فلسفه در طول تاریخ طولانی خود عادتِ تامّل را در مورد [خودِ] عباراتی که مشکلات ما توسط آن‌ها مطرح می‌شوند و پیش‌فرض‌های بیان‌نشده‌ای که [صدقشان را] مسلم گرفته‌ایم، به‌عنوان امری معمول برای ما پرورش داده است. این امر گاهی جهان را تغییر داده است. به‌عنوان مثال، این قابل بحث است که هر توسعه‌ی ترقی‌خواهانه در تاریخ سیاست-از خودِ دموکراسی تا حق رای عمومی تا آرمان برابری‌طلبانه‌ی جامعه‌ای بدون سلسله‌مراتب مهلکِ شهرت و قدرت- تااندازه‌ای توسط تامّل فلسفی در مورد چگونگیِ یک جامعه‌ی عادلانهْ حاصل شده است. اما حتی وقتی‌که تامّل فلسفی بلافاصله سودمند نباشد، انجامش ارزشمند است. دانشمند مسلم فرض می‌کنند که طبیعت توسط قوانین حکمرانی می‌شود و قصد دارد آن‌ها را پیدا کند. فیلسوف درنگ می‌کند تا بپرسد بیان این‌که طبیعت-جهانی از عمدتاً چیزهایی ناهوشیار-توسط چیزی کنترل می‌شود چه معنایی ممکن است داشته باشد، و چگونه ممکن است که انسان‌ها که محصور گوشه‌ای بسیار کوچک از جهان هستند، بتوانند بدانند که چه چیزی این حکمرانی را انجام می‌دهد. آن‌کسانی از ما که طرزفکری فلسفی دارند، عادتِ پرسیدن این پرسش‌ها را پرورش می‌دهند؛ هم به‌خاطر لذتی که به ارمغان می‌آورد-این عادتْ تجربه‌ی زندگی را عمق می‌بخشد تا بدانیم که همواره پرسش‌های انتزاعیِ فراتر از انتظار در پس‌زمینه‌ی امور شناور است- و هم به این دلیل که پرسیدن چنین پرسش‌هایی امکانات جدیدی را پیش می‌نهد. البته من انتظار ندارم که شما حرف من را در مورد هر یک از این موارد قبول کنید. تنها راه شناختِ جذابیت زندگیِ آزموده و فلسفی این است که آن را حداقل برای مدتی به‌عنوان یک تجربه زندگی کنید. این کتاب دقیقاً برای کمک به شما در انجام این کار طراحی شده است.

Mozart: Fantasia in D Minor, K.397
Hayk Melikyan

Arno Babadjanian: Elegy
Hayk Melikyan

چرا فلسفه؟ (5)

از مقدمه کتاب The Norton Introduction to Philosophy

شانا شیفْرین

* چرا فلسفه بخوانیم؟ به‌طور خلاصه، برای داشتن همه این‌ها: شغلی موفق‌تر و رضایت‌بخش‌تر؛ دوستانی صمیمی‌تر؛ و یک زندگی مطلوب و معنادار.

فلسفه چگونه این جادو را انجام می‌دهد؟ به‌عنوانِ آغاز [ین مطلب در پاسخ به این پرسش]، مطالعه‌ی فلسفی (philosophical study) مهارت‌هایی حیاتی را تدریجاً نهادینه می‌سازد که در تمامیِ زمینه‌ها و جنبه‌های زندگی مفید هستند. مطالعه‌ی فلسفی شما را به توجه موشکافانه به واژگانی که نویسنده استفاده می‌کند، بررسی دقیق معنای آن‌ها، و توجهی به‌همان میزان سنجش‌گرانه (critical) به این‌که چه استدلال‌هایی ارائه شده (یا جاافتاده) و به این‌که این استدلال‌ها دقیقاً چه‌چیزی را اثبات می‌کنند، سوق می‌دهد. به‌علاوه باید همان سطح از مراقبت را به گفتار و استدلال‌ورزی خودتان [نیز] اختصاص دهید. در مدت زمانی نسبتاً کوتاه، این تمرین باعث می‌شود که با دقت و وضوح بیشتری صحبت کنید و بنویسید.

موضع سنجش‌گرایانه‌ای که پژوهش فلسفی آن را پرورش می‌دهد، می‌تواند روشن‌گر باشد. آموزش فلسفه شما را متمایل می‌سازد تا به‌نحوی مستمر سوال و جواب از پرسشِ "چرا" و "چگونه" را با پیچیدگیِ فزاینده و حتی تواضعی رو به تعمیق ادامه دهید، زیرا پاسخ‌های رضایت‌بخش توسط تلاش‌های بدون زحمت حاصل نمی‌شوند. این فرایند چالش‌برانگیز به شما کمک کند تا تشخیص دهید برای چه‌چیزی ارزش قائل هستید. زمانی‌که از مسلم انگاشتن امور به همان نحوی که هستند دست بردارید و از توجیه و تبیین [ِ آن امور] بپرسید، خودتان و شرایطتان را بهتر درک می‌کنید. در برخی موارد، وضع [فعلیِ] امور را ارج می‌نهید. در موارد دیگر، متوجه می‌شوید که امور می‌توانند [نسبت به وضع فعلی خود] متفاوت باشند. این تشخیص می‌تواند به‌شدت رهایی‌بخش باشد.

در کنار [ایجاد و] رشدِ چشمِ سنجش‌گر، مطالعه فلسفی همچنین ایجاب می‌کند که یاد بگیرید به‌نحوی هم‌دلانه مطالعه و فکر کنید. وقتی به‌نظر می‌رسد که یک استدلالِ نویسنده به خواسته‌اش دست نمی‌یابد، [صِرف] تشخیص این شکست کافی نیست. شما فراگرفته‌اید که اهداف نویسنده را تشخیص دهید، چگونه تلاش او را در بهترین حالتِ خود بخوانید، و این‌که چه سهمی می‌توانید در موفقیت او داشته باشید. اگر استدلال او نتواند به نتیجه برسد، باری بر دوش شما است تا رویکردی دیگر ارائه دهید که بتواند پاسخ‌هایی بهتر فراهم آورد. تمرین تفسیرِ هم‌دلانه، مهارت‌های درک متقابل را ایجاد می‌نماید و به راه‌حل‌های خلاقانه و ابتکاری میدان می‌دهد.

ترکیب نگرش‌های سنجش‌گرانه و همیارانه، خواه برای یک وکیلِ مدافع، یک برنامه‌ریز، یک مشاور، یک دوست، یک شهروند، یا برای زندگیِ شخصی هر فرد، معجونی قدرتمند است. بهبود توانایی‌های تحلیلی‌تان به‌منظور ارزیابی‌های سنجش‌گرانه، معاشرت‌های اجتماعی حساب‌شده، و تفسیر [ و درک] منصفانه‌ی [رفتارِ] دیگران، تقریباً تمامیِ جنبه‌های زندگیِ شما را، از جمله شوخْ طبعی‌تان (sense of comedy) و روابطتان با دیگر افراد را، بهتر خواهد کرد.

این مهارت‌های گرانبها تاثیری دائمی و تحول‌آفرین در زندگی شخص برجای می‌گذارد. مواجهه با موضوع فلسفه نیز چنین کاری انجام می‌دهد. موضوعات مبنایی که فلسفه به آن‌ها می‌پردازد شامل پرسش‌هایی می‌شود که در سنین کودکی برای اکثر افراد، به اشکال مختلف، پیش می‌آید، مانند: ارتباط میان ذهن و بدن شما چیست؟ چه‌چیزی بیرون از ذهن شما وجود دارد، و آیا علمِ به این‌که آن را به‌درستی ادراک می‌کنید، ممکن است؟ چه چیزی منجر به یک زندگیِ خوب و معنادار می‌شود؟ چگونه باید با دیگران ارتباط برقرار کنم؟ چگونه باید با یکدیگر زندگی کنیم؟

این پرسش‌ها در سراسر زندگی شخص وجود خواهند داشت. مطالعه فلسفی راه‌هایی ساختارمند و ماهرانه برای دست و پنجه نرم کردن با این پرسش‌ها پیش می‌نهد. در [طی] یادگیری این‌که دیگران چگونه به این پرسش‌ها پاسخ داده‌اند، به دیگر اندیشمندان در طول تاریخ و جغرافیا متصل هستید. با تشریح پاسخ‌های خودتان [به این پرسش‌ها]، شخصیت و درک خودتان را از معنای زندگی شکل می‌دهید و اظهار می‌کنید. شاید بزرگترین دستاورد فلسفه ارائه‌ی ایده‌هایی به‌اندازه‌ی کافی جذاب و مهم باشد تا در طول حیات اندیشه مکرراً به آن بازگردیم [و آن را مورد بحث، بررسی و واکاوی قرار دهیم].

Bach. Adagio in C major, BWV 564.
Max Beitan - cello, Juris Zvikovs - piano

Meditation from Thais, Jules Massenet
Renaud Capuçon - violin, Guillaume Bellom - piano

The Seventh Continent
Michael Haneke (1989)

# حضوری و مجازی

به نام خدا

در سلسله دوره‌های «منطقی‌بودن؛ درآمدی به گفتگوی فلسفی» با محوریت قرار دادن کتاب The Norton Introduction to Philosophy (2018) و باهم‌خوانی آن به شیوه‌ای مشخّص، از دلایل لزوم گفتگویِ‌ فلسفی و چگونگی حصول صحبت می‌کنیم. این کتاب برای استفاده در دوره‌های مقدّماتی فلسفه و به عنوان مرجعی برای خوانندگانی طرّاحی شده است که برای اوّلین‌بار به فلسفه می‌پردازند؛ بااین‌حال به دلیل شیوۀ خاصّ برگزاری دورۀ حاضر، شرکت در آن می‌تواند برای دانش‌جویان مقاطع مختلف فلسفه نیز جذّاب و مفید باشد.

هر فصل از این کتاب شامل مقالاتی از برخی فیلسوفان مطرح در موضوعی مشخّص است. در هر دوره یک یا چند فصل از کتاب انتخاب شده و تمامی مقالات آن مطالعه می‌شوند. دورۀ اوّل از این سلسله دوره‌ها مختصّ به فصل دوم کتاب بود، و در دورۀ حاضر فصول سوم و چهارم آن موضوع گفتگو خواهد بود. شیوۀ برگزاری جلسات به این صورت است که در هر جلسه یکی از شرکت‌کنندگان با تعیین و هماهنگی قبلی یک مقاله را به صورت کنفرانس ارائه داده و به طور خاصّ با مشخص کردن مدّعیات آن مقاله، استدلال‌هایی را که در دفاع از آن‌ها ارائه شده ارزیابی می‌نماید. در ادامۀ جلسه شرکت‌کنندگان در مورد مطالب ارائه شده گفتگو نموده و دلایل خود را له یا علیه مدّعیات و استدلال‌های مقاله، و نیز شیوۀ صورت‌بندی آن‌ها در ارائه، بیان می‌نمایند. در پایان تلاش می‌شود مطالب آن فصول و مباحث ارائه‌شده جمع‌بندی گردد و به شکلی منقّح تقریر شود.

ایدۀ اصلی در برگزاری این دوره‌ها این است که یادگیری چگونگی مطالعۀ متون پیچیدۀ فلسفی، تا حدّ زیادی منجر به یادگیری فلسفی‌اندیشیدن می‌شود. هدف ما در این دوره‌ها این است که یاد بگیریم 1- چگونه ایده‌های فلسفی را به بیانی ساده بازتقریر کنیم؛ 2- چگونه استدلال‌ها را با دقّت و به‌روشنی بازسازی کنیم؛ و 3- به‌نحوی انتقادی و هم‌دلانه استدلال‌ها را بررسی کنیم.

با سلام و احترام

در مورد دوره‌های تفکّر نقادانه و تصمیم‌گیری مسئولانه

سطح مقدّماتی

این دوره‌ها شامل سه دوره چهار جلسه‌ای و یک کارگاه پایان دوره می‌شوند.

در دوره اوّل در مورد مقدّمات مربوط به تفکّر نقّادانه و منطق کاربردی صحبت خواهد شد. بخش اوّل بحث مغالطات نیز در این دوره بیان می‌گردند.

در دوره دوم (اردیبهشت‌ماه) در ارتباط با نحوه کارکرد ذهن، سوگیری‌های شناختی و چگونگی مدیریت آن‌ها صحبت خواهد شد. بحث مغالطات در این دوره تکمیل شده و به مقدّمات مربوط به نظریه تصمیم‌گیری پرداخته خواهد شد.

در دوره سوم (تیرماه) اختصاصا به تصمیم‌گیری و شرایط لازم آن پرداخته خواهد شد. مباحث مربوط به منطق کاربردی در این دوره تکمیل خواهد شد.

پایان‌بخش این دوره‌ها کارگاهی یک‌روزه در ارتباط با مباحث طرح شده در این دوره‌ها خواهد بود.

به شرکت‌کنندگان در انتها گواهی پایان دوره اعطا خواهد شد.

به مناسبت سوم اسفند

نگاه آخرینَت
لحظۀ محوی است
که کوک ساعت‌های انتظار را
به اجتماع پریشان فاصله‌ها
گره می‌زند
و مَرا
در قرنطینۀ شیوع حضوری ...
آه! ... که ای‌کاش، و هرگز
با زمزمه‌ای لزج از خاطراتی مجازی
سلّانه سلّانه
مدفون می‌سازد ...

با سلام و احترام

در مورد دوره‌های تفکّر نقادانه و تصمیم‌گیری مسئولانه
سطح مقدّماتی

این دوره‌ها شامل سه دوره چهار جلسه‌ای و یک کارگاه پایان دوره می‌شوند.

در دوره اوّل در مورد مقدّمات مربوط به تفکّر نقّادانه و منطق کاربردی صحبت خواهد شد. بخش اوّل بحث مغالطات نیز در این دوره بیان می‌گردند.

در دوره دوم (اردیبهشت‌ماه) در ارتباط با نحوه کارکرد ذهن، سوگیری‌های شناختی و چگونگی مدیریت آن‌ها صحبت خواهد شد. بحث مغالطات در این دوره تکمیل شده و به مقدّمات مربوط به نظریه تصمیم‌گیری پرداخته خواهد شد.

در دوره سوم (تیرماه) اختصاصا به تصمیم‌گیری و شرایط لازم آن پرداخته خواهد شد. مباحث مربوط به منطق کاربردی در این دوره تکمیل خواهد شد.

پایان‌بخش این دوره‌ها کارگاهی یک‌روزه در ارتباط با مباحث طرح شده در این دوره‌ها خواهد بود.

در این دوره متونی از دکارت، هیوم، راسل، کریپکی، مرلوپونتی، آرم‌استرانگ، مور و دیگران خوانده خواهد شد.

این درس‌گفتار مربوط به بخش تحلیلی از درس «فلسفه معاصر» کارشناسی فلسفه غرب است که به همت دانش‌جویان عزیز در انجمن علمی دانشگاه اصفهان منتشر شده و در برخی از دیگر کانال‌ها (مانند t.me/nutqiyyat و https://t.me/philoclasses) بازنشر شده است.

🔘ارائه‌ای از انجمن علمی فلسفهٔ غرب دانشگاه اصفهان:

🔘فلسفهٔ معاصر ۲؛ فلسفهٔ تحلیلی

🔘مدرس: دکتر حمید علایی‌نژاد

🔘زمان برگزاری: نیمسال اول سال تحصیلی ۰۱-۱۴۰۰

🔘مقطع: کارشناسی فلسفهٔ غرب

✔️@Philosophy_Society_98

«در این گوشۀ خاموش»

در این بهاران
بر بلندای پرچین دشت‌های تنهایی
گیسوان خیال را
می‌آویزم
و از فراز دیوارهای تکرار
رهایی دستانم را
به تنفّس خیس آسمان
گره می‌زنم
و همراه با تو
ای سوار بر ابرهای زمان
ترانۀ ابدیت را
زمزمه می‌کنم ...

🔘ارائه‌ای از انجمن علمی فلسفهٔ غرب دانشگاه اصفهان:

🔘معرفت‌شناسی

🔘مدرس: دکتر حمید علایی‌نژاد

🔘زمان برگزاری: نیمسال اول سال تحصیلی ۰۱-۱۴۰۰

🔘مقطع: کارشناسی ارشد

✔️@Philosophy_Society_98

برخی عناوین:
آگاهی و فیزیکالیسم
حالات ذهنی و حالات عصب شناختی
ارادۀ آزاد و جبرگرایی
ارادۀ آزاد و علم پیشین خداوند
ارادۀ آزاد و جدال سازگارگرایی/ناسازگارگرایی