نوروآنالیز

نیست انگاری اروپایی از ذهنیت تا واقعیت

بخش اول

میشه با هایدگر هم نظر بود که نیچه آخرین نیست انگار یا متافیزیسین در میان فیلسوفان بود ، و اینجا هایدگر متافیزیک را معادل نیست انگاری به کار می برد ، از نظر هایدگر سنتی که با بدخوانی افلاطون و ارسطو از هستی در فلسفه شروع شد در نهایت سر از نیست انگاری نیچه ای در آورد که به نفی هر نوع جوهر ثابتی از ذهنیت و واقعیت تبدیل شد ، برای نیچه نه تنها خدا مرده بود بلکه " جهان " و " من " هم یک افسانه بودند .و البته نباید فراموش کنیم که منظور نیچه اینجا از جهان و من ، جهان و من کلی یا استعلایی است ، بدون تردید نیچه ایده آلیست نبود و نفی او نفی هر نوع کلیت بود .

اما من اینجا می خوام دست روی یک مسئله خاص بزارم و اون اینه که در تاریخ فلسفه کسی که نخستین بار از این تاریخ نوعی فلسفه ساخت ، هگل بود .از نظر هگل تاریخ به عنوان فلسفه ، آخرین مرحله از فلسفه بود که هر نوع آگاهی ناخشنود یا جدایی ذهنیت و واقعیت را پشت سر می گذارد و در آنجا به مقام آشتی می رسد .ایده دانش مطلق نه تنها یکی از مومنتهای آگاهی است بلکه آخرین مومنت خود ایده هم هست . در دانش مطلق ، مطلق و دانش به هم می رسند و آگاهی از مطلق ، عین مطلق خواهد بود و از اینجا به بعد هیچ فاصله یا جدایی بین دانش و مطلق وجود ندارد .به زبان الهیات آگاهی که در انسان ( این آخرین مومنت ایده ) ظاهر شده ، در نهایی ترین مرحله اش ، با خدا یکی می شود و علم به خدا ، همان عین خداست ، البته این تفسیری دلبخواهی است ، اما می تواند یاداور آن سنت عرفانی باشد که غایت تکامل انسانی را خدا شدن و وحدت انسان و خدا می دانست و منجر به شطح مشهور " من خدا هستم " می شود .از نظر هگل ، پایان متافیزیک یا فلسفه باید رسیدن به این آگاهی باشد که من جدای از مطلق نیستم ، در آن روانم و مطلق هم چیزی جز همین من های کثیر نیست که یکی جای خود را به دیگری می دهد اما کل همواره ابدی است .

تفسیری وجود دارد که این کل یا نامتناهی را نه یک مومنت یا مرحله پایانی این چرخه بلکه خود حرکت این چرخه می داند .مسئله دیگر این نیست که سرانجام بشر با خدا در تن مسیح آشتی می کند و وحدت می یابند بلکه مسئله در نوعی تجربه آگاهی است ، نوعی آگاهی که در واقع آگاهی از نوسانات یا تاریخ خود آگاهی است ، مثل انسانی که در پایان شب یا پایان عمر بر می گردد و عمر رفته را از بیرون نگاه می کند .پس اینجا دانش مطلق نه وحدت آگاهی با مطلق یا وحدت ذهنیت و عینیت بلکه نوعی تجربه آگاهانه از خود این تاریخ است .
هر کدام از این دو تفسیر را مبنا قرار دهیم ، تاثیری در این رویکرد هگل ندارد که فلسفه دانش مطلق ، در حکم پایان فلسفه هم هست ، آگاهی که با خودش و جهان و مطلق به مقام آشتی می رسد ، در واقع آردهایش را بیخته و الکش را آویخته ، در اینجا آگاهی پای در بهشت جاویدانش می گذارد و دیگر کاری به جز خاطره تعریف کردن و لم دادن و لذت بردن ندارد ، همه فراغ ها به وصال رسیده اند و درد اشتیاقی باقی نمانده ، جداییها به سر رسیده و آگاهی بی مسئله می شود .

اما این تفسیر از پایان متافیزیک با تفسیری که از هایدگر در مورد پایان اوردیم متفاوت است .آیا هگل در توهم پایان به سر می برد ؟ یا تفسیر هایدگر از نیست انگاری نیچه ای به عنوان آخرین مرحله متافیزیک نادرست می نماید ؟
من تصور می کنم که نیست انگاری در نزد فیلسوفانی مثل اشتیرنر و نیچه که هر دو فیلسوفانی پساهگلی هستند ، حکایت از بازتاب امر واقعی دارد .به راستی هگل این مومنت از تکامل متافیزیک اروپایی را در دانش مطلقش نادید گرفته بود .نیست انگاری پساهگلی بازتابی از واقعیت جهان پس از هگل بود و باید بپذیریم که البته واقعیتی نو که در سیستم فلسفه مبتنی بر تاریخ نادیده گرفته شده بود .مسئله اینجاست که این موضوع نه تنها نقص کوچکی در پیش بینی آینده در سیستم نیست ، بلکه کلیت سیستم را زیر سوال می برد ، اینکه آینده وجود دارد و واقعیت و رخداد نو ، فلسفه را نمی توان به تاریخ فروکاست .
اما خود واقعیت نیست انگاری به عنوان مومنتی از آگاهی پساهگلی قابل بحث است .
این واقعیت باعث می شود که فکر کنیم ایده آشتی و وحدت در سیستم ایده آلیسم ، تنها نوعی آرزو یا وهم بوده ، و جدایی یا شکاف عمیق تر از این حرفهاست که بتوانیم با سیستم ایده آلیسم بر آن فائق بیاییم .
به عبارت دیگر آشتی هگلی تنها در ذهن اتفاق می افتد چون هنوز واقعیت مومنتهای نهایی خود را بروز نداده ، چون ذهنیت حداقل یک مومنت از واقعیت جلو / عقب است .
ذهنیتی که در وهمیات خود جداییها و ناخشنودیها را پشت سر گذاشته و به خیال خودش جلوتر از واقعیت است ، به ناگاه مواجه با نیست انگاری به عنوان نوعی واقعیت می شود ، می خواستیم آشتی کنیم که جدایی را عمیق تر کردیم ، وحدت می خواستیم ، نیست انگار از کار در آمدیم .

155 viewsedited 05:03