောင်းဖျားကျေးရွာတို့အားလည်းကောင်း၊ မေလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် နေကကျေးရွာအား လည်းကောင်း၊ မေလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ရေပူကျေးရွာအားလည်းကောင်း၊ မေလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မိုင် (၄၀) ကျေးရွာအားလည်းကောင်း၊ မေလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် နိုခဲဒိုကျေးရွာနှင့် ဘောကျိုထကျေးရွာတို့အားလည်းကောင်း၊ ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ကတိုင်တိကျေးရွာအားလည်းကောင်း၊ ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဘောကြို့လယ်ကျေးရွာအားလည်းကောင်း၊ ဇွန်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းရွာကျေးရွာအားလည်းကောင်း၊ ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် တောင်သူစုကျေးရွာအားလည်းကောင်း၊ ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဖာလုံလေးကျေးရွာအားလည်းကောင်း၊ စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ကမမောင်း-ဖာပွန် လမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ မိုင်တိုင်အမှတ်၊ ၂၈/၅ မိုင်၏ အရှေ့ဘက်မီတာ ၁၈၀၀ ခန့်အကွာ ဖာလုံကြီးကျေးရွာအားလည်းကောင်း ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။

ထိုသို့ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်နိုင်ရေး လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များက အသက်ကိုပဓာနမထားဘဲ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူပူးပေါင်းအဖွဲ့များနှင့် ထိတွေ့တိုက်ပွဲ ၅၆ ကြိမ် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူပူးပေါင်းအဖွဲ့များထံမှ ယာယီခြေကုပ်စခန်း ၁၁ ခု၊ ရန်သူ့အလောင်း ၁၃ လောင်း၊ လက်နက်မျိုးစုံ ၁၅ လက်၊ ခဲယမ်းနှင့် ဆက်စပ်စ္စည်းများ၊ FPV Drone ၂၄ စီး၊ မိုင်းမျိုးစုံ ၂၄၃ လုံး၊ လမ်းလျှောက်စကားပြောစက်များ၊ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ပြီး လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့ နိုင်ငံတော်နှင့်တပ်မတော်အတွက် မြင့်မြတ်စွာ အသက်ပေးလှူခဲ့ကြရသည်။

ထို့ပြင် တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများအနေဖြင့် အဆိုပါလမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား နယ်မြေလုံခြုံရေးလုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ပြီး တစ်ဖက်တွင်လည်း အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယုတ်မာရိုင်းစိုင်းစွာ မိုင်းထောင်ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးခဲ့သည့် တံတားများအား စစ်မြေပြင်အင်ဂျင်နီယာတပ်ဖွဲ့ဝင်များက သက်ဆိုင်ရာဝန်ကြီးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများနှင့်ပူးပေါင်း၍ ပြန်လည်ပြုပြင်တည်ဆောက်ပေးခဲ့ရာ ရေပူတံတားအား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မိုင် ၄၀ တံတားအား ဇွန်လ ၂၄ ရက်တွင်လည်းကောင်း၊ ကညင်ဒုံတံတားအား ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်တွင်လည်းကောင်း ပြန်လည်ပြုပြင်ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သဖြင့် မော်တော်ယာဉ်များနှင့် ခရီးသွားပြည်သူများ အဆိုပါလမ်း၊ တံတားများပေါ်တွင် ပုံမှန်အတိုင်းဖြတ်သန်းသွားလာနိုင်ပြီဖြစ်သည်။

ဆက်လက်၍ တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများအနေဖြင့် ကမမောင်း-ဖာပွန် လမ်းကြောင်းရှိ ကျန်ရှိနေသည့် ဖာလုံကြီး-ဖာပွန်လမ်းပိုင်းအား အမြန်ဆုံးပြန်လည်ထိန်းချုပ် ဖွင့်လှစ်နိုင်ရေးအတွက် ဒေသခံပြည်သူများ၏ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုဖြင့် ဆက်လက်ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဒေသခံပြည်သူများ၏ လူမှုစီးပွားဘဝကို ချွတ်ခြုံကျစေသည့် အကြမ်းဖက်လုပ်ရပ်များ လုပ်ဆောင်နေသည့် အကြမ်းဖက် သောင်းကျန်းသူများအား အကြမ်းဖက်ချေမှုန်းမှုစစ်ဆင်ရေး (Counter - Terrorism Operation)ဖြင့် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း သတင်းရရှိသည်။

ဟူသီလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့၏ လက်စားချေတိုက်ခိုက်မှုများ ပြင်းထန်လာမှုနှင့်အတူ ရေနံစျေးနှုန်း ဒေါ်လာ ၁၀၀ နီးပါအထိ တက်လာ

တနင်္လနေ့က ယီမင်နယ်စပ်အနီးရှိ ဆော်ဒီအာရမ်ကို (Saudi Aramco) ၏ ရေနံစက်ရုံများကို ဟူသီအဖွဲ့က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ရေနံထုတ်လုပ်မှုများ ရပ်ဆိုင်းသွားခဲ့ပြီးနောက် ကမ္ဘာ့စံချိန်တင် ဘရန့် (Brent) နှင့် WTI ရေနံစိမ်းစျေးနှုန်းများသည် တစ်စည်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀၀ နီးပါးအထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။

အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုများသည် တစ်ရက်လျှင် ရေနံစိမ်း စည်ပေါင်း ၄၀၀,၀၀၀ ကျော် ထုတ်လုပ်ပေးနေသည့် ဂျာဇန် (Jazan) စက်မှုမြို့တော်ကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဆော်ဒီက ယီမင်၏ ဆိပ်ကမ်းများနှင့် လေဆိပ်များကို ပိတ်ဆို့ထားမှုအပေါ် လက်စားချေခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဟူသီအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။

လွန်ခဲ့သော လများအတွင်း ဟူသီအဖွဲ့သည် ဆော်ဒီအာရေးဘီးယားနိုင်ငံအပေါ် လက်စားချေသည့် စစ်ဆင်ရေးများကို သိသိသာသာ အရှိန်မြှင့်လုပ်ဆောင်လာခဲ့ရာ အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်-

ဆော်ဒီအာရမ်ကို၏ ရေနံချက်စက်ရုံများနှင့် စွမ်းအင်ဆိုင်ရာ စက်ရုံများကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခြင်း

ပင်လယ်နီအတွင်း သွားလာနေသော ဆော်ဒီရေယာဉ်များအပေါ် ရေကြောင်းပိတ်ဆို့မှု ပြုလုပ်ခြင်း

အဘား (Abha) လေဆိပ်နှင့် ကင်းခါလစ် (King Khalid) လေတပ်စခန်း အပါအဝင် စစ်ရေးနှင့် လေကြောင်းဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ပိုမိုပြင်းထန်စွာ တိုက်ခိုက်ခြင်း

ဖေဖော်ဝါရီလနှောင်းပိုင်းတွင် အီရန်စစ်ပွဲ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ဆော်ဒီတို့အနေဖြင့် အမေရိကန်-အစ္စရေး ကျူးကျော်သူများဘက်မှ ပူးပေါင်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။

ယခု ဟူသီအဖွဲ့နှင့် ပိုမိုကြီးထွားလာသော ပဋိပက္ခသည် ဆော်ဒီအာရေးဘီးယား ရင်ဆိုင်နေရသည့် ပြဿနာပေါင်းများစွာထဲသို့ အသစ်ထပ်မံတိုးလာသည့် ပြဿနာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။

NOM

အစ္စရေးတို့ မတရားသိမ်းပိုက်ထားသော အနောက်ဘက်ကမ်းမြှောင် (West Bank) ဒေသရှိ အစ္စရေး အခြေချနေထိုင်သူများနှင့် ကုန်သွယ်မှုပြုလုပ်ခြင်းကို ဗြိတိန်က ပိတ်ပင်ရန် ဆောင်ရွက်ပါက ဗြိတိန်ကုမ္ပဏီများသည် အမေရိကန်၊ ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်၏ အစ္စရေးအပေါ် သပိတ်မှောက်မှု ဆန့်ကျင်ရေးဥပဒေများအရ အရေးယူအပြစ်ပေးခြင်း ရင်ဆိုင်ရမည်ဟု အမေရိကန် ရီပါပလစ်ကန် လွှတ်တော်အမတ် ရန်ဒီဖိုင်း (Randy Fine) က ယနေ့စောစောပိုင်းတွင် ခြိမ်းခြောက်ပြောကြားခဲ့သည်။

NOM