⚡️📊 Ўзбекистон аҳолисининг ўртача ёши қанча?

🏢 Миллий статистика қўмитаси маълумотларига кўра, 2026 йил 1 январь ҳолатига Ўзбекистон аҳолисининг ўртача ёши 29,5 ёшни ташкил этган.

📊 Аҳолининг ўртача ёши ҳудудлар бўйича қуйидагича:

Тошкент шаҳри – 32,7 ёш

Бухоро вилояти – 31,1 ёш

Тошкент вилояти – 31 ёш

Навоий вилояти – 30,1 ёш

Фарғона вилояти – 30 ёш

Қорақалпоғистон Республикаси – 29,8 ёш

Андижон вилояти – 29,5 ёш

Хоразм вилояти – 29,5 ёш

Наманган вилояти – 29 ёш

Сирдарё вилояти – 28,7 ёш

Самарқанд вилояти – 28,5 ёш

Жиззах вилояти – 28,4 ёш

Қашқадарё вилояти – 27,7 ёш

Сурхондарё вилояти – 27,4 ёш

📊 Дунё тарихида бизнесни рўйхатга олиш қандай шаклланган?

Бизнесни рўйхатга олиш — мамлакатдаги корхона, ташкилот ва тадбиркорлик субъектлари, уларнинг фаолият тури, жойлашуви, ишчилар сони, айланмаси, мулкчилик шакли ҳамда бошқа иқтисодий кўрсаткичларни тизимли ҳисобга олиш жараёнидир.

У оддий корхонани давлат рўйхатидан ўтказишдан фарқ қилади. Статистик маънода мазкур жараён иқтисодий рўйхатга олиш, бизнес-регистр ва корхоналар тўғрисидаги статистик ҳисоб тушунчаларига яқин.

👉 Дастлабки босқич: солиқ ва савдо ҳисоблари
Бизнес субъектларини ҳисобга олишнинг илк кўринишлари давлатларнинг солиқ йиғиш, савдони назорат қилиш ва ҳунармандчилик фаолиятини тартибга солиш эҳтиёжидан келиб чиққан.

Қадимги Миср, Рим, Хитой ва Шарқ давлатларида ерлар, ҳунармандлар, бозорлар, савдо карвонлари, устахоналар ҳамда солиқ тўловчилар тўғрисида турли рўйхатлар юритилган.

Бу рўйхатлар ҳозирги статистик бизнес-регистрлар даражасида бўлмаган бўлса-да, уларнинг асосий мақсади иқтисодий фаолият юритувчи субъектларни аниқлаш ва давлат бошқарувини таъминлашдан иборат эди.

👉 Саноат инқилоби: корхоналарни алоҳида ҳисобга олиш
XVIII–XIX асрларда саноат инқилоби натижасида фабрика, завод, кон, савдо уйлари ва хизмат кўрсатиш ташкилотлари сони кескин кўпайди. Шу боис давлатларда нафақат аҳолини, балки ишлаб чиқариш ва тадбиркорлик фаолиятини ҳам алоҳида ҳисобга олиш зарурати пайдо бўлди.

АҚШда иқтисодий рўйхатга олиш тарихи 1810 йилда ўтказилган ишлаб чиқариш рўйхатидан бошланган. Кейинчалик ушбу тизим чакана ва улгуржи савдо, қурилиш, кончилик ҳамда хизмат кўрсатиш соҳаларини ҳам қамраб олган.

👉 XX аср: иқтисодий рўйхатга олишнинг ривожланиши
XX асрга келиб, бизнесни рўйхатга олиш миллий статистика тизимларининг муҳим қисмига айланди.

Корхоналар тўғрисидаги маълумотлар:
— ялпи ички маҳсулот ва миллий ҳисоблар тизимини шакллантириш;
— саноат, савдо, қурилиш ва хизматлар статистикасини юритиш;
— кичик бизнес ва тадбиркорлик ҳолатини баҳолаш;
— ҳудудий иқтисодий ривожланишни таҳлил қилиш;
— давлат сиёсати ва бизнес муҳитини такомиллаштириш учун қўлланила бошланди.
АҚШда 1902 йилда доимий Аҳолини рўйхатга олиш бюроси ташкил этилганидан кейин ишлаб чиқариш рўйхатлари мунтазам ўтказиладиган тизимга айланди. 1905 йилда эса ишлаб чиқариш рўйхати аҳоли рўйхатидан алоҳида ташкил этилди.

👉 Замонавий босқич: статистик бизнес-регистрлар
Бугунги кунда кўплаб мамлакатлар бизнес субъектларини фақат бир марта рўйхатга олиш билан чекланмайди. Асосий эътибор доимий янгиланиб борадиган статистик бизнес-регистрларга қаратилган.

Статистик бизнес-регистрлар:
— фаол корхоналарни аниқлаш;
— статистик кузатувларни ташкил этиш;
— маъмурий маълумотларни бирлаштириш;
— бизнес демографиясини таҳлил қилиш;
— янги ташкил этилган ва фаолиятини тугатган корхоналарни ҳисобга олиш имконини беради.

👉 Япония тажрибаси
Японияда иқтисодий рўйхатга олиш барча муассаса ва корхоналарни қамраб олишга қаратилган.
Унда корхонанинг номи, жойлашуви, бошқарув шакли, фаолият тури, сотув ҳажми, харажатлари ва капитал қўйилмалари каби маълумотлар йиғилади. Олинган натижалар давлат сиёсатини ишлаб чиқиш, ҳудудий ривожланишни баҳолаш ва бизнес режалаштиришда қўлланилади.

👉 Хулоса
Дунё тарихида бизнесни рўйхатга олиш уч асосий босқичдан ўтган:
1️⃣ солиқ, савдо ва ҳунармандчилик фаолиятини ҳисобга олиш;
2️⃣ саноат инқилоби даврида фабрика, завод ва ишлаб чиқариш субъектларини рўйхатга олиш;
3️⃣ замонавий иқтисодий рўйхатга олишлар ва статистик бизнес-регистрларни шакллантириш.
Бугунги кунда бизнесни рўйхатга олиш корхоналар сонини аниқлаш билангина чекланмайди. У иқтисодиётнинг ҳақиқий таркиби, фаол тадбиркорлик субъектлари, иш ўринлари, ҳудудларнинг иқтисодий салоҳияти ва бизнес муҳитини баҳолашда муҳим статистик восита ҳисобланади.

🤩 Ўзбекистон 4 ойда 44 та давлатга майиз экспорт қилди

🏢 Миллий статистика қўмитаси маълумотларига кўра, 2026 йилнинг январь-апрель ойларида Ўзбекистон 44 та хорижий давлатга қиймати 24,5 млн АҚШ долларига тенг бўлган 21,4 минг тонна майиз экспорт қилган.

📊 Экспорт ҳажми ўтган йилнинг мос даврига нисбатан қарийб 5,4 минг тоннага ёки 33,5 фоизга ошган.

🌍 Мазкур даврда Ўзбекистон энг кўп майиз етказиб берган давлатлар:

Қозоғистон – 7,3 минг тонна;

Хитой – 2,2 минг тонна;

Россия – 2,1 минг тонна;

Туркия – 2 минг тонна;

Озарбайжон – 801,1 тонна;

БАА – 739,6 тонна;

Бошқа давлатлар – 6,2 минг тонна.

🤩 Ўзбекистонликлар неча ёшда оила қуришмоқда?

🤩 Миллий статистика қўмитаси маълумотларига кўра, Ўзбекистонда 2025 йилда биринчи марта никоҳдан ўтаётган эркакларнинг ўртача ёши 25,6 ёшни, аёлларники эса 21,4 ёшни ташкил этган.

📊 Мазкур кўрсаткичнинг ўтган йиллардаги динамикаси қуйидагича:

Эркаклар:

2000 йил – 24,2 ёш

2005 йил – 25 ёш

2010 йил – 25,6 ёш

2015 йил – 25,9 ёш

2020 йил – 26,4 ёш

2024 йил – 26,2 ёш

2025 йил – 25,6 ёш

Аёллар:

2000 йил – 21,4 ёш

2005 йил – 22,2 ёш

2010 йил – 22,4 ёш

2015 йил – 22,5 ёш

2020 йил – 22,3 ёш

2024 йил – 21,8 ёш

2025 йил – 21,4 ёш