به مناسبت برگزاری نخستین «همایش ملی تصوف؛ شاخصه‌ها و نقدها» در ۱۹ مهرماه ۹۷، از سوی رئیس همایش استاد محمد تقی سبحانی، مقدمه ای بر ویژه نامه همایش نگاشته شده که به دلیل اهمیت مطالب آن، در این جا بازنشر می یابد.

در این نوشتار کوتاه، با مروری به تاریخ تصوف، به مهم‌ترین شاخصه‌ها و آسیب‌های صوفیه اشاره شده و چارچوبی برای تحلیل کلان تصوف به دست می دهد.

تصوف؛ شاخصه‌ها و نقدها
قسمت اول:
https://t.me/mtsobhani/191
قسمت دوم:
https://t.me/mtsobhani/192

تصوف؛ شاخصه‌ها و نقد‌ها
قسمت اول

تصوف از قرن دوم‌ به تدریج در محیط اسلامی پا گرفت و پرورده شد و در سده های میانی به یکی از عوامل مهم اثرگذار در حوزه فرهنگی و اجتماعی بدل گشت و تا به امروز در شرق و غرب جهان اسلام با نام‌ها و نشان‌های مختلف به حیات خویش ادامه می‌دهد. این تصویر کلی هر چند روایت صادقی از هویت تاریخی تصوف است ولی هرگز گویای حقائق پیدا و پنهان صوفیه نیست و بدین سادگی نمی توان از ابعادِ تو‌درتو و آدابِ و آیین پیچ در پیچ آن پرده برداشت.
اهمیت و دشواری شناخت تصوف و پاره های هویتی و معرفتی آن نیز از همین پراکندگی و پیچیدگی‌ها بر‌می آید. صوفیان همواره خود را فرامذهبی و فراآیینی دانسته اند و هر گونه خاستگاه بیرونی و ریشه معرفتی و تاریخی را برای خویش انکار کرده اند. همین ویژگی به تصوف فرصت داده است تا به رنگ هر مذهب فکری و فقهی درآید و خود را در هر آیینی به همان آهنگ ساز کند. از این روست که صوفی در لباس اشعری، حنبلی، شیعی و معتزلی به یکسان ظاهر می‌ شود و با گبر و مسلمانی کنار می‌آید و سنت و مدرنیته را به یکسان پذیرا می شود. درویشان البته این همرنگی و همزبانی با هر فرقه و طائفه را مذهب عاشقی می‌‌دانند که از هر مذهب جداست و از این رو، جنگ هفتاد و دو ملت را عذر می نهند.
با این حال، صوفیان تقریبا از همان آغاز، حساب خود را از سایر مسلمانان جدا ساختند و با برتربینیِ راه و رسم خویش، برای خود حلقه های خاص برگزیدند و تکایا و خانقاه‌ها ساختند. این خودگروی و انزواجوئی از خلق، کار متصوفه را به فرقه گرائی کشاند و برخلاف ادعای نخستین، مذهب عشق به ستیزه جوئی با فقیهان و متکلمان درآمد و حتی دامنه نابردباری آنان به سایر فرقه های صوفیان کشانده شد و رسم طرد و تکفیر به میانه مدعیان صفا و مروت در یک فرقه واحد نیز رسید.
این واگرائی‌ها زمانی پر رنگ‌تر و پیچیده‌تر گشت که طریقت‌های صوفیه با جعل سلسله انساب و موروثی کردن خرقه ارشاد، راه حقانیت را بر دیگر صوفیان بستند و هر گروه با انحصار‌گرائی و با اعتبار بخشی به راه و رسم خود، سلوک معنوی را به دالانی برای قطب‌پرستی و سرسپاری به مرشد و شیخ بدل ساخت.
درون‌گرائی و باطن‌گروی در مسلک درویشان، باب کرامت سازی و خرافه اندازی را بازگذاشت و با بالا گرفتن ادعای مقامات در میان بزرگان صوفی، ژنده‌پوشی و دستگاه ساده صوفیانِ نخستین کم‌کم جای خود را به اشرافیت معنوی و سلسله مراتب مریدان و سالکان سپرد.
اعتقاد به شهود شخصی به عنوان تنها راه دریافت حقیقت -آن هم شهود شیخ و قطب طریقت- در کنار انکار عقل و شریعت ، راه را بر خیال افسارگسیخته و تمایلات رهای بشری گشود و تصوف به دامنی برای پرورش و پرواز وهم در دنیای بی انتها و بی سنجه ذوق و ذهن‌ ‌بدل گشت.
با ورود عنصر اندیشه‌ورزی به فضای وهم‌آلود صوفیانه، هر چند دامن خیال، اندکی برچیده شد، اما همزمان، راه خِرد در هزارتوی انگاره‌های نوستالوژیک هنری و ادبی گم شد و به تدریج عقل نیز در کمند تخیلات بی‌مهار اهل دل گرفتار آمد.
به این ترتیب، داستان شطح‌گوئی و تناقض‌پردازی که روزگاری به حلقه مشایخ و مریدان محدود بود، در دوره میانه، با چاشنی تفلسف، به یک چالش جدی بدل گشت و مغزهای بزرگان تصوف را قرنها به کار عقلانی‌سازی مفاهیم پارادوکسیکال کشاند و صوفیان قلندری و ملامتی را در قید و بند داده های فلسفی گرفتار ساخت.
البته چهره چندگانه تصوف به همین جا ختم ‌نمی شود: چنان که گفتیم، تصوف در هر مذهب و مأوآ که جای گرفت، سیرت خود را در آن گذاشت و صورت از آن بازگرفت. همین صورت‌ها و سیرت‌های در هم تنیده است که کار شناخت تصوف را دشوارتر و راه بازشناسی هویت آن را از آموزه‌های اصیل دینی با سختی مواجه می سازد. وقتی که تصوف با تشبیه حنبلی و جبر اشعری و تنزیه اعتزالی و ولایت شیعی گره می خورد و خود را در شبه قاره با حنفی‌گری و سلفی پیشگی، و در ایران با تشیع قلندری، و در عراق با صابئی ‌گری و ایزدی‌گرائی، و در ترکیه با فرقه‌های غالیانه و علی اللهی و در شمال آفریقا با مسجد و مدرسه پیوند می‌زند، روشن است که کار یک پژوهشگر تصوف با چه تنگناهائی مواجه می شود و در این میدان آشفته، تکلیف یک ناظر ناوارد پیشاپیش روشن است.
فرقه های صوفی با دنیای سیاست نیز یکدست و یک‌ساز نبوده اند و بسته به شرایط و زمینه ها، واکنش‌های مختلفی از خود بروز داده‌اند؛ در حالی که بیشتر صوفیان با سیاست میانه ای نداشته و یا با قدرت‌های زمان همراهی می کردند، گروه‌هائی هم بوده اند که در راه حق‌طلبی و آزادی‌خواهی تلاش و مجاهدت داشتند.

ادامه در پست بعد
قسمت دوم:
https://t.me/mtsobhani/192

تصوف؛ شاخصه‌ها و نقدها
قسمت دوم

ماجرای صوفیه و سیاست اما در دوران معاصر بسی پیچیده تر و‌حیرت‌انگیزتر است. در حالی که فرقه های صوفیه در ایران و برخی کشورهای همجوار به عشق‌بازی با حکومت‌های فاسد و دولت‌های استعماری سرگرم بودند و یا دست کم سر به گریبان خویش داشتند، برخی حرکت‌های صوفیانه در شمال آفریقا قدم در راه استقلال و آزادگی از یوغ طاغیان و اشغالگران گذاشتند. این ناهمگونی و ناپایداری در مواضع سیاسی، قبل از هر چیز ریشه در رویکرد انفعالی و منطق انزواجویانه تصوف دارد. صوفیان برخلاف سنت پیامبران، معنویت را در زاویه و دیر جسته‌اند و سلوک در درون را با حضور در حیات اجتماعی در تنافی دیده ‌اند.
خلاصه آن که تصوف را هم به دلیل آسیب‌ها و آرایه‌ها و هم به سبب واقعیت‌ها و فرصت‌ها نمی توان نادیده گرفت و از سوی دیگر، شناخت این پیکره پراکنده و چهره‌ چندگون هم بدون مطالعات دقیق نظری و میدانی به فرجام نیک نمی‌رسد.
از این رو، کارگروه تصوف (در دفتر تبلیغات اسلامی) که اساتید و محققان تصوف‌پژوه چندی را در خود جای داده است، تصمیم بر آن گرفت که با پی ریزی سلسله همایش‌ها و نشست‌های تخصصی، به ادبیات علمی در این زمینه دامن زند.
نخستین همایش تصوف شناسی انتقادی، با عنوان «تصوف؛ شاخصه ها و نقدها»، به دنبال فراخوان اندیشه‌ورانِ دردشناسی است که صبورانه و مخلصانه قدم در این راه نهند و با تولید ادبیات علمی در این خصوص، راه روشنی فراروی جامعه اسلامی ایران و به ویژه نسل جوان قرار دهند. در این راه عنایات اولیای الهی و توجهات حضرت ولی‌عصر(عج) را توشه راه خود می دانیم و همت اندیشمندان حوزه و دانشگاه را بزرگ‌ترین سرمایه در این راه بلند و مقدس می انگاریم. از همه عزیزانی که در ابعاد علمی و اجرائی، مسئولان این همایش را یاری رساندند، تشکر و قدردانی می کنیم و دست همکاری به سوی دیگر بزرگوارانی که با آثار و آرای خود ما را مدد می رسانند، دراز می کنیم.

محمد تقی سبحانی
رئیس همایش ملی تصوف؛ شاخصه‌ها و نقد‌ها

https://t.me/mtsobhani

✨گزارشی از وضعیت برگزاری همایش ملی «تصوف؛شاخصه‌ها و نقدها» از زبان رئیس همایش:

🌐سایت همایش
yon.ir/W6DF5
🌐خبرگزاری مهر
yon.ir/AAxiq

https://t.me/mtsobhani

✨دوره آموزشی «معارف وعقاید»
🌴ویژه جوانان ودانشجویان
🎤دکتر محمد تقی سبحانی
💽صوت جلسه ششم-۵ مهر ۹۷
📱کانال اطلاع رسانی استاد محمد تقی سبحانی:
@mtsobhani

✨آیت الله العظمی مکارم:
تصوف پیروان خود را در فروع دین آزاد می گذارد / صوفیان از بعد سیاسی، دینی و اعتقادی یک خطر محسوب می شوند

🗞به گزارش خبرگزاری«حوزه»، حضرت آیت الله مکارم شیرازی در دیدار حجت الاسلام والمسلمین احمد واعظی رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم و حجت الاسلام والمسلمین سبحانی رئیس همایش «تصوف شاخصه ها و نقد ها» و سایر دست اندرکاران این همایش با تشکر از احساس مسئولیت دفتر تبلیغات اسلامی در برابر فرق انحرافی اظهار داشتند: تصوف از جهات مختلفی قابل مطالعه است که از آن غفلت شده است.

🎙ایشان خاطرنشان کردند: ما از اوایل جوانی با صوفی ها درگیر بودیم و اولین کتابی که من نوشتم در رابطه با تصوف بود با عنوان «جلوه حق» که در عین حال که سن کمی هم داشتم ولی با دقت نوشتم ویک جلدش را برای آیت الله بروجردی فرستادم و ایشان به دنبال من فرستادند و گفتند من کتاب شما را خواندم و هیچ خلافی در آن ندیدم.

🔴این مرجع تقلید با بیان این که مطالعه پیرامون تصوف باید از چند جهت دنبال شود، افزودند: یکی از جاذبه های تصوف این است که آنان پیروان خود را در فروع دین آزاد می گذارند و خیلی سخت نمی گیرند تا بتوانند بسیاری از کارها را انجام دهند و این آزادی عمل برای عده ای که می خواهند هم اسم مسلمان را داشته باشند و هم آزاد باشند، جاذبه دارد.

🔵ایشان اظهار داشتند: نکته دیگر در رابطه با تصوف این است که این ها معمولا پیروان خود را توصیه می کنند که داخل در سیاست نشوید و از این جهت با بهایی ها اشتراک دارند ولی اخیرا تا حدودی در سیاست هم ورود پیدا کردند و گاه با خارجی ها ارتباطاتی بر قرار کرده اند.

🔴حضرت آیت الله مکارم شیرازی با بیان این که صوفی ها حسابشان را از جماعت مسلمین جدا می کنند، گفتند: مرکز عبادت تمام مسلمین جهان مسجد است؛ ولی این ها مرکز عبادتشان خانقاه است و مراسم دینی خود را در خانقاه انجام می دهند.

🔵معظم له افزودند: یکی دیگر از مشکلات صوفیان این است که شرط صوفی شدن عدم تماس با روحانیون و اهل علم است تا روشنگری اتفاق نیفتد؛ همچنین این ها در مسیر سیر و سلوک و رسیدن به مقامات عالی، ریاضت های غلطی را اجازه می دهند که در کتاب احیاء العلوم غزالی مصادیق زیادی از این ریاضت ها بیان شده که خلاف اسلام است. از جمله می نویسند که یکی از صوفیان در چاهی خودش را واژگون می‌کرد و شب تا صبح یا مدّتی، خودش را به این صورت درمی آورد. دیگری چنین ریاضت می کشید که مشتی چوب را آنقدر به پای خودش می‌زد تا همۀ این چوبها بشکند، و چنین مسائلی که با شرع نمی سازد و من در کتاب جلوۀ حق، موارد متعدّدی را نقل کرده ام. یا نمونه دیگر اینکه یکی از صوفیان ملامتی برای اینکه میان مردم بدنام شود در ملا عام از حمام دزدی کرد. و مردم نیز او را دیدند و کتک زدند و آن صوفی گمان می کرد که اینگونه سیر و سلوک بهتری خواهد داشت! چنین مطالب و افکار سخیفی در میان صوفیه وجود دارد که بسیار خطرناک است.

موضع گیری صوفیان در مقابل ائمه(ع)

این مرجع تقلید با اشاره به طرفداری خارجی ها از صوفیان این حمایت را به خاطر اشتراک در برخی عقاید و کنار آمدن صوفیان با آنان دانستند.

ایشان افزودند: تاریخ نشان می دهد که صوفیان در مقابل ائمه(ع) هم می ایستادند و از ایشان ایراد می گرفتند!

حضرت آیت الله مکارم شیرازی با بیان این که صوفی ها خوانندگی و نوازندگی و رقص را حرام نمی دانند و مفاهیمی به نام وجد و سماع دارند که برای برخی جوانان جاذبه دارد، گفتند: آنها تقید چندانی به فروع دین ندارند و برای مثال برخی از آنها می گویند نگاه به زنان حرام نیست و باید قلبت پاک باشد و از این قبیل مطالب.

ایشان با بیان این که صوفیان هم از بعد سیاسی و هم از بعد دینی و اعتقادی یک خطر محسوب می شوند، خاطرنشان کرد: کار علمی پیرامون تصوف کار بسیار خوبی است و باید با تبلیغ این فرقه ها در کشور مقابله شود. امیدوارم إن شاءالله موفّق و مؤیّد باشید.

http://hawzahnews.com/detail/News/463366

کانال اطلاع رسانی دکتر سبحانی:
@mtsobhanij

رئیس همایش «تصوف؛شاخصه‌ها و نقدها»:
مواضع صریح مراجع در مقابله با تصوف راهگشا است

به گزارش خبرگزاری«حوزه»، حجت الاسلام والمسلمین محمد تقی سبحانی در دیدار دست اندرکاران همایش علمی تصوف شاخصه ها و نقد ها با آیت الله العظمی مکارم شیرازی اظهارداشت: سه سال پیش کارگروهی در باب تصوف تشکیل شد و یکی از اولین اقدامات این کارگروه، شناسایی دقیق تصوف در کشور بود.

مدیر بنیاد فرهنگی امامت، با بیان این که ما از نظر اطلاعات میدانی در رابطه با تصوف ضعف جدی داریم و از این رو مخاطره این جریان‌ها غالبا مغفول مانده است، افزود: در دو سال گذشته یک تیم متخصص جریان های تصوف در کشور را رصد کردند و امروز اطلاعات دقیقی از این جریان در سراسر کشور در اختیار داریم و بنا است که در قالب نمایشگاهی این فرقه ها برای افراد علاقه‌مند معرفی شوند و ابعاد پنهان این جریانات روشن شود.

رئیس قطب تعمیق ایمان و باورهای دینی دفتر تبلیغات اسلامی افزود: در کنار رصد اطلاعاتی تصوف، با نگاه به نیازها و خطراتی که متوجه نسل جوان کشور است و جریان های انحرافی برای آن ها دام پهن کرده اند چند کار پژوهشی انجام شده است؛ یکی از ضعف های ما در مقابل جریان تصوف این است که تصوف به خاطر جاذبه های ادبی و هنری که دارد، از طریق کتب درسی، استادان و دانشجویان را جذب می کند و شناسایی نمی شود.

وی با بیان این که حوزه های علمیه در زمینه پرورش متخصص در این زمینه تا کنون کار چندانی نکرده اند، گفت: امروز برخی از مشکلات ما نا‌آگاهی برخی از متدینان است که میان تصوف و عرفان حقیقی اهل بیت اشتباه می کنند. یکی از کارهای خوبی که دوستان ما در دفتر تبلیغات اسلامی انجام داده اند تربیت مجموعه ای از طلاب، دانشگاهیان و فرهنگیان در زمینه آشنائی و نقد تصوف است که در سطوح مختلف آموزش می بینند.

حجت الاسلام والمسلمین سبحانی مواضع روشن و صریح مراجع در مقابله با جریان های انحرافی و از جمله تصوف را راهگشا دانست و خاطرنشان کرد: صوفیان در سال‌های اخیر فعالیت خود را گسترش داده‌اند و در قالب همایش و اجتماعات علنی، اندیشه و آداب ناصواب و ناخردمندانه خود را رنگ و روی علمی می زند.

وی تصریح کرد: ما این نیاز را احساس کردیم که یک همایش علمی در این زمینه برگزار کنیم که به صورت علمی و روشمند، به روشنگری در این موضوع بپردازیم. بعد از فراخوان همایش با استقبال چشمگیری روبرو شد و از مجموع 320 چکیده و
260 مقاله که به دبیرخانه رسید، نهایتا نزدیک به 60 مقاله نهایی شد تا در قالب این همایش ارائه و منتشر شود.
رئیس قطب تعمیق ایمان و باورهای دینی دفتر تبلیغات اسلامی افزود: همچنین ویژه نامه ای تهیه شده و نظرات مراجع در رابطه با تصوف در آن بیان شده است و تاریخچه مواجهه تشیع با فرقه های انحرفی صوفی در قالب یک کتابشناسی که در حاشیه همایش منتشر خواهد شد.

http://hawzahnews.com/detail/News/463368

کانال اطلاع رسانی دکتر محمد تقی سبحانی:
@mtsobhani

رسول جعفریان:
برگزاری همایش تصوف، زیبنده دفتر تبلیغات نیست.

حوزه / حجت الاسلام والمسلمین جعفریان با اشاره به برگزاری همایش تصوف نوشت: دوستان عزیز! این که پژوهشی در باره تصوف یا هر مسأله دیگری بشود، تحقیقاتی صورت گیرد، آثاری از میراث آن، موافق و مخالف منتشر شود، مطلبی از جدای از این است که یک نهاد تبلیغی که کارش نهادینه کردن اخلاق دینی در جامعه است، به موضوعی بپردازد که بوی تفرقه و تشتت می دهد.

ادامه در سایت خبرگزاری حوزه:
http://hawzahnews.com/detail/News/463463

کانال اطلاع رسانی دکتر محمد تقی سبحانی:
@mtsobhani

واکنش محمدتقی سبحانی به یادداشت رسول جعفریان؛

نقد با تفرقه افکنی تفاوت دارد / از وضعیت صوفیه در ایران امروز، آگاهی چندانی ندارید

حوزه / حجت الاسلام والمسلمین سبحانی خطاب به حجت الاسلام والمسلمین جعفریان نوشت: حاضرم در یک جلسه علنی به گفت و گو با شما بنشینم تا معلوم شود که از وضعیت فرقه های صوفیه در ایران امروز، آگاهی چندانی ندارید و با قیاس‌های تاریخی، در مورد شرایط کنونی داوری می کنید.

ادامه در سایت خبرگزاری حوزه:
http://hawzahnews.com/detail/News/463464

کانال اطلاع رسانی دکتر محمد تقی سبحانی:
@mtsobhani

✨مناظره علمی: هدف‌شناسی نهضت حسینی (ع)

🎙اساتید: استاد محمد تقی سبحانی و استاد محمد اسفندیاری

🖋دبیر: حجت الإسلام تقوی
⏱شنبه،۱۴مهر۹۷
🏢مؤسسه فهیم

📲کانال اطلاع‌رسانی دکتر محمد تقی سبحانی t.me/mtsobhani

✨آیت الله العظمی وحید خراسانی در دیدار دست‌اندرکاران همایش ملی «تصوف؛شاخصه‌هاونقدها»:

«این کار شما بسیار مقدس است.رفع شبهه از اهل مذهب، برای اهل علم، اهم مطالب است.»

👇🏻شرح:
t.me/mtsobhani/203

✨آیت الله العظمی وحید خراسانی در دیدار دست‌اندرکاران همایش ملی «تصوف؛شاخصه‌ها ونقدها»:
«این کار شما بسیار مقدس است.
رفع شبهه از اهل مذهب، برای اهل علم، اهم مطالب است.»

🗞آیت الله العظمی وحید خراسانی در دیدار جمعی از دست‌اندرکاران همایش ملی «تصوف؛ شاخصه‌ها و نقدها»، در روز دوشنبه ۹ مهرماه ۹۷ پس از استماع گزارش فعالیت‌های انجام شده در این مرکز،‌ فرمودند:
«این کار شما بسیار مقدس است.
رفع شبهه از اهل مذهب، برای اهل علم، اهم مطالب است»

💠به موسی بن عمران خطاب رسید اگر دو کار انجام دهی نزد ما از صد سال قیام لیل و صیام نهار محبوب تر است!
حضرت موسی متحیر ماند که این چه کاری است که برابر است با صد سال قیام لیل و صیام نهار؟!
به کلیم الله خطاب آمد: " تَرُدَّ آبِقاً عَنْ بَابِي، أَوْ ضَالًّا عَنْ فِنَائِي". از تفسیر این دو جمله سوال کرد؛ خطاب آمد: بنده‌ی آبق و فراری، بنده‌ی گنه‌کار و متمرد است که او را توبه دهی؛
و بنده‌ی گمراه کسی است که #امام_زمان خود را نشناسد و جاهل به شریعت باشد و او را به امام زمان مربوط کنی.

💠لذا اهل علم باید قدر این دو نعمت را بدانند؛ ارشاد ضالّ، ردّ آبق. توجه دادن مردم به خدا و هدایت به ولی‌عصر (عجل الله تعالی فرجه). امامی که بیمنه رزق الوری و بوجوده ثبتت الارض و السماء!

💠عمده این است خود آقایان هر روز به قدری که میسر است قرآن بخوانند و به حضرت ولی عصر (عجل الله تعالی فرجه) هدیه کنند؛ او کمک‌شان می‌کند. خواندن قرآن هر روز و هدیه به او، همان جمع بین ثقلین است. هر کس این کار را انجام دهد، با امام‌زمان (علیه‌السلام)‌ خواهد بود و معیت با ولی عصر (علیه السلام)، معیت با جمیع انبیاء و ائمه‌ی معصومین (علیهم‌السلام) است.

💎معظم‌له در پایان با آرزوی موفقیت برای حاضران فرمودند: ان شاء الله در راه دفع شبهات از قلوب و فتح باب ارتباط با امام زمان (علیه‌السلام) سعی و تلاش کنید. الذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا. اجر شما حساب ندارد و ان شاء الله موفق باشید.

📱کانال اطلاع رسانی دکتر محمد تقی سبحانی:
https://t.me/mtsobhani/202

✨آیت الله العظمی صافی گلپایگانی:
تصوف در مقابل ولایت اهل بیت(ع) قرار دارد

🔺ادامه خبر دیدار دست اندر کاران همایش «تصوف؛ شاخصه‌ها و نقدها» با حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی👇🏻
t.me/mtsobhani/207

✨آیت الله العظمی صافی گلپایگانی:
تصوف در مقابل ولایت اهل بیت(ع) قرار دارد.

آیت الله العظمی صافی گلپایگانی با اشاره به ضرورت نقد علمی جریان تصوف، این اندیشه را در مقابل ولایت اهل بیت(ع) دانست.

🗞به گزارش روابط عمومی دفتر تبلیغات اسلامی، آیت الله صافی گلپایگانی در دیدار با دست اندرکاران همایش ملی «تصوف؛ شاخصه ها و نقدها» با تشکر از اقدام دفتر تبلیغات اسلامی در برگزاری این همایش گفت: برگزاری چنین همایشی اقدامی ضروری و مهم است که برای آگاهی بخشی به جامعه بسیار مؤثر می‌باشد.

💠وی با بیان این که باید با کارهای علمی، جوانان و حتی برخی از اهل علم که گرفتار انحراف می شوند را روشن کنید، افزود: در پژوهش ها باید مبانی اسلام و ولایت اهل بیت(ع) به صورت دقیق و صحیح مطرح شود و انحراف این گرو‌ه‌ها از اصول مکتب بیان گردد، زیرا این ها در مقابل ولایت اهل بیت(ع) هستند و آرای دیگران را به نام اسلام در مقابل مکتب اهل بیت(ع) قرارداده‌اند.

💠 آیت الله صافی گلپایگانی با بیان این که اگر ما مکتب اهل بیت(ع) را دنبال کنیم همه چیز در آن وجود دارد و هیچ کم و کاستی در قرآن و سنت و روایات اهل بیت(ع) نیست، ابراز کرد: این کار بسیار بزرگی است که شروع کردید و دیگران هم استفاده خواهند کرد، زیرا در زمان کنونی باید مرز میان مکتب اهل بیت(ع) و فرقه‌های انحرافی روشن شود تا دیگران به اشتباه نیفتند و شیعه خیلی بالاتر از مکاتبی است که در آن موارد انحرافی در قالب شعر و نثر و رقص به مردم القا می شود.

💠وی با بیان این که اندیشه تصوف از زمان اهل بیت(ع) تا امروز همواره طرفدارانی داشته است، با تاکید بر خاستگاه های تصوف در بیرون از اسلام، خاطرنشان کرد: در اوایل انقلاب هم ما درگیری هایی را با این ها داشته ایم و با فرقه‌های تصوف مبارزه می کردیم و امیدوارم با اهتمام شما مکتب اهل بیت(ع) روز به روز گسترش پیدا کند.

💎این مرجع تقلید در انتها بار دیگر با تشکر از دست اندرکاران همایش تصوف افزود: الحمدلله این کاری که شروع کردید کار بسیار بزرگی است و تا حالا هم خیلی کوتاهی کرده‌ایم و امیدوارم که موّفق و مؤیّد و منصور باشید.

کانال اطلاع رسانی دکتر محمد تقی سبحانی:
https://t.me/mtsobhani/206

✨ادامه دوره آموزشی
تاریخ علم کلام (مدرسه مدینه)
در سال تحصیلی ۹۷-۹۸

🎙دکتر محمد تقی سبحانی

⏱سه شنبه‌ها ساعت ۷:۳۰ (شروع۱۷مهر)
🏢بنیاد فرهنگی امامت

📱کانال اطلاع رسانی دکترمحمدتقی سبحانی
@mtsobhani

✨دوره آموزشی «معارف وعقاید»
🌴ویژه جوانان ودانشجویان
🎤دکتر محمد تقی سبحانی
💽صوت جلسه هفتم-۱۲ مهر ۹۷
📱کانال اطلاع رسانی استاد محمد تقی سبحانی:
@mtsobhani

تصوف و روشنفکری دینی؛ از ناسازواری تا همگرائی
قسمت اول

یکی از نویسندگان محترم، اخیرا نوشته‌اند که «اگر بتوان برای روشنفکری دینی، تباری شناسنامه‌دار در تاریخ مسلمانان یافت، به گمان من عرفان و تصوف است» و افزوده اند:«اگر عطار و سنایی و مولوی و محیی‌الدین را از روشنفکران دینی بگیرند، گویی جوانکی بی‌پناه را در سنگستان تنهایی رها کرده‌‌اند»
این نوشته البته برای افشای نادرستی همایش تصوف به رشته تحریر در آمده و گویا می‌خواهند بانیان همایش را به اهمیت کار صوفیان و لزوم تبعیت روشنفکران از آنان آگاه سازند و فقیهان را هشدار دهند که در دنیای جدید، راهی جز پیوستن به ائتلاف صوفیان و روشنفکران ندارند و تا دیر نشده است، برای نجات خود و دینداری، باید به اردوگاه آنان پناه آورند!
این نوشته سخت مایه شگفتی‌ است و نشان می‌دهد که جریان‌شناسی و علم پژوهی‌تاریخی در بین ما هنوز هم رنجور و مظلوم است و افراد گمان می کنند که به دلخواه خود می توانند بر تاریخ فرمان برانند و سرنوشت گذشته را با خیال آتیه‌خواه خود قلم بزنند:

1️⃣. خوشبختانه نخستین اقدام علمی در باب تصوف‌پژوهی انتقادی با «همایش ملی تصوف؛ شاخصه و نقدها» شکل گرفت و با پیگیری مستمر برنامه‌های پژوهشی آن در آینده نزدیک، ادبیات علمی مناسبی در این باب تولید خواهد شد و امید است که از آن پس، بازار آشفته داوری‌های سوگیرانه و برداشت‌های ساده‌انگارانه، جای خود را به دیدگاه‌های دقیق و واقع بینانه بدهد.

2️⃣.این که روشنفکری و یا روشنفکری دینی تا چه اندازه به تصوف نَسَب می برد، را در دو بخش توصیفی و تجویزی می توان مطالعه کرد. این دو بخش را به اختصار باز‌ می‌نمایم و امیدوارم که در پژوهش‌های آینده، این موضوع به صورت مستند و روشمند، مورد بررسی قرار گیرد.

3️⃣.میان تصوف- به عنوان یک منظومه فکری و عملی- با روشنفکری دینی -در بعد فکری و رفتاری- از جهات بسیار ناهمسوئی وجود داشته است:
🔺 از منظر تاریخی چنین نَسَبی را نمی‌توان نشان داد و پایه‌گذاران روشنفکری دینی هم چنین «شجره‌نامه‌ای» را نپذیرفته‌اند و بلکه غالبا به انکار و برائت پرداخته‌اند. این که نَسبِ نخشب و بازرگان و سحابی و سامی و پیمان و شریعتی را به ادهم و بایزید و عطار و حلاج برسانیم، هم زور علمی می خواهد و هم بار حقوقی دارد.
🔺در «گفتمان» و «ترمینولوژی» این دو گروه نیز نسبتی وجود ندارد . دالّ‌های مرکزی و کلیدواژه‌هائی همچون عزلت و چله نشینی، ذکر و فکر، مرشد و مرید، سالک و واصل، خلسه و وجد، محو و صحو، فقر اختیاری و فنای در ذات و صفات و ...چه ارتباطی با دموکراسی، پیشرفت، رنسانس اسلامی، حقوق‌زنان، استعمار‌ستیزی، علم‌‌گرائی، عقل‌ورزی، عدالت‌خواهی، آزادی‌های اجتماعی، جهاد، هجرت، شهادت، مدیریت علمی، و برنامه‌های توسعه و ... دارد؟!
🔺در خصوص «آرمان‌ها» و «ابزارها» نیز میان این دو جریان همپوشی روشنی نیست. در حالی که صوفیان در پی فنای نفس در حق محض بوده‌اند و ظلمت عالم را به دلیل دوری از لاهوت و ملکوت می دیدند و راه رستگاری را در درون و آزادی روح از تن و دنیای دون می دانستند، روشنفکران دینی به دنبال ساختن دنیای بهتر برای زیستن و برون رفت از انحطاط و عقب‌ماندگی بودند و راه رهائی را در مبارزه با فقر و فساد و خرافه‌ و نابخردی می جستند.
🔺شاید به دلیل همین فاصله عمیق تصوف و روشنفکری است که در سنت روشنفکر دینی معاصر- جز کسانی چون عبدالکریم سروش به دلائلی که بازخواهم گفت- از میراث تصوف بهره‌‌ای نبردند و از انتساب خود به این جریان پرهیز کردند.

4️⃣. در دهه ‌های اخیر از سه جهت میان روشنفکری دینی با تصوف سنتی، نوعی «خویشاوندی سببی» برقرار شده است:
اولا، روشنفکری دینی پس از انقلاب به نقد دین و فقاهت و‌حکومت اسلامی روی آورده و دین شخصی، نسبی‌گرائی، معنویت‌‌خواهی سکولار را به عنوان سرپل‌های عبور از شریعت، الهیات، منابع وحیانی و نظام مرجعیت و روحانیت قرار داده است. در این فضا، بی گمان میراث صوفیانه می توانست دست‌مایه خوبی برای فروشکستن حرمت‌های شرعی و عرف‌های ‌اجتماعی و گذشتن از قواعد فهم دینی و ضوابط زیست مومنانه باشد. آری، شریعت‌گریزی، تاویل‌گرائی ، خرد‌ناباوری، درون‌گرائی و شطح‌پروری بهترین دستاویز روشنفکران دینی برای جذب جوانان سرگردان و بی‌پناهِ عصر پساانقلاب بود و کسی چون سروش به خوبی در این میدان، همه ظرفیت و توان را به کار زد و دین را به وادی دل، معرفت دینی را به دامن قبض و بسط، و وحی را به رویای رسولان[صوفیان] حوالت داد.

ادامه در پست بعدی:👇🏻
t.me/mtsobhani/213

تصوف و روشنفکری دینی؛ از ناسازواری تا همگرایی
قسمت دوم

ثانیا، آویزه دیگر روشنفکری در دو دهه گذشته، رواداری مطلق و رهائی از تقید و تعبد با چاشنی خوش باشی، بی‌خیالی و داوری‌های ذوقی بوده است که این کار تا حدودی از منطق ابن الوقتی، و آداب قلندری و ملامتی ساخته است و با شعر و‌شورمندی و شیرین‌پردازی هم به جان مخاطب می‌نشیند.
ثالثا، تجربه نشان داده است که جامعه شیعی و انسان ایرانی را از معنویت، اخلاق درون‌گرا، و مناسک و شعائر نمی توان جدا ساخت. تصوف، تجربه بدیل و مناسبی برای پر کردن این خلأ و بهانه مناسبی است تا این طفل را از سینه آداب فقهی، اخلاق شرعی و مراسم مذهبی و سنتی، به دامن مجالس ذکر و سماع کشاند و جان تشنه آنان را به مولوی‌خوانی و حافظ‌سرائی سیراب ساخت. این ها چیزهائی است که با عناصر اندیشه مدرن و پسامدرن هم‌آوائی دارد و کار روشنفکران را با دینداری به چالش نمی کشاند.

5️⃣.از این زاویه، هم‌آوائی و همروی برخی روشنفکران و صوفیان قابل درک است و این پیوند، بی‌گمان فرزندانی را به بار آورده که نمونه آن را در بین دانشگاهیان و حوزویان به روشنی می توان دید. البته تصوف در طول تاریخ، فرزندان مشروع و نامشروعی را به بارآورده و با غلو‌گرائی و شیطان‌پرستی، سلفی‌گری و شیعه‌ستیزی، باب‌سازی و بهائی پروری و ده‌ها مسلک و مکتب گره خورده و این یکی هم بعید نیست که ریشه بگیرد و نتیجه دهد. به ویژه در عصر خِرَدِ خُرد شده فرامدرن و در دنیای دینواره‌های نو و گرایش به دین‌های خصوصی و دست‌ساز، برآمدن چنین مولود ناموزونی اصلا دور از انتظار نیست.

6️⃣.بنده بی‌آن که بخواهم در مورد زوایای این پروژه نوپا سخن بگویم و از روائی یا ناروائی آن بحث کنم، دو نکته را پیش‌بینی می کنم :
اولا) این حرکت، هم به انحطاط و انزوای پروژه روشنفکری دینی می انجامد و هم تصوف را از میراث معنوی خود تهی می سازد و «خنثای مشکله» ای بر دست صاحبان آن می‌گذارد که به درد هیچ یک از طرفین نمی خورد، مگر آن که صوفیان از جلب مریدان دلداده وامانده و به روشنفکران بوالفضول دل‌خوش داشته باشند و روشنفکران نیز به پایان خویش رسیده و نومید از اصلاح‌گری و جامعه‌سازی، بخواهند دمی در خلسه و خیال بیاسایند و روح ناآرام خویش را با شعر وشور و یا ساز و نوائی تسکین دهند.
ثانیا) این پروژه اگر هیچ نتیجه ای نداشته باشد، برای جداسازی نسل جوان از زیر بیرق دین و فقاهت و سپردن آنها به دست تندباد فرقه‌های معنویت‌زده و یا گروه‌های سرخورده اجتماعی و سیاسی سخت کارساز است. به گمانم از هیچ راه دیگری نمی توان دانشجویان دل‌زده از انقلاب و نا‌امید از اوضاع را به حلقه‌های صوفیانه و از آن‌جا به دکان‌های چند دهنه‌‌ای که هر روز بر شمارش افزوده می شود، تحویل داد.
برای این دو پیش‌بینی بالا هم می توان دلائل نظری اقامه کرد و هم به شواهد بسیاری که در طول سال‌های اخیر توسط پژوهشگران گردآوری شده، استناد نمود.
اگر فرصت بود، این بخش را هم تقدیم ارباب نظر و‌ عمل خواهم کرد.

کانال اطلاع رسانی دکتر محمد تقی سبحانی:
t.me/mtsobhani/212

📀صوت مناظره علمی: هدف‌شناسی نهضت حسینی (ع)

🎙اساتید: استاد محمد تقی سبحانی و استاد محمد اسفندیاری

⏱شنبه،۱۴مهر۹۷
🏢مؤسسه فهیم

📲کانال اطلاع‌رسانی دکتر محمد تقی سبحانی t.me/mtsobhani