خواهش می کنم بله گاهی فرستاده بشه و در موردشون بحث بشه خیلی خوبه .
بله هر کدوم از این مواجهات برام جالب بودن .یکی از جالبترین پرسشها هم این می تونه باشه که مثلا فیلسوفی مثل دلوز چرا باید با کانت یا هگل مشکل اساسی داشته باشه ؟ در همین فرمت و کانتکستی که من مواجهات رو بررسی کردم ( یعنی مارکسی و طبقاتی ) دلوز از طرفی میاد این کثرت امر مدرن رو تشدید می کنه ( به واسطه ذره ای دیدن قدرت ) و از طرفی هم رویکردی نیچه ای و نخبه گرایانه با قدرت داره .یعنی مارکس و نیچه چجوری می تونن در اقلیم دلوزی بگنجند ( علی رغم هگل که هفت درویش در گلیمش بخسبند )
اما در مورد کانت و هگل که گفتی به نظرم هگل اصول کانتی رو دیالکتیکی تر می کنه شاید بشه جای خرد و روح رو در این دو عوض کرد .اما خوب روح هگلی پرجنب و جوش تر ، گرم تر و با دیسپلین کمتری از خرد کراوات زده و شق و رق کانتی است .( جالبه اول انقلاب مهندس بازرگان به مهندس سحابی می گفت چرا کراوات نمی زنی؟ 😁
خوب می دونی سحابی پسر خیلی با دیسپلینهای اعضای نهضت کنار نمی اومد و چپ گرا تر بود .) حالا اینکه شوخی بود بیشتر برای بومی کردن موضوع .
از این نظر هگل مردمی تر از کانت بود ( البته در بستر اجتماعی خودش میگم و گرنه کانت هم مثلا نسبت به لایپنیتس انقلابی محسوب می شد ) .به همین علت سوبژکتیویته هگلی خیلی پایبند قواعد سفت و سخت کانتی باقی نمی مونه و تاریخی تر و دیالکتیکی تر هست .

بله
روانپزشکا یک قاعده ای دارن که هذیانها در شروع سایکوز عمدتا طبقاتی و فرهنگی و ناخودآگاه است .یعنی میشه تا حدودی از طریق هذیانها به ناخودآگاه و منویات ناخودآگاه و سرکوب شده فرد پی برد ( در حالتهای کاهش هوشیاری هم ممکنه این وجه خودش رو نشون بده ) .
منظورم فانتزی کودکی شاه شدن یا قدرت برتر بودن که اوج خودشیفتگی کودکانه هست ، بود .فروید باید این نکته رو بهش می گفت که " اراده قدرت " تو چیزی جز فانتزی کودکی ات نیست که بهش آگاه نیستی .

مناظره ی شوپنهاور و هگل

مناظره ی نیچه و سقراط

ارادت
بله برای دو ویدیوی بعدی کامنت بنویسید پلیز
شوپنهاور خشمگین و هگل :)

ممنون
به نظرم در مورد مواجهه هگل و شوپنهاور اونچه که مشخصه یا حتی در پشت پرده فلسفه داره تضاد خودشو نشون میده ، مواجهه با همین پیشروی تاریخی امر مدرن هست .هگل خوشبینانه به جنبش تاریخی پیشرفت مدرنیته نگاه می کنه و رنج پیش اومده رو هم در همین بستر تاریخی تکامل عقل و خرد یا تحقق روح می بینه ، تاریخ روحی که هدفی داره و علی رغم رخمهایش بالاخره قابل توجیه هست .
اما شوپنهاور نماینده فلسفی اون گرایش بدبینانه به این پیشرفت تاریخی هست . از نظر او تاریخ هیچ هدفی نداره و اصلا خود تاریخ یک جعل فلسفی هست چیزی به نام تاریخ نداریم و نمی شه یک سری اتفاقات تصادفی و بی جهت رو جهت مند و کلی دید .شوپنهاور هگل را نماینده به روز شده و مدرن همان الهیات مشیت انگارانه می بینه که خود مدرنیته رو در پازل پیشرفت و تکامل و تحقق امر الهی می بینه و از نظر اون اینا همش مزخرف و چرت و پرت هستند .تنها چیزی که واقعیت داره مرگ و رنج و بیماری و شر هست و خیر و لذت و سعادت جعلهای فلسفی هست که بشر برای آرامش روانش اختراع کرده .
بدبینی شوپنهاور در نهایت سر از محافظه کاری افراطی بارتلبی واری درمی اره که همواره می گفت " ترجیح میدهم نه " ترجیح میدهم از جایم تکان نخورم، اوبلوموف فلاسفه .هیچ کاری نکردن بهترین کار است .هر کاری کنیم یا هر چه بیشتر بگوییم بیشتر گند می زنیم .لذت ، عشق ، هنر ، فلسفه بافی و از این قبیل همه پوششهایی برای گریز از امر واقعی رنج و شر و مرگ هست ، در صورتیکه مرگ بی معنا برای هگل ( دیالکتیک ترور در پدیدارشناسی ) تنها مرحله ای از تحقق روح مطلق است که باید از آن گذر کرد .شوپنهاور پیشگوی دقیق بدبینانه شر مدرنیته است ، نوعی ساخت یا تقدیر که هایدگر بعدها اونو گشتل نامید .اگر مبنا را مرارتهای مدرنیته بدانیم حق با شوپنهاور بوده اما آیا به تجربه اش نمی ارزد ؟ اگر فردی خطر کند و زیستن و مرارتهایش را به کاری نکردن یا خودکشی ترجیح بدهد یک هگلی است .
اگر شوپنهاور توسط فروید روانکاوی میشد ( هر چند به نظرم فروید سنتزی از بدبینی شوپنهاوری و خوشبینی هگلی است ) ؛ به نظرتون بهش چی می گفت ؟

می گفت شوپنهاور دچار نوروز وسواسی جبری شدید با ویژگی‌های پارانوید ، ریشه‌دار در یک عقده ی ادیپ حل‌نشده و تقویت‌ شده توسط یک سوپرایگوی فوق‌العاده سختگیر ! ترس و بیزاری عمیق از زنان که با توجه به رابطه ی تاثیرگذارش با مادر شکل گرفته .
پرخاشگری بخاطر رابطه ی بدش با پدر و دهها اختلال دیگه😂

به نکته مهمی اشاره کردی .
روانکاوی تاکید داره که موضع هستی شناسانه انسانها بخش عمده و ناخودآگاهش در همان دوران رشد کودکی شکل می گیره .
مسئله فیگور پدری مخصوصا در این فرماسیون روانی خیلی تاثیرگذار هست .روابط بد بین پسر و پدر رو مثال زدی نمونه کافکا هم مشابه شوپنهاور هست .بدون این تصویرسازی فانتزیک از پدر و نیروهایش ، و یا جایگزینی با تصاویر مادر کاریزماتیک یا اصولا خانواده از هم پاشیده ممکنه این فرماسیون صورت دیگری به خودش بگیره .من قبلا یک مطلبی نوشتم که اشاره به فقدان تصویر پدر در پیامبران شریعت ساز داشته ام .عموما در فقدان این "فادر فیگور " سوپرایگو یا خیلی قوی میشه یا خیلی فقیر و لاغر در اینجا هست که از نظر هستی شناسی ممکنه فقدان یا پوچی هستی شناختی غلبه کنه .اتفاقا شاید این پژوهش جالبی باشه که ارتباط فروپاشی خانواده را در نسبت با هستی شناسی بررسی کنیم .

درود
بحث جاابی بود بهره گیری از فرمت مارکسی و طبقاتی برای تحلیل قلسفه های فیلسوفان مختلف
اگر با همین فرمت نگاه کنیم ، دفاع لاک به عنوان پدر لیبرالیسم از مالکیت خصوصی در حقیقت چیزی نبود جز زبان حال طبقه نوظهور بورژوازی در مقابل پادشاهی های مطلقه، که خواهان حقوق مالکیت برای خودشان بودند( می دانید، که در اون زمان مالکیت حقی بود تنها منحصر به پادشاه)
یا رساله وی درباره تلورانس و تساهل برامده از وضعیت اشفته ناشی از جنگ های سی ساله مذهبی بود نه حاصل کشف و شهود لاک درباره ابنکه مدارا چقدر خوبه و " ای انسانها باشید با هم مهربان"
لویاتان هابز و گرگ بودن ذاتی انسان که حالا شده است بنیاد ذات طبیعی همه انسانها هم متاثر از جنگ داخلی و تنش های خونین و هرج و مرج وحشتناک انگلستان ان عصر بود
یا به درستی به بحث کانت اشاره کردید، که فلسفه ایدالیسم او، ریشه در وضعیت خاص بورژوازی المان داشت، به ویژه فلسفه اخلاقش. گرچه خودش ادعا می کنه کاملا استعلایی است و ربطی به وضعیت اجتماعی نداره و بریده از شرایط تاریخیه، اما این وضعیت تاریخی خاص المان و به ویژه بورژوازی ضعیف المان هست که از دلش فلسفه اخلاق کانت بیرون میاد( حالا اگر با متر ومعیارهای ایرانی گز کنیم باید کانت رو نه المانی و روس به شمار اورد چون محل تولدش می دونید که در روسیه اسن و تا اخر عمرش از اونجا هم خارج نشد😄، به هرحال افتخار المان یا افتخار روس فرقی به حال بحث ما نداره😄)
در مورد نظریه موناد لایب نیتس ( انجا که وی می گوید: هر مونادی یک اتم سربسته است و اگر باهم تصادم نمی کنند به علت هماهنگی پیشینیی است که میانشان وجود دارد) اگر مارکس بود می گفت این ظاهر فلسفی شما را فریب ندهد ، این فقط می تواند محثول جامعه بورژوازی آغازین اروپای غربی باشد، بورگهای مستقل و در خودبسته و بورژواهایی که فقط درگیر سلف اینترست خودشان هستند و در خود بسته و کاتالاکسی اسمیت همون دست نامرئی هماهنگ کننده این مونادها( بورژواها)
با این تفصیلات لیبرالیسم را باید به شکل اگاهی بورژوازی در حال رشد و قدرت گبری فهمبد و البته مارکسیسم رو هم به همون سیاق نباید مخلوق مارکس فهمید، بلکه باید ان را برایند طبقه کارگر به خود اگاه شده ای فهمید که در بیان مارکسی متجلی شده است

درود
مکمل خیلی دقیقی بود بر نوشته من ( به معنای دریدایی مکمل )
فقط تذکار جنابعالی در مورد لایبپنیس رو باید بیشتر تعمق کنیم روش .به نظرم خیلی دقیق مطرح کردید که موناد لایبپنیتسی می تونه پدیداری از وضع پایانی فئودالیسم بدونیمش .انگار جوانه یا نطفه های اندیشه کانتی یا مدرن رو حامل هست اما خودش بهش آگاهی نداره و تلاش می کنه همون هستی شناسی سابق یعنی فئودالیته رو روتوش کنه .مثلا تئودیسه که بعدا به شدت مورد تمسخر ولتر قرار گرفت نوعی دفاع فلسفی از هستی شناسی طبقه در حال نابودی فئودال نبود ؟ یا حداقل تلاشی برای نجات اون هستی اجتماعی سابق ؟

بله اشاره درستی فرمودید که اون وضعیت خاص اجتماعی رو داره بازتاب میده، بورگهای مستقل تازه رشد کرده بودند و نوع خاصی از " انسان" ظهور کرده بود که با هیچ متر ومعیار شناخته شده تا آن زمان قابل سنجش نبود، انسانی بریده از حسب و نسب و خون و زمین و کشاورزی و وابستگی های قدیم و در حال شکل دهی به خوانش جدید از متن مقدس. مونادهای درخود بسته ای که هیچ نسبتی با یکدیگر ندارند را باید همان انسانها در دل فرماسیون در حال زوال فئودالی فهم کرد.. نوعی نوستالژی برای اضمحلالی که با تیزبینی ان را می بیند در مباحث الهیاتی که در نظریه اش می گنحاند نیز می تواند نوعی مرثیه در رثای نظمی که ارامش و امنیت قابل اطمینانی داشت خوانش نمود

حمل اولی و حمل شایع، متناظر است با تمایز احکام تحلیلی و احکام ترکیبی. ولی با تفاوت‌هایی در شیوهٔ صورتبندی.
ملاصدرا در حل پارادوکس «عدم» که هرگونه سخن گفتن درباره‌اش منطقاً ناممکن است اما در عین حال همین جمله خود نوعی سخن گفتن است، نخستین فیلسوفی است در جهان اسلام که به زبان و فنون گرامری آن توجه کرده است. همانطور که ویت در مواجهه با پارادوکس راسل به ویژه در دوره متاخر نشان می‌دهد که این پارادوکس در اثر به کارگیری نادرست زبان به وجود آمده، ملاصدرا نیز نشان می‌دهد، این خود زبان است که ما را دچار این دیدگاه می‌کند که در جمله «از عدم نمی‌توان سخن گفت» گویی به راستی ما درباره عدم سخن گفته‌ایم، در حالی که به حمل شایع صناعی، هیچ سخنی درباره عدم نگفته‌ایم. به عبارتی ملاصدرا نیز به نوعی افسون زبان اشاره می‌کند که در کار عقل، گره می‌‌اندازد. همین. دیگر نباید بیش‌ازاین پا را از گلیم تطبیق درازتر کنیم و صرفاً به همین اندازه که در یک سطح حداقلی امکان یافتن شباهت وجود دارد، باید اکتفا کرد.

درود
این تفکیک در نزد صدرا کاربردهای دیگری هم در فلسفه او دارد به جز موردی که اشاره کردید ؟

فکر می‌کنم تفاوت اساسی با تمایز تحلیلی/ترکیبی داشته باشد. ولی در کل هنوز برایم مبهم است.
ممنون از توضیحات

درود
این یکی از اصلی‌ترین ابتکارهای ملاصدراست و تقریباً در تمام مباحث از آن استفاده کرده. ملاصدرا با اصالت دادن به حمل شایع صناعی است که می‌تواند اصالت ماهیت را نقد کند. چراکه از نظر صدرا تنها حمل شایع است که بیانگر حقایق است. حمل اولی، صرفاً نوعی توتولوژی است‌. و از این رو وقتی می‌گویند «انسان» تا وقتی که در حمل شایع موجودیت بر آن حمل نشود، تحقق ندارد و کسانی که به اصالت ماهیت باور دارند، در واقع فریب حمل اولی را خورده اند‌.

در بحث از وجود ذهنی و معرفت‌شناسی نیز از این تمایز بهره می‌برد. مثلا آنچه در ذهن من صورت درخت است، اگرچه ذهنی است و به حمل شایع، عین درخت خارجی نیست، اما به حمل اولی، عین درخت خارجی است و فقط به این طریق، معرفت ممکن می‌شود. وگرنه هرچقدر هم آنچه در ذهن ماست دقیق و واقع‌نما هم باشد، همچنان یک امر ذهنی است و اگر حمل اولی لحاظ نشود، و حمل در حمل شایع منحصر شود، صورت ذهنی نمی‌تواند محاکی خارج باشد. در این مبحث، می‌توان قرابت محتوایی بسیاری میان شهود ذوات هوسرل و این بحث از ملاصدرا دید. (اگرچه به‌لحاظ روش و پارادایم، فاصله‌‌ها کهکشانی است)

مثلاً هر دو گزاره زیر درست است.

۱. کلّی کلّی است.
۲. کلّی جزئی است.

۱. تصور درخت، درخت است.
۲. تصور درخت، درخت نیست.

شماره یک، به حمل اولی صحیح است و شماره دو، به حمل شایع. چرا که هر مفهوم کلی از آن حیث که موجودی است در ذهن من و شما و ... یک امر جزئی است مثل اشیاء خارجی.

متشکرم
خوب اتفاقا بخش اول نوشته رو می خوندم ذهنم رفت به طرف هوسرل و اینکه حمل اولی را صرفا همانگویی دونسته که واجد هیچ حقیقتی نیست کاملا در تضاد با هوسرل قرار می گیره
اما خوب به نظرم بخش دوم نوشته تا حدودی بخش اول رو نقص می کنه .
اگر مبنا نقد شهود کلیت در نزد سینا باشد خوب این صدرا رو به فلسفه تحلیلی و تجربه گرایی نزدیک می کنه .
علی رغم اینکه از نظر سینا کلیات وجود دارند و شهود انها هم ممکنه .
البته اینکه صدرا گزاره های حمل اولی رو توتولوژی می دونه و نوعی سوء تفاهم زبانی که حقیقت واقعی ندارن قابل بحث هست
احیانا برای قرابت بیشتر با طرف گفتگویتان ، صدرا رو به ویت نزدیکتر از اون چیزی که هست نشان ندادید ؟

فکر می‌کنم درباره معنای حقیقت خلطی صورت گرفته. وقتی صدرا می‌گوید حمل اول همانگویی است منظور این نیست که حمل اول عاری از حقیقت است. بلکه به معنای تحصیل حاصل است. یعنی مثلاً در گزاره انسان انسان است، حقیقتی که از پیش نزد ما حاصل بود، مجدداً تحصیل می‌شود‌. منظور من از اینکه فقط حمل شایع محل بیان حقایق است، این بود که فقط در حمل شایع، معرفت به حقایق بسط می‌یابد و مثلا درمی‌یابیم که فرشتگان هستند، خدا هست، جهانی هست و ... در فلسفه اسلامی، حقیقت چیزی نیست جز وجود. حمل اولی از وجود چیزی نمی‌گوید و تنها ماهیت را می‌گوید. اما ماهیت نیز خالی از حقیقت نیست، بلکه به تبع وجود حاوی آن است.

مبنا نقد شهود کلیت نزد ابن سینا نیست. ملاصدرا یکی از نزدیک‌ترین فیلسوفان به ابن سیناست. ابن سینا و به طور کلی مشائیون اصالت وجودی اند. اصلی‌ترین نقدهای ملاصدرا به سهروردی است. کلیات نزد ابن سینا در سه سطح وجود دارد. یک. در علم خدا. دو. به نحو مشترک در افراد. سه. به نحو ذهنی در انسان. ملاصدرا خلاف این را نمی‌گوید. بلکه آن را به تبعیت از وجود معتبر می‌شمارد.

خوب موضوع اصلی تفاوت حمل اولی و حمل شایع بود که در اولی چیزی اضافه بر اونچه می دانستیم اضافه نمیشه ، مثل حکم تحلیلی و حمل شایع که چیزی به دانسته های ما اضافه می کند ( مثل حکم ترکیبی ) .
به این ترتیب موضع صدرا رو به ویت و تحلیلیها نزدیک کردید که حکم یا تحلیلی هست یا ترکیبی و سخن گفتن از مثلا عدم را نوعی حکم تحلیلی دانستید که محتوی خاصی ندارد .
اما به نظرم در تاریخ فلسفه این کانت بود که با نقد منطق صوری از این بن بست خارج شد اون هم با حکم ترکیبی پیشینی .در مورد عدم یا "چیز در خود " می توان سخن گفت اون هم به واسطه حکم پیشینی - ترکیبی .یعنی ناحیه ای از حکم که بتوان در مورد نیستی سخن گفت و آن هم سخن ایجابی .اصلا فلسفه هگل در چنین ناحیه سومی شروع شد ( این نکته ای هست که لوفور در کتاب ماتریالیسم دیالکتیکی بهش توجه کرده )
منطق هگلی ( نفی تعینات ایجابی و وضع ایجاب جدید ) در همین ساحت و زون سوم فراتر از حمل اول ( تحلیلی ) و حمل شایع ( ترکیبی ) ، امکان هستی شناختی پیدا می کنه .
در واقع اگر بخواهیم صدرا رو نقد سینا از زاویه نقد ماهیت بدونیم ، یعنی حرکت جوهری آنچنانکه اون رو در دهه های ۵۰ و ۶۰ هگلی تفسیر می کردند 😁، خوب این تفکیک پروبلماتیک میشه مگر اینکه این تفسیر رو کلن کنار بزاریم .

پ ن ؛ کانت با شکاف انداختن بین حکم تحلیلی و ترکیبی ، نخستین بار مغاک خرد مدرن را نشان داد .اصولا بدون این نوع حکم نمی توان در مورد فلسفه و منطق پسا - کانتی داوری درستی داشت .

دقیقا. البته همان ناحیه سوم را همه فیلسوفان تحلیلی بعدا رد می‌کنند و نقدهای قوی می‌زنند. مثلا اینکه ریاضیات ترکیبی پبشینی است، فرگه سخت مخالفت می‌کند و کل پروژه پدیدارشناسی هوسرل بر اساس این ردیه قدرتمند علیه معرفت ترکیبی پیشینی کانت رقم می‌خورد. راستش را بخواهید من خودم وقتی سالها پیش کانت را شروع کرده بودم و هنوز هیچ اطلاعی از فرگه و کارنپ و بقیه نداشتم، وقتی مثال معروف کانت را در تاریخ کاپلستون دیدم، که میگوید ۵+۷=۱۲ ترکیبی است، اصلا تو کتم نرفت که نرفت. چطور ممکن است؟ خیلی روشن ۱۲ در ۵+۷ مندرج است و ۵+۷ در ۱۲. اما بعدها دریافتم که کانت این اندراج را نمی‌بیند چراکه اعداد برای کانت سنتزهای شهودی محض زمان اند، پس ۱۲ برای کانت فقط و فقط ۱۲ است. اما برای فرگه یا کارنپ، ۱۲ هم ۱۲ است هم ۵+۷ هم ۶+۶ هم بیشمار جمع و منهای دیگر. چراکه اعداد کلاس‌های منطقی هستند که بیشمار مفهوم دیگر را در بر می‌گیرند. ولی کانت برای انتقال از ۵ و ۷ نیازمند شهود محض زمانی تازه‌ای است. باید از پی ۵+۷ از نو ۱۲ را هم شهود کند. من شخصا در این زمینه از آغاز با کانت همدل نبودم و نیستم. از قضا فکر می‌کنم در هگل نیز کل نظام، تحلیلی است حتی اگر هگل خود چنین پندارد که کار ترکیبی کرده است.

درود
چگونه میتوان درباره عدم به واسطه حکم پیشینی ترکیبی سخن گفت؟

من فکر نمی‌کنم حتی به این طریق هم بشود درباره نیستی، ادعایی ایجابی داشت. حکم پیشینی یعنی حکمی که بدون مراجعه به جهان و مستقل از تجربه، صدق‌اش معین شود. و حکم ترکیبی حکمی است که منشأ صدق آن چیزی بیرون از خود گزاره است، محمول داخل موضوع نیست و ادعایی اضافه بر موضوع مطرح می‌کند.

حال ادعایی درباره عدم، چگونه ممکن است پیشینی ترکیبی باشد؟ اگر ادعا پیشینی است، پس برای احراز صدق آن نیازی به مراجعه به جهان نیست. اما اگر ترکیبی نیز هست، پس منشأ صدق آن باید چیزی بیرون از خود گزاره باشد! اما منشأ صدق گزاره‌هایی درباره عدم، چگونه ممکن است امری بیرون از خود گزاره باشد؟ من تصور می‌کنم هیچ ادعایی درباره عدم، نمی‌تواند ترکیبی باشد! دقیقا به این خاطر که موضوع این ادعا (عدم) طبق تعریف (و به شکل تحلیلی) وجود ندارد، لذا هر گزاره صادقی درباره آن، نمی‌تواند ترکیبی باشد! منشأ صدق، جایی خارج از گزاره که صدق و کذب جمله و گزاره به واسطه آن معین می‌شود، طبق تعریف واجد و حاوی عدم نیست!