ناخداسينما ☀️

اخدا خورشید کاملا باورپذیر و عینی است؛ قهرمانی که لجباز است، چون بخشی از کار ناخدا سماجت است. همین نکته نیز باعث تمایز اقتباس تقوایی از فیلم هاکس می‌شود؛ اینکه نه فقط دلاوری و گردن‌فرازی، بلکه لجبازی هم یکی از ویژگی‌های آدم‌هایی‌ست که به تنهایی تا آخر خط می‌روند. «ناخدا خورشید» همه‌جوره نمونه‌ی سینمای ملی و بومی است و در عین حال هماورد هیجانات و لذات و شخصیت‌شناسی‌هایی‌ست که در نمونه‌های خوب سینمای کلاسیک آمریکا به تماشاگر دست می‌دهد. در سینمای غیر آمریکایی چنین نمونه‌هایی به‌سختی پیدا شده و به آثار گنگستری ژان پیر ملویل و برخی آثار کوروساوا محدود می‌شوند. «ناخدا خورشید» اگرچه از این منش سینمایی می‌آید اما به غایت و از ریشه، بومی است.

موطن ناخدا خورشید و موطن عباس کیارستمی

پوریا ادامه داد: فراموش نکنیم در فیلمی با این ابعاد و گستردگی، شرایط جغرافیایی و زمانی صرفا بهانه‌ایست برای جاری کردن حس‌ها و حرف‌های موردنظر فیلمساز؛ دغدغه‌های فیلم و شکل اجرا و مهندسی دقیق آن، فرازمانی و فرامکانی است. دغدغه عدالت اجتماعی در فیلم‌های تقوایی کمتر مطرح شده، چرا که او این پدیده‌ها را به شکل زیرمتنی در فیلم آورده است. مفاهیمی انسانی مثل موطن و اهمیت آن طوری در فیلم مطرح می‌شود که به یک زمان و مکان محدود نمی‌شود؛ مفهوم موطن در فیلم عینی و فرازمانی است.

وی در پایان گفت: مواجهه شخصی من با مساله فقدان عباس کیارستمی و قضیه موطن همین‌گونه است؛ جامعه پزشکی مدام می‌گوید این بحث‌ها تخصصی است و اجازه دهید کمیسیون پزشکی در مورد آن نظر دهد. آنها فکر می‌کنند این شب امتحان را تا چه زمانی می‌شود به تعویق انداخت؟ اهمال در نخستین عمل جراحی کیارستمی مشخص و روشن است و به ثبت رسیده؛ چیزهایی که او و شرایط جسمانی‌اش را واداشت که از این خاک برود. کیارستمی آدمی بود که می‌گفت فقط در هنگام بازگشت و فرود هواپیما در تهران است که قلبم به تپش می‌افتد. مفهوم موطن برای ناخدا خورشید نیز، یک مفهوم انسانی است که تمامی ندارد. پس حتی زمانی که به دیالوگ در می‌آیند، شکل اجرایشان و جایی از فیلم که جریان می‌یابند، اهمیت پیدا می‌کند. به همین دلیل مدام با حرف‌های تازه و موقعیت‌های غافلگیرکننده روبرو می‌شویم. همین ویژگی‌ها دلیل ماندگاری «ناخدا خورشید» شده است.

تقوایی؛ فنی‌ترین شخص تاریخ سینمای ایران

در بخش دیگری از این برنامه، خسرو دهقان که در میان تماشاگران حضور داشت به بیان نظرات خود در خصوص فیلم پرداخت و گفت: ناصر تقوایی در سینمای ایران یک استثناست و به گمان من او فنی‌ترین شخص در تاریخ سینمای ایران است. به قول سیروس الوند، «تقوایی مهندس سینماست». او از نظر تماتیک، سیاسی‌ترین فیلمساز ایران است و از نظر فنی، تنها فیلمسازی‌ست که مسائل فنی و مهندسی سینما برایش بسیار اهمیت دارد؛ و این آن چیزی است که در سینمای ایران به ارامنه و خاچیکیان مدیون هستیم. یکی از مصیبت‌های سینمای ما این است که بیش از حد درگیر هنر و عرفان و شعر شده و فراموش می‌کنیم سینما وجوه فنی و تکنیسینی دارد. تقوایی به‌دلیل ریشه‌هایی که در استودیو گلستان و کارهایش در جنوب دارد، به این وجوه اهمیت می‌دهد.

وی ادامه داد: اینکه چرا تقوایی سراغ همینگوی می‌رود، خود مساله پیچیده‌ایست که باز هم ریشه در جنوب دارد. آنچه در کار تقوایی استثنایی است، این است که اگر نگاهی سیاسی دارد آن را از طریق شعار و خطابه مطرح نمی‌کند. بلکه با قابلیت‌های فنی که دارد، ایده‌هایش را مادیت بخشیده و تبدیل به نما و سکانس و.. می‌کند. او موفق می‌شود اندیشه‌هایش را فارغ از اینکه آنها را خوب یا بد بدانیم، به‌عنوان یک هنرمند به سینما تبدیل کرده و این پدیده‌ای استثنایی است. این منتقد سینمایی در پایان گفت: در مورد مقایسه «ناخدا خورشید» و «داشتن و نداشتن» فکر می‌کنم دنیای تقوایی و هاکس متفاوت است و هر کدام باید در جای خود بررسی شوند.

318 views17:45