#tadqiqotchi_minbari
Xitoycha sotsializm va "Xitoy orzusi"

Xitoyning bugungi taraqqiyot modelini tushunish uchun ikki tushunchaga e’tibor qaratish lozim. Bular — "Xitoycha xarakterga ega sotsializm" va "Xitoy orzusi". XXR Raisi Si Szinpinning "Davlat boshqaruvi haqida" kitobida ushbu tushunchalar mamlakat tanlagan siyosiy yo‘l va uning uzoq muddatli maqsadlarini ifodalovchi asosiy g‘oyalar sifatida namoyon bo‘ladi.

Xitoycha xarakterga ega sotsializm ilmiy sotsializm tamoyillarining Xitoyning tarixiy tajribasi, milliy sharoiti va rivojlanish ehtiyojlariga moslashtirilgan shaklidir. Uning nazariy asoslari marksizm-leninizm, Mao Szedun g‘oyalari, Den Syaopin nazariyasi, Szyan Szeminning "Uch vakillik" konsepsiyasi, Xu Szintaoning ilmiy taraqqiyotga oid qarashlari hamda Si Szinpinning yangi davr uchun ilgari surgan g‘oyalarini qamrab oladi. Bu yondashuv Xitoyda sotsializmning o‘ziga xos modelini shakllantirishga xizmat qildi.

Mazkur modelning muhim xususiyati shundaki, unda kommunistik partiyaning siyosiy yetakchiligi, davlatning iqtisodiy rivojlanishdagi faol roli va xalq farovonligini oshirish vazifalari o‘zaro bog‘liq holda talqin etiladi. Rasmiy mafkuraga ko‘ra, xalq mamlakat taraqqiyotining asosiy kuchi va davlat siyosatining bosh mezonidir. Amalda esa ushbu tamoyillarning qanday ro‘yobga chiqishi iqtisodiy natijalar, ijtimoiy tenglik va boshqaruv samaradorligi orqali baholanadi.

"Xitoy orzusi" ushbu taraqqiyot modelining strategik maqsadini ifodalaydi. Si Szinpin ilgari surgan bu g‘oya Xitoy xalqining buyuk tiklanishi, mamlakatning iqtisodiy va siyosiy qudratini mustahkamlash hamda aholi farovonligini oshirish bilan bog‘liq. Uning tarixiy asosida XIX asrda G‘arb davlatlari bilan to‘qnashuvlar va teng bo‘lmagan shartnomalar davridan boshlangan milliy zaiflik tajribasi, jumladan, 1842-yilgi Nankin shartnomasi bilan bog‘liq xotira muhim o‘rin tutadi. Shu ma’noda, "Xitoy orzusi" iqtisodiy yuksalish g‘oyasi bilan bir qatorda, milliy tiklanish va xalqaro maydonda munosib mavqega erishish intilishini ham mujassam etadi.

Bu maqsadga erishish Xitoyning o‘z taraqqiyot yo‘lini davom ettirishi, milliy ruh va o‘ziga ishonchni mustahkamlashi, ichki imkoniyatlarini safarbar etishi bilan bog‘lanadi. Si Szinpin qarashlarida tinch taraqqiyot ham alohida ahamiyat kasb etadi. Xitoy rasmiy siyosatida bu tamoyil xalqaro hamkorlikni kengaytirish, o‘zaro manfaatli ochiqlikni ta’minlash va mamlakat rivojini global mas’uliyat bilan uyg‘unlashtirish sifatida izohlanadi.

Biroq Xitoy modelining xalqaro ahamiyati faqat uning rasmiy tamoyillari bilan belgilanmaydi. Uning boshqa davlatlar uchun jozibadorligi iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, uzoq muddatli rejalashtirish va davlat boshqaruvi samaradorligi kabi masalalarda erishilgan natijalarga bog‘liq. Ayni paytda, davlat nazoratining kuchliligi, siyosiy raqobatning cheklanganligi va taraqqiyotning ijtimoiy oqibatlari ushbu modelga baho berishda e’tibordan chetda qolmasligi kerak.

Demak, "Xitoycha xarakterga ega sotsializm" mamlakat taraqqiyotining siyosiy-mafkuraviy asoslarini, "Xitoy orzusi" esa uning milliy tiklanish va farovonlikka qaratilgan strategik intilishini ifodalaydi. Ularning o‘zaro uyg‘unligi Xitoy rahbariyatiga ichki siyosat va tashqi faoliyatni yagona taraqqiyot g‘oyasi atrofida birlashtirish imkonini bermoqda. Xitoy tajribasining uzoq muddatli qiymati esa ushbu maqsadlarning qanchalik izchil va barqaror natijalarga aylanishi bilan belgilanadi.

Mirjalol G'ulomov

I better turn these sus emojis off

tf

Diplomatik muzokaralarning oshkoralik illati keltirib chiqaradigan dilemma haqida.
H.Morgentau (Davlatlar o'rtasidagi siyosat)