ذهن برونی من

... بدان ای برادر که آویزش مردم به نادانی است، از بهر آن‌که نفس مردم در این عالَم نادان همی آید بی هیچ آلت، و این‌جا همی آلت‌ها باید چون چشم و گوش و دل و زبان و جز آن، که بدین آلت نادانی‌ها را در توان یافتن و بدانستن؛ ... که اگر مردم هیچ هوش دارد، بدین آلت که دادندش باید که چیزی بداند و بیاموزد تا چون به سرای لطیف بازگردد، که اصلش از آن‌جاست، با او چیزی باشد که او را از بهر آن‌جا آفریده‌اند. و همچنان نباید روزِ بیرون‌شدن از این‌جا که آن روز بوده است که این‌جا آمد. ... پس گوییم که آویزش مردم به نادانی است از بهر آن‌که چون نفس نادان باشد از این سرای نادان بیرون شود و به سرای آخرت که داناست نرسد بلکه در آتش اثیر بماند که سرحد آن جهان است...
... بدان ای برادر که رهایش مردم به دانش است و مردم را دو چیز است که دانش را بدان بتواند پذیرفت: یکی از او دل است که بدان بداند، و دیگر تن است که بدو مر آن دانش را کار بندد ... پس گوییم کارکردن کثیف گردانیدن لطیف است و دانستنِ کار لطیف گردانیدن کثیف است. پس بباید دانست که نفس کل که مر این عالم را بر هیولای محسوس بیرون آورد، نخست صورت این عالم اندر او بود لطیف تا مر او را به‌کار کردْ کثیف گردانید تا نفس‌های جزوی که ضعیف در این عالَم آیند نخست مر این کثیف را بیابند و بدانند، آن وقت از دانستن او سوی لطافت راه یابند ... پس بدان که فروفرستادنْ کثیف گردانیدن لطیف باشد از بهر آن‌که لطیف را جای بالاست چون آسمان، و کثافت را جای نشیب است چون زمین، پس معنی تنزیل کثیف گردانیدن لطیف است و معنی تأویل لطیف گردانیدن کثیف است و بازبُردن به اول آن‌چه بوده است. و بباید دانست که تنزیل بر مثال نردبان پایه است که از آسمان فرو هشته‌اند از برای بَرشدن نفس‌های خلق را سوی آسمان، باید که مؤمن از پایان نردبان به سر شود تا به آسمان رسد ... و چون مردم به‌کار بستن شریعت بکوشد علم تأویل مر او را به حاصل شود و او مر کثیف را لطیف گردانیده باشد و هر دو آلت را که به او داده‌اند، از تن و جان، کار بسته باشد و مانند شده مر نفس کل را، از بهر آن‌که نفس کل علم بدانست و کار بکرد، و مردم چون کار بکرد علم بدانست، پس مانند او گشت. و هر که به کارکردن در شریعت خویش را ماننده نفس کل کند، نفس کل مر او را به علم ماننده خویش کند ...
«گشایش و رهایش»؛ ناصرخسرو قبادیانی

2.46K views19:14