✍باورهای علمی اثبات نشده

آیا الکترون، کوارک و نوترینو ذرات بنیادی هستند؟

مسعود ناصری

بیش از یک قرن است که الکترون با ما بوده است و اساس انقلاب الکترونیکی و تکنولوژی اطلاعاتی ما را شکل داده است. به باور فیزیک، الکترون ذره ای نامرئی و متمرکز در یک نقطه است و تقسیم ناپذیر. ولی آیا واقعاً اینگونه است؟
در سال 1920 نیز فیزیک نظری وجود ذره دیگری به نام نوترینو (Neutrino)را پیش‌بینی کرد که نقشی عمده در تولد ستاره‌ها (از جمله خورشید) و هسته های سنگین دارد. این ذره که یک میلیون بار سبک‌تر از الکترون هست در دهه 50 میلادی در آزمایشگاه مشاهده شد که علاوه بر نامرئی بودن، اندرکنش آن با دیگر ذرات جهان فوق‌العاده ضعیف است. (مترجم: همین الان، در هرلحظه، میلیاردها نوترینو از بدن ما عبور می‌کنند بدون آنکه اثر قابل ملاحظه ای داشته باشند و میلیاردها نوترینو هم از هر سانتی متر مربع کره زمین وارد می‌شوند و بدون هیچ واکنشی از آنطرف زمین بیرون می آیند). ولی آیا واقعاً اینگونه است؟

در دهه 60 میلادی نیز ذرات جدیدی به نام کوارک که اجزای پرتون ها و نوترون ها می‌باشند کشف شد هرچند تا امروز هیچ کوارکی به تنهائی و مجزا مشاهده نشده‌ است بلکه به طور سه تائی و تنها در محدوده فوق‌العاده کوچک فضا (اندازه پروتون و نوترون) مشاهده شده‌اند. (گفتنی است که دو گونه از این کوارک وجود دارد به نام های کوارکup و کوارک down که این نامگذاری هیچ ارتباطی با «بالا» یا «پایین» ندارد.) این‌ها نیز به عنوان ذراتی تقسیم ناپذیر و بنیادی به حساب می آیند. ولی آیا واقعاً چنین است؟

تا اینجا شد چهار ذره بنیادی (الکترون، نوترینو، کوارک آپ و کوارک داون). امروز می‌دانیم که طبیعت دو کپی دیگر نیز از این چهار ذره دارد هرچند علت وجود آن‌ها هنوز ناشناخته است. تا آنجائی که به خواص این کپی ها مربوط می شود، منهای جرم که بسیار متفاوت می باشند،دیگر خواص هر کپی عین اصل است. این 12 ذره همگی نامرئی و متمرکز در یک نقطه اند و به عنوان ذره بنیادی شناخته می‌شوند . ولی آیا واقعاً اینگونه است؟

روزگاری اتم ذره بنیادی تعریف می‌شد و غیرقابل تقسیم. این تفکر چندان نپائید و این بار هسته اتم ذره‌ای بنیادی و تقسیم ناپذیر تعرف شد. این باور نیز جای خود را به تقسیم ناپذیر و بنیادی بودن پروتون داد. با این اوصاف، چطور می‌توانیم کله شقی کنیم و فکر کنیم آنچه امروز بنیادی و تقسیم ناپذیر می‌دانیم واقعاً چنان باشد؟ چرا باید طبیعت 12 ذره اینقدر متفاوت را تولید کرده باشد که با وجود نظم خاصی که در مورد بار الکتریکی و نسبت بارها (مثلاً الکترون به کوارک) صادق است، هیچ نظم و رابطه خاصی به جرم آن‌ها حاکم نیست؟ آیا همین دلیل خوبی نیست که این ذرات به اصطلاح بنیادی قابل تقسیم هستند و از ذراتی دیگر ساخته شده اند؟

البته هیچ شواهد آزمایشگاهی که دلالت بر تقسیم پذیر بودن این ذرات بکند در دست نیست. هیچ تئوری قابل قبولی هم نداریم که دلالت بر وجود چنان ذرات سبکی که (در صورت وجود) باید طبق تئوری کوانتوم سرعت های بسیار بالا (و بنابراین انرژی بسیار زیاد) داشته باشند کند. این دو نکته فیزیکدان ها را تشویق می‌کند که فکر کنند به شناخت بنیادی ترین سطح از ساختار ماده رسیده اند.

اکنون بیش از دو دهه می‌شود که فیزیک امیدوار است بتواند این طیف وسیع ذرات بنیادی را توسط مودهای نوسانی چیزی یه اسم «ریسمان» (String) توضیح دهد. این «ریسمان» ها برخلاف تصور قبلی در مورد ذرات بنیادی مبنی بر تمرکز در یک نقطه، رشته هائی هستند بسیار کوچک (مترجم: حدود 33^10 سانتیمتر) و بنیادی ترین ساختار ماده تعبیر می شوند. لیکن علیرغم ریاضیات زیبائی که در تئوری ریسمان (String Theory) به کار رفته است تا امروز حتی یک یافته آزمایشگاهی این تئوری را تائید نکرده است.

با توجه به موارد بالا و نبودن هیچ تئوری مقبول و هیچ تائید آزمایشگاهی، من معتقدم و به این باور نیز باقی خواهم ماند که الکترون، نوترینو و کوارک تقسیم پذیر است و از ذرات کوچکتری ساخته شده اند. این ذرات ممکن است یه شکل ریسمان باشند (یا نباشند). حتی ممکن است خود آن‌ها نیز تقسیم پذیر باشند.
آیا آنقدر عمر خواهیم کرد که اجزا الکترون را ببینیم؟

برگرفته از یادداشت های هایم هراری (Haim Harrari)؛ یک فیزیکدان نظریست و بین سال‌های 1988 تا 2001 رئیس انیستیتوی علوم وایزمن (Weizmann Institute of Science) بوده است و از 2001 به این طرف کرسی انیستیتوی علوم دیویدسون (Davidson Institute of Science Education) را داشته است.

www.natphys.net
@natphys

۲۰ مرداد ۹۹

با درود و آرزوی شادکامی،
به اطلاع می‌رسانیم امور مربوط به پذیرش و ثبت نام دوره تابستان ۹۹ آکادمی ناصری به پایان رسیده است‌ و اسامی پذیرش شدگان نهایی طی ساعات آینده در سایت آکادمی قرار خواهد گرفت.

کلیه دوستانی که فرم عضویت آکادمی را تا امروز پر کرده اند و یا دوستانی که از امروز به بعد فرم ثبت نام اولیه دروس را بارگذاری میکنند در نوبت ثبت نام های آتی آکادمی قرار خواهند گرفت.

هر دو دوره مقدماتی و تخصصی همزمان در تاریخ ۲۳ مرداد ۹۹ آغاز خواهد شد و همزمان، فعالیت های علمی کانال تلگرام به طور هفتگی و با انتشار گوشه هایی از محتوای دروس هر دو دوره ادامه خواهد یافت.

همچنین، ویدئوی مقدمه و خوش آمدگویی آقای دکتر ناصری روز ۲۳ مرداد در کانال و همزمان با جلسه اول در سایت آکادمی قرار خواهد گرفت.

از همراهی شما قدردانیم
آکادمی ناصری

www.natphys.net

@natphys

۲۱ مرداد ۹۹

با درود،
اسامی پذیرفته شدگان نهایی دوره های مقدماتی و تخصصی آکادمی ناصری به تفکیک دوره ها در سایت قرار داده شده است. لطفا جهت اطلاع بیشتر به قسمت اخبار آکادمی مراجعه نمایید.

توجه: دوستانی که در هر یک از دوره های مقدماتی یا تخصصی ثبت نام نموده، اما نام آنها در لیست پذیرش شدگان نهایی قرار ندارد، می توانند از طریق ایمیل آکادمی علت پذیرفته نشدن خود را جویا شوند.

آکادمی ناصری

#اطلاعیه

https://www.natphys.net/index.php/fa/news

@natphys

۲۳ مرداد ۹۹

قابل توجه پذیرفته شدگان دوره های مقدماتی و تخصصی آکادمی ناصری
با درود،

جلسه اول درس مفاهیم نسبیتی از دوره مقدماتی، و جلسه اول درس کیهان شناسی از دوره تخصصی در حساب کاربری دوستان در سایت آکادمی قرار گرفته است. همچنین، ایمیل حاوی اطلاعات مربوط به شروع دوره ها برای دوستان ارسال گردیده است.
شما میتوانید پرسش ها یا نظرات خود را پیرامون درس مورد نظر از طریق حساب کاربری خود ارسال نمایید.

با احترام
آکادمی ناصری

#اطلاعیه
www.natphys.net

@natphys

به مناسبت شروع دوره ها
در سال ۱۴۰۰
✍دوره ها به صورت تک درس و بسته های آموزشی ارائه می شوند.

✍دروس پایه مقدماتی شامل تئوری های نسبیت، کوانتوم و آشوب به زبان ساده، جبر خطی، و ۳ جلسه اول همه دروس در یوتیوب موجود است. آدرس:
Youtube.com/@N.R.F

(ادیت فروردین ۱۴۰۲)
@natphys

اشتراک دیدگاهها و تجربیات

آکادمی فیزیک نظری ناصری

نام دانشجو: آناهیتا مستاجران
رشته و مقطع تحصیلی: شیمی کاربردی، کارشناسی
سال ورود به آکادمی: ۱۳۹۳

چند کلام در مقام سپاس
اینکه استادی، معلمی، بزرگتری، دانایی و خلاصه هر شخصی در مقام آموزگار، تمامی آموخته‌هایش که حاصل یک عمر تجربه است را فقط طی چند ترم تحصیلی به مای دانش‌آموز منتقل کند یعنی چه؟ یعنی او زمان را به ما هدیه داده است.
از اینکه چند ترم در مقام دانش آموزی ناپخته در حضور استاد بزرگوار دکتر ناصری گرامی بودم و دیدگاهم نسبت به فیزیک، به ریاضی، به تحقیق علمی، به آزمایش فکری، به اتم‌ها، به ساختار جهان هستی ژرف‌تر شد، بینهایت خوشحالم.
به قول انیشتین: اگر استادی بتواند پیچیده‌ترین مسائل را، به ساده‌ترین شکل ممکن به یک کودک 5 ساله توضیح دهد یعنی که آن استاد خودش آن مطالب را خوب بلد است.
من همان کودک 5 ساله بودم و دکتر ناصری هم استادی که انیشتین مثال زد.
به امید موفقیت ایشان و همه‌ی دانش‌دوستان.
آناهیتا مستاجران- مرداد 1399

#تجربه_همراهی

@natphys

آکادمی فیزیک نظری ناصری

قسمت هایی از درس کیهان شناسی
دوره تخصصی - تابستان ۹۹

#کیهان_شناسی

@natphys

آکادمی فیزیک نظری ناصری

با درود،
جلسات ششم، هشتم و پانزدهم از درس فرمالیسم لاگرانژی و همیلتونی در کانال آپارات آکادمی در دسترس عموم قرار گرفت.
عناوین جلسات:
- فرمالیسم لاگرانژی، نسبیت و کوانتوم
- فرمالیسم همیلتونی، براکت پواسون
- مکانیک نیمه کلاسیک، ارتباط بین فیزیک کلاسیک و کوانتوم

https://www.aparat.com/natphys.net/videos

@natphys

✍باورهای علمی اثبات نشده

ساختار دی-ان-آ (DNA)

مسعود ناصری

از دیدگاه زیست شناسی هر سلول بدن شما دارای یک مولکول “دی-ان-آ” می باشد که معرف شما و به مانند اثر انگشت تان منحصر به فرد می باشد. اینکه میلیاردها سلول بدن در نهایت همگی از تقسیم یک سلول بنیادی اولیه به وجود آمده اند، پس باید که “دی-ان- آ” ی همه آن سلولها عین هم باشند. این بدان معناست که وقتی شما نمونه ای (بافتی) از یک قسمت بدنتان را برای ژن نگاری به آزمایشگاه می دهید هیچ فرقی نمی کند که این نمونه از کدام قسمت بدنتان گرفته شده باشد. احتمالا می دانید که برای راحتی شما تکنیسین چنان آزمایشگاهی نمونه مورد نظر را بزاق دهان بر می دارد که البته نظر به اینکه همه “دی-ان-آ ” های شما عین هم هستند می تواند آنرا از هر جای دیگر بدن تان (مثلا انگشت پا، کبد، پلک چشم و …) بردارد بدون آنکه اثری نامطلوب در نتیجه ژن نگاری داشته باشد.
لیکن هر چند که نمی توانم اثبات کنم ولی بر این باور هستم که “دی-ان-آ ” های بدن شما (و تمام موجودات زنده) عین هم نمی باشند بلکه از قسمتی به قسمت دیگر بدن تان فرق می کند. این ادعا و باور من به این واقعیت بیولوژی برمی گردد که طبیعت از یکسانی خوشش نمی آید و در هیچ کجای طبیعت دو موجود عین هم دیده نمی شود. البته انتظار نمی رود که این تفاوت ژنتیکی در بین سلول ها خیلی زیاد باشد. واقعیت این است که از نظر ژنتیکی تفاوت بین انسان ها خیلی کم است و در مقایسه با بقیه موجودات زنده این تفاوت حد اقل می باشد. بنابراین نباید تنوع ژنتیکی در قسمت های مختلف بدن انسان بیشتر از تنوع آن از انسان به انسانی دیگر باشد. به احتمال زیاد تنوع ژنتیکی بین سلول ها بیشتر از صفر ولی کمتر از نژادهای گوناگون می باشد.

باید اضافه کرد که با وجودی که از نظر عوام توالی موجود در مولکول “دی-ان-آ” در طول زمان (عمر) بدون تغییر باقی می ماند ولی عده ای از بیولوژیست ها معتقدند که تغییر می کند چرا که در حین رشد و سپری شدن عمرتان هر باری که کروموزم های شما تقسیم می شوند طول آنها کوتاهتر می گردد. به خاطر ضعف بنیادی خاصی که سیستم بدن ما دارد، “دی-ان-آ” نمی تواند کپی خود را عین خود تولید کند خصوصا در زمانی که به اوج زنجیره خود می رسد. به همین دلیل در هر تقسیم سلولی که پیش می آید چند صد تایی از پایه ها از دست می روند و در نتیجه کروموزوم کوتاهتر می شود. همین فرآیند علت مرگ سلولی و در نهایت مرگ شما را توضیح می دهد. لیکن تغییراتی که پیش می آیند اساسی تر هستند و حدس من این است که در بین مجموعه ای از سلول های بدن شما “دی-ان-آ” ها دچار جهش (موتاسیون) می گردند به همان شکلی که از نسلی به نسل بعد جهش اتفاق می افتد.

ممکن است این عین هم نبودن “دی-ان-آ” ها ی یک موجود زنده موضوعی سطحی و پیش پا افتاده به نظر برسد که تنها از روی کنجکاوی ابراز می شود، لیکن اگر واقعیت باشد تبعات خیلی مهمی می تواند داشته باشد چرا که نه تنها بر روی تصمیم ما مبنی بر محل نمونه برداری از بدن اثر می گذارد بلکه چون “دی-ان-آ” در زمان نیز دچار تغییر می شود باید سن فرد نیز در زمان نمونه برداری مورد توجه باشد.

هرچند که در حال حاضر مدرکی برای اثبات باور خود ندارم ولی فکر می کنم زیاد هم طول نکشد که با پایین آمدن هزینه فرآیند “ژن نگاری کامل” درستی یا عدم آن ثابت شود. در آن زمان چندان هم تعجب نخواهم کرد اگر ببینم افرادی که حیوانات خانگی نگاه می دارند تکه هائی از “دی-ان-آ” ی حیوان خودشان را در “دی-ان-آ” ی خود داشته باشند (این انتقال “دی-ان-آ” می تواند توسط ویروس ها انجام گیرند) یا اینکه دامپرور ها مقداری از “دی-ان-آ” ی دامی را که می پرورانند داشته باشند و یا اینکه “دی-ان-آ” ی مثلا پاهای ما متمایز از “دی-ان-آ” ی سلول های عصبی یاشند.

ملاحظات بالا هر قدر هم که مهم باشند در مقایسه با تبعاتی که بر روی تئوری تکامل دارد چندان هم چشمگیر نیست. می دانیم که فرآیند “انتخاب طبیعی” تئوری تکامل داروین در این جمله که “موجودی که نتواند سازگار باشد می میرد” خلاصه می شود. لیکن تنها چیزی که می توانیم در مورد علت تنوع موجودات در تئوری تکامل بگوییم این

است که ناشی از موتاسیون (جهش) رندوم (اتفاقی یا کلمه مناسبتر فارسی “بختانه”) می باشد که همین عبارت رندوم (یا بختانه) به این معنی است که “علت را دقیق نمی دانیم”. حال اگر متفاوت بودن “دی-ان-آ” در سلول های مختلف که من اینجا مطرح می کنم پیش بینی درستی باشد و روزی برسد که بتوانیم صحت آنرا به کمک ژن نگاری ثابت کنیم، آنگاه چگونگی موتاسیون را نیز درک خواهیم کرد و خواهیم دید که این موتاسیون بر اساس الگوی خاصی اتفاق می افتد یا نه و نیز مشخص خواهد شد که آیا تغییر “دی-ان-آ” متاثر از خود بدن فرد و محیط وی می گردد یا نه. اگر چنان باشد، آنگاه تفکر داروینی مبنی بر اینکه بدن افراد اثر مستقیمی بر آرایش ژنتیکی یک سلول ندارد زیر سؤال خواهد رفت.

در خاتمه، حتی اگر مواردی که در بالا در مورد موتاسیون و تئوری تکامل بیان شد مورد انتقاد باشد، اینکه “دی-ان-آ” ی سلول ها صد در صد عین هم نیستند ارزش مطالعه و بررسی را دارد. روزی که درستی این باور ثابت شود همه شگفت زده خواهند شد، منهای من!

برگرفته از یادداشت های کوین کلی (Kevin Kelly)؛ بنیانگذار مجله Wired و نویسنده کتاب Cool Tools

@natphys

۲۷ مرداد ۱۳۹۹

قابل توجه شرکت کنندگان دوره های مقدماتی و تخصصی
با درود،

جلسه دوم درس مفاهیم نسبیت از دیروز (یکشنبه) بر روی سایت آکادمی قرار گرفته و قابل دسترسی است.

یادآوری: دروس مقدماتی پنجشنبه و یکشنبه هر هفته و دروس تخصصی هر دوهفته یکبار روز جمعه در وب سایت قرار خواهد گرفت. توجه داشته باشید که هر جلسه تنها تا یک ماه پس از انتشار، قابل دسترس خواهد بود و بعد از یک ماه از دسترس خارج میشود.
لطفا به موقع نسبت به دانلود دروس اقدام فرمائید.

آکادمی ناصری

www.natphys.net

@natphys

آکادمی فیزیک نظری ناصری

با درود،
جلسات اول و دوم از درس نسبیت عام در کانال آپارات آکادمی در دسترس عموم قرار گرفت.

https://www.aparat.com/natphys.net/videos

@natphys

آکادمی فیزیک نظری ناصری

قسمتی از درس تئوری نسبیت به زبان ساده
دوره مقدماتی - تابستان ۹۹

#مفاهیم_نسبیتی

www.natphys.net
@natphys

آکادمی فیزیک نظری ناصری

قسمتی از درس تئوری نسبیت به زبان ساده
دوره مقدماتی - تابستان ۹۹

#مفاهیم_نسبیتی

www.natphys.net
@natphys

اشتراک دیدگاهها و تجربیات

آکادمی فیزیک نظری ناصری

نام دانشجو: مسعود امینی
رشته و مقطع تحصیلی: مکانیک سیالات، کارشناسی
سال ورود به آکادمی: ۱۳۹۲


این مطرب از کجاست که برگفت نام دوست
تا جان و جامه بذل کنم بر پیام دوست

اولین بار وقتی صفر را خواندم بیست و چند ساله بودم و اکنون چهل و چند ساله.
صفر را خواندم؛ پس بعد باید یک را می خواندم؛ او را هم خواندم، یک بار، سه بار، پنج بار، هفت بار، .... همین الان کنار صفر و یک نشسته ام و هر بار که ورقشان می زنم به عمقی که در فضای خالی بین کلمات می بینم، خیره شده و در آن غرق می شوم، تا جایی که احتمال پیدا شدن دیگر وجود نداشته باشد. باید طعم لذتِ همراه در غرق شدن و گم شدن در آن را چشید تا مدام آنها را ورق زد، شاید که پیدا کرد ...

رابطه لطیفِ زندگی واقعی و دیوانگی را لابلای صحبتهای ناگفته استاد شنیدم،
رایحه اش را او نشانم داد، دیگر دوست دارم دیوانه باشم. چون عاشق دیوانگی ام شده اَم، ...
با آکادمی که زندگی کنی دیگر زندگی کردن تو از قالب خودش در میآید، چون دیگر زندگی ایی در کار نیست! همه چیز عوض می شود، وقتی رابطه بین چرخش الکترون ها را با رقص سماع یکی ببینی و رازهای دوشیار و گربه شرویدینگر را نهفته در حکمت خسروانی بیابی و نسبیت و آشوب را در پیوند فلسفه غرب و عرفان شرق ببینی و هنگامی که تازه میفهمی سلطان تکنولوژی است و ماهیت تکنیک است..! در این گردنه حیرانی حیران تر میشوی، شاید گریه کنی و یا تا همیشه بخندی...

"مرد حیران چون رسد این جایگاه
در تحیر مانده و گم کرده راه
هر چه زد توحید بر جانش رقم
جمله گم گردد از و گم نیز هم
گر بدو گویند مستی یا نه‌ای
نیستی گویی که هستی یا نه‌ای
در میانی یا برونی از میان
بر کناری یا نهانی یا عیان
فانیی یا باقیی یا هر دوی
یا نهٔ هر دو توی یا نه توی
گوید اصلا می‌ندانم چیست من
وان ندانم هم ندانم نیز من
"عاشقم" اما ندانم بر کیم
نه مسلمانم نه کافر، پس چیم
لیکن از عشقم ندارم آگهی
هم دلی پرعشق دارم هم تهی"

#تجربه_همراهی

@natphys

۴ شهریور ۱۳۹۹

با درود،
ضمن پوزش بابت تاخیر پیش آمده، پاسخ پرسش های دوستان شرکت کننده در دوره های مقدماتی و تخصصی تا تاریخ ۳ شهریور ۹۹ در سایت آکادمی قرار گرفته است.
به منظور دسترسی به صفحه پرسش و پاسخ ها لازم است ابتدا با نام کاربری خود وارد شده و در بخش کلاس های من، دوره مربوطه و سپس درس مربوطه را انتخاب نمایید.

با احترام
آکادمی ناصری

www.natphys.net

@natphys

آکادمی فیزیک نظری ناصری

قسمتی از درس تئوری نسبیت به زبان ساده
دوره مقدماتی - تابستان ۹۹

#مفاهیم_نسبیتی

www.natphys.net
@natphys

آکادمی فیزیک نظری ناصری

قسمت هایی از درس تئوری نسبیت به زبان ساده
دوره مقدماتی - تابستان ۹۹

#مفاهیم_نسبیتی

www.natphys.net
@natphys

آکادمی فیزیک نظری ناصری

قسمت هایی از درس تئوری نسبیت به زبان ساده
دوره مقدماتی - تابستان ۹۹

#مفاهیم_نسبیتی

www.natphys.net
@natphys