⚛️ अणुसिद्धांत (जॉन डाल्टन, इ.स. 1803)
1.डाल्टनचा अणुसिद्धांत
➤ सर्व द्रव्य अतिशय लहान कणांनी बनलेले असून त्या कणांना अणू म्हणतात.
➤ अणू अविभाज्य आणि सर्वात लहान कण आहेत.
➤ एकाच मूलद्रव्याचे सर्व अणू एकसारखे असून त्यांचे वस्तुमान व गुणधर्म समान असतात.
➤ वेगवेगळ्या मूलद्रव्यांचे अणू भिन्न असून त्यांचे वस्तुमान व गुणधर्म वेगळे असतात.
➤ रासायनिक अभिक्रियेत अणूंची पुनर्रचना होते, ते निर्माण किंवा नष्ट होत नाहीत.
➤ दोन किंवा अधिक मूलद्रव्ये एकत्र आली की, त्यांचे अणू साध्या पूर्णांकाच्या प्रमाणात एकत्र येऊन संयुगे तयार करतात.
2.डाल्टनच्या सिद्धांतातील मर्यादा
➤ अणूच्या आतील रचनेबद्दल (प्रोटॉन, न्यूट्रॉन, इलेक्ट्रॉन) काहीही माहिती दिली नाही.
➤ वेगवेगळ्या मूलद्रव्यांच्या अणूंचे वस्तुमान भिन्न का असते, हे स्पष्ट केले नाही.
➤ समस्थानिके (isotopes) आणि समभारी (isobars) यांचे स्पष्टीकरण दिले नाही.
➤ अणू हा कडक व भरीव गोळा आहे असे मानले, परंतु नंतर थॉमसन व रदरफोर्ड यांच्या प्रयोगांनी अणूमध्ये पोकळ जागा असल्याचे सिद्ध केले.
3.आधुनिक अणुसिद्धांत व डाल्टनचे योगदान
➤ डाल्टनचा सिद्धांत हा आधुनिक रसायनशास्त्राचा पाया मानला जातो.
➤ त्यांच्या सिद्धांतामुळे अणूंच्या रचनेचा व रासायनिक अभिक्रियांचा अभ्यास सुरू झाला.
➤ नंतरच्या संशोधनांमधून सिद्ध झाले की अणू अविभाज्य नसून, ते इलेक्ट्रॉन, प्रोटॉन आणि न्यूट्रॉन यांनी बनलेले आहेत.
➤ आजही डाल्टनचा सिद्धांत रासायनिक अभिक्रियांचे मूलभूत नियम (वस्तुमान संरक्षणाचा नियम, निश्चित प्रमाणाचा नियम, बहुगुणक प्रमाणाचा नियम) समजण्यासाठी उपयुक्त ठरतो.
👉 निष्कर्ष: डाल्टनचा अणुसिद्धांत अणूविज्ञानाची सुरुवात करणारा ठरला. त्याने दिलेल्या गृहीतकांमध्ये काही मर्यादा असल्या तरी आधुनिक अणुरचनेच्या अभ्यासासाठी त्याचे योगदान पायाभूत आहे.
🔥जॉईन🔥 @MPSCScience
1.डाल्टनचा अणुसिद्धांत
➤ सर्व द्रव्य अतिशय लहान कणांनी बनलेले असून त्या कणांना अणू म्हणतात.
➤ अणू अविभाज्य आणि सर्वात लहान कण आहेत.
➤ एकाच मूलद्रव्याचे सर्व अणू एकसारखे असून त्यांचे वस्तुमान व गुणधर्म समान असतात.
➤ वेगवेगळ्या मूलद्रव्यांचे अणू भिन्न असून त्यांचे वस्तुमान व गुणधर्म वेगळे असतात.
➤ रासायनिक अभिक्रियेत अणूंची पुनर्रचना होते, ते निर्माण किंवा नष्ट होत नाहीत.
➤ दोन किंवा अधिक मूलद्रव्ये एकत्र आली की, त्यांचे अणू साध्या पूर्णांकाच्या प्रमाणात एकत्र येऊन संयुगे तयार करतात.
2.डाल्टनच्या सिद्धांतातील मर्यादा
➤ अणूच्या आतील रचनेबद्दल (प्रोटॉन, न्यूट्रॉन, इलेक्ट्रॉन) काहीही माहिती दिली नाही.
➤ वेगवेगळ्या मूलद्रव्यांच्या अणूंचे वस्तुमान भिन्न का असते, हे स्पष्ट केले नाही.
➤ समस्थानिके (isotopes) आणि समभारी (isobars) यांचे स्पष्टीकरण दिले नाही.
➤ अणू हा कडक व भरीव गोळा आहे असे मानले, परंतु नंतर थॉमसन व रदरफोर्ड यांच्या प्रयोगांनी अणूमध्ये पोकळ जागा असल्याचे सिद्ध केले.
3.आधुनिक अणुसिद्धांत व डाल्टनचे योगदान
➤ डाल्टनचा सिद्धांत हा आधुनिक रसायनशास्त्राचा पाया मानला जातो.
➤ त्यांच्या सिद्धांतामुळे अणूंच्या रचनेचा व रासायनिक अभिक्रियांचा अभ्यास सुरू झाला.
➤ नंतरच्या संशोधनांमधून सिद्ध झाले की अणू अविभाज्य नसून, ते इलेक्ट्रॉन, प्रोटॉन आणि न्यूट्रॉन यांनी बनलेले आहेत.
➤ आजही डाल्टनचा सिद्धांत रासायनिक अभिक्रियांचे मूलभूत नियम (वस्तुमान संरक्षणाचा नियम, निश्चित प्रमाणाचा नियम, बहुगुणक प्रमाणाचा नियम) समजण्यासाठी उपयुक्त ठरतो.
👉 निष्कर्ष: डाल्टनचा अणुसिद्धांत अणूविज्ञानाची सुरुवात करणारा ठरला. त्याने दिलेल्या गृहीतकांमध्ये काही मर्यादा असल्या तरी आधुनिक अणुरचनेच्या अभ्यासासाठी त्याचे योगदान पायाभूत आहे.
🔥जॉईन🔥 @MPSCScience
जे. जे. थॉमसन - अणुचे प्रतिरूप ⚛️
1.जे. जे. थॉमसन आणि अणुची रचना
➤ ब्रिटिश भौतिकशास्त्रज्ञ जे. जे. थॉमसन यांनी डाल्टनच्या अणुसिद्धांतात बदल सुचवले.
➤ त्यांनी अणूमधील सूक्ष्म ऋणप्रभारित कणांचे अस्तित्व शोधले.
➤ त्यांना "अणूच्या सर्वात लहान कणांचा शोधक" म्हणून ओळखले जाते.
2.थॉमसनचा अणुसिद्धांत (Plum Pudding Model) 🍮
➤ थॉमसनने अणूला कलिंगड/पुडिंग यांची उपमा दिली.
➤ त्यांच्या मते, अणूतील धनप्रभार संपूर्ण अणूत समान रीतीने पसरलेला असतो.
➤ या धनप्रभाराच्या सागरात ऋणप्रभारित इलेक्ट्रॉन जणू बिया किंवा मनुके याप्रमाणे बसलेले असतात.
➤ अणू एकंदरीत विद्युत उदासीन असतो कारण धनप्रभार आणि ऋणप्रभार समान असतो.
3.थॉमसनच्या सिद्धांतातील महत्त्वाचे मुद्दे
➤ अणू हा धनप्रभाराच्या गोळ्यासारखा आहे.
➤ ऋणप्रभारित इलेक्ट्रॉन त्यामध्ये रोवलेले असतात.
➤ यामुळे अणू स्थिर राहतो, असे मानले गेले.
4.इलेक्ट्रॉनचा शोध 🔬
➤ कॅथोड रे (Cathode Ray) च्या अभ्यासादरम्यान थॉमसन यांनी इलेक्ट्रॉनचा शोध लावला.
➤ त्यांनी इलेक्ट्रॉन हे ऋणभारित (Negative charge) कण आहेत, हे सिद्ध केले.
➤ 1906 साली त्यांना या शोधासाठी नोबेल पारितोषिक मिळाले.
5.थॉमसनच्या सिद्धांतातील त्रुटी ❌
➤ धनप्रभार अणूमध्ये सर्वत्र पसरलेला असतो, हे चुकीचे ठरले.
➤ रदरफोर्डच्या सुवर्णपत्रक प्रयोगातून असे दिसून आले की अणूचा बहुतांश भाग रिकामा असतो.
➤ अणूमधील धनप्रभार एका केंद्रकात केंद्रित असतो, हे रदरफोर्डने सिद्ध केले.
➤ त्यामुळे थॉमसनचे 'Plum Pudding Model' चुकीचे ठरले.
6.थॉमसनच्या शोधाचे महत्त्व 🌟
➤ डाल्टनचा "अणू अविभाज्य आहे" हा सिद्धांत खोटा ठरला.
➤ अणूमध्ये उपपरमाणवीय कण (Subatomic particles) असतात, हे प्रथमच सिद्ध झाले.
➤ अणुसंशोधनाला नवीन दिशा मिळाली.
➤ जरी त्यांचा सिद्धांत अचूक नव्हता, तरी त्यातून रदरफोर्ड, बोहर आणि पुढील शास्त्रज्ञांना अणूची खरी रचना शोधण्याची प्रेरणा मिळाली.
🔥जॉईन🔥 @MPSCScience
1.जे. जे. थॉमसन आणि अणुची रचना
➤ ब्रिटिश भौतिकशास्त्रज्ञ जे. जे. थॉमसन यांनी डाल्टनच्या अणुसिद्धांतात बदल सुचवले.
➤ त्यांनी अणूमधील सूक्ष्म ऋणप्रभारित कणांचे अस्तित्व शोधले.
➤ त्यांना "अणूच्या सर्वात लहान कणांचा शोधक" म्हणून ओळखले जाते.
2.थॉमसनचा अणुसिद्धांत (Plum Pudding Model) 🍮
➤ थॉमसनने अणूला कलिंगड/पुडिंग यांची उपमा दिली.
➤ त्यांच्या मते, अणूतील धनप्रभार संपूर्ण अणूत समान रीतीने पसरलेला असतो.
➤ या धनप्रभाराच्या सागरात ऋणप्रभारित इलेक्ट्रॉन जणू बिया किंवा मनुके याप्रमाणे बसलेले असतात.
➤ अणू एकंदरीत विद्युत उदासीन असतो कारण धनप्रभार आणि ऋणप्रभार समान असतो.
3.थॉमसनच्या सिद्धांतातील महत्त्वाचे मुद्दे
➤ अणू हा धनप्रभाराच्या गोळ्यासारखा आहे.
➤ ऋणप्रभारित इलेक्ट्रॉन त्यामध्ये रोवलेले असतात.
➤ यामुळे अणू स्थिर राहतो, असे मानले गेले.
4.इलेक्ट्रॉनचा शोध 🔬
➤ कॅथोड रे (Cathode Ray) च्या अभ्यासादरम्यान थॉमसन यांनी इलेक्ट्रॉनचा शोध लावला.
➤ त्यांनी इलेक्ट्रॉन हे ऋणभारित (Negative charge) कण आहेत, हे सिद्ध केले.
➤ 1906 साली त्यांना या शोधासाठी नोबेल पारितोषिक मिळाले.
5.थॉमसनच्या सिद्धांतातील त्रुटी ❌
➤ धनप्रभार अणूमध्ये सर्वत्र पसरलेला असतो, हे चुकीचे ठरले.
➤ रदरफोर्डच्या सुवर्णपत्रक प्रयोगातून असे दिसून आले की अणूचा बहुतांश भाग रिकामा असतो.
➤ अणूमधील धनप्रभार एका केंद्रकात केंद्रित असतो, हे रदरफोर्डने सिद्ध केले.
➤ त्यामुळे थॉमसनचे 'Plum Pudding Model' चुकीचे ठरले.
6.थॉमसनच्या शोधाचे महत्त्व 🌟
➤ डाल्टनचा "अणू अविभाज्य आहे" हा सिद्धांत खोटा ठरला.
➤ अणूमध्ये उपपरमाणवीय कण (Subatomic particles) असतात, हे प्रथमच सिद्ध झाले.
➤ अणुसंशोधनाला नवीन दिशा मिळाली.
➤ जरी त्यांचा सिद्धांत अचूक नव्हता, तरी त्यातून रदरफोर्ड, बोहर आणि पुढील शास्त्रज्ञांना अणूची खरी रचना शोधण्याची प्रेरणा मिळाली.
🔥जॉईन🔥 @MPSCScience
अणूची परिपूर्ण रचना ⚛️
1.अणुचे केंद्रक (Nucleus) 🧲
➤ अणुच्या केंद्रभागी एक भरीव, दाट केंद्रक असते.
➤ केंद्रकाभोवती मोठी पोकळ जागा असते, जिथे इलेक्ट्रॉन परिभ्रमण करतात.
➤ केंद्रकात प्रोटॉन व न्यूट्रॉन असतात; या दोघांना मिळून न्यूक्लिऑन म्हणतात.
➤ अणूत प्रोटॉनची संख्या = इलेक्ट्रॉनची संख्या → अणू विद्युतदृष्ट्या उदासीन (Neutral).
➤ न्यूट्रॉनची संख्या वेगळी असू शकते → त्यामुळे आइसोटोप्स अस्तित्वात येतात.
2.अणुमधील मूलभूत कण 🔬
(अ) प्रोटॉन (Proton) (p⁺)
➤ धन प्रभारित (+1.6 × 10⁻¹⁹ कुलॉम).
➤ केंद्रकात असतो.
➤ शोध: गोल्डस्टेन.
➤ नाव दिले: अर्नेस्ट रदरफोर्ड.
(आ) न्यूट्रॉन (Neutron) (n)
➤ कोणताही प्रभार नसलेला (Neutral).
➤ केंद्रकात असतो.
➤ शोध: जेम्स चॅडविक.
(इ) इलेक्ट्रॉन (Electron) (e⁻)
➤ ऋण प्रभारित (-1.6 × 10⁻¹⁹ कुलॉम).
➤ केंद्रकाभोवती विशिष्ट कक्षांमध्ये परिभ्रमण करतो.
➤ शोध: जे. जे. थॉमसन.
➤ प्रयोग: कॅथोड रे (Cathode Ray) ट्यूब.
3.इतर सूक्ष्म कण 🔍
(अ) पॉझिट्रॉन (Positron)
➤ "धन इलेक्ट्रॉन".
➤ शोध: पॉल डिरॅक व कार्ल अँडरसन.
(आ) न्यूट्रिनो (Neutrino) आणि अँटिन्यूट्रिनो (Antineutrino)
➤ कोणताही विद्युत प्रभार नसतो.
➤ शोध: एन्रिको फर्मी.
(इ) मेसॉन (Meson)
➤ अस्थिर कण, अणुच्या केंद्रकात आढळतात.
➤ शोध: हिडेकी युकावा आणि वॉल्टर हेइटलर.
(ई) अँटिप्रोटॉन (Antiproton)
➤ ऋण प्रभारित प्रोटॉन.
➤ शोध: एमिलिओ सेग्रे व ओवेन चेंबरलेन.
(उ) बोसॉन (Boson)
➤ भारतीय शास्त्रज्ञ सत्येंद्रनाथ बोस यांच्या नावावरून नामकरण.
➤ हिग्स बोसॉन हा सर्वात महत्त्वाचा बोसॉन, कारण तो इतर कणांना वस्तुमान (Mass) देतो.
🔥जॉईन🔥 @MPSCScience
1.अणुचे केंद्रक (Nucleus) 🧲
➤ अणुच्या केंद्रभागी एक भरीव, दाट केंद्रक असते.
➤ केंद्रकाभोवती मोठी पोकळ जागा असते, जिथे इलेक्ट्रॉन परिभ्रमण करतात.
➤ केंद्रकात प्रोटॉन व न्यूट्रॉन असतात; या दोघांना मिळून न्यूक्लिऑन म्हणतात.
➤ अणूत प्रोटॉनची संख्या = इलेक्ट्रॉनची संख्या → अणू विद्युतदृष्ट्या उदासीन (Neutral).
➤ न्यूट्रॉनची संख्या वेगळी असू शकते → त्यामुळे आइसोटोप्स अस्तित्वात येतात.
2.अणुमधील मूलभूत कण 🔬
(अ) प्रोटॉन (Proton) (p⁺)
➤ धन प्रभारित (+1.6 × 10⁻¹⁹ कुलॉम).
➤ केंद्रकात असतो.
➤ शोध: गोल्डस्टेन.
➤ नाव दिले: अर्नेस्ट रदरफोर्ड.
(आ) न्यूट्रॉन (Neutron) (n)
➤ कोणताही प्रभार नसलेला (Neutral).
➤ केंद्रकात असतो.
➤ शोध: जेम्स चॅडविक.
(इ) इलेक्ट्रॉन (Electron) (e⁻)
➤ ऋण प्रभारित (-1.6 × 10⁻¹⁹ कुलॉम).
➤ केंद्रकाभोवती विशिष्ट कक्षांमध्ये परिभ्रमण करतो.
➤ शोध: जे. जे. थॉमसन.
➤ प्रयोग: कॅथोड रे (Cathode Ray) ट्यूब.
3.इतर सूक्ष्म कण 🔍
(अ) पॉझिट्रॉन (Positron)
➤ "धन इलेक्ट्रॉन".
➤ शोध: पॉल डिरॅक व कार्ल अँडरसन.
(आ) न्यूट्रिनो (Neutrino) आणि अँटिन्यूट्रिनो (Antineutrino)
➤ कोणताही विद्युत प्रभार नसतो.
➤ शोध: एन्रिको फर्मी.
(इ) मेसॉन (Meson)
➤ अस्थिर कण, अणुच्या केंद्रकात आढळतात.
➤ शोध: हिडेकी युकावा आणि वॉल्टर हेइटलर.
(ई) अँटिप्रोटॉन (Antiproton)
➤ ऋण प्रभारित प्रोटॉन.
➤ शोध: एमिलिओ सेग्रे व ओवेन चेंबरलेन.
(उ) बोसॉन (Boson)
➤ भारतीय शास्त्रज्ञ सत्येंद्रनाथ बोस यांच्या नावावरून नामकरण.
➤ हिग्स बोसॉन हा सर्वात महत्त्वाचा बोसॉन, कारण तो इतर कणांना वस्तुमान (Mass) देतो.
🔥जॉईन🔥 @MPSCScience
Forwarded from 🎯 eMPSCKatta 🎯
DocScanner Sep 21, 2025 4-13 PM.pdf
34.8 MB
Forwarded from MPSC Science
📚 @eMPSCkatta संचलित टॉप टेलिग्राम चॅनेल्स –
🔹 eMPSCkatta (सर्वात मोठं चॅनेल)
👉 @eMPSCkatta
🔹 स्पर्धाग्राम अँप (Spardhagram)
👉 @spardhagram
🔹 चालू घडामोडी अपडेट्स (Daily)
👉 @ChaluGhadamodi
✍️ मराठी व्याकरण – @Marathi
✍️ इंग्रजी व्याकरण – @MPSCEnglish
📜 इतिहास – @MPSCHistory
🗺️ भूगोल – @MPSCGeography
🏛️ राज्यशास्त्र – @MPSCPolity
💹 अर्थशास्त्र – @MPSCEconomics
🔬 विज्ञान व तंत्रज्ञान-- @MPSCScience
🧮 अंकगणित व बुद्धिमत्ता @MPSCmaths
📢 तुम्ही जॉईन केलं का?
🔹 eMPSCkatta (सर्वात मोठं चॅनेल)
👉 @eMPSCkatta
🔹 स्पर्धाग्राम अँप (Spardhagram)
👉 @spardhagram
🔹 चालू घडामोडी अपडेट्स (Daily)
👉 @ChaluGhadamodi
✍️ मराठी व्याकरण – @Marathi
✍️ इंग्रजी व्याकरण – @MPSCEnglish
📜 इतिहास – @MPSCHistory
🗺️ भूगोल – @MPSCGeography
🏛️ राज्यशास्त्र – @MPSCPolity
💹 अर्थशास्त्र – @MPSCEconomics
🔬 विज्ञान व तंत्रज्ञान-- @MPSCScience
🧮 अंकगणित व बुद्धिमत्ता @MPSCmaths
📢 तुम्ही जॉईन केलं का?
Forwarded from 🎯 eMPSCKatta 🎯
MPSC PRE PAPER 1.pdf
18 MB
Forwarded from 🎯 eMPSCKatta 🎯
combine paper 4 जानेवारी 2026.pdf
14.3 MB
Forwarded from 🎯 eMPSCKatta 🎯
आज झालेला संयुक्त गट क पूर्व परीक्षा पेपर मधे तुम्ही किती प्रश्न सोडवले?
Anonymous Poll
26%
91-100
21%
81-90
18%
71-80
14%
61-70
9%
51-60
5%
41-50
7%
40 व 40 पेक्षा कमी
Forwarded from 🎯 eMPSCKatta 🎯
Adobe Scan 11 Jan 2026.pdf
11.6 MB
Forwarded from SpardhaGram
आज सायंकाळी ठीक 6 वाजता प्रीमियर होईल...
लिंक वर क्लिक करून नोटीफिकेशन ऑन करा...
https://youtu.be/Xt7XQL9dBvk?si=EXVBfzZBt-mdWfgt
लिंक वर क्लिक करून नोटीफिकेशन ऑन करा...
https://youtu.be/Xt7XQL9dBvk?si=EXVBfzZBt-mdWfgt
YouTube
MPSC: राज्यसेवा पूर्व परीक्षा Strategy:: By N. Shyam Sir #mpsc #combine #empsckatta #nshyam
Download "SpardhaGram" App Now:
https://bit.ly/3ghHyQe
अधिक माहितीसाठी संपर्क : 9604020277
================================================
Please like, share this video, and don't forget to subscribe to our channel.
#MPSC #MPSCPolity #spardhagram #empsckatta…
https://bit.ly/3ghHyQe
अधिक माहितीसाठी संपर्क : 9604020277
================================================
Please like, share this video, and don't forget to subscribe to our channel.
#MPSC #MPSCPolity #spardhagram #empsckatta…
Forwarded from SpardhaGram
आज सायंकाळी ठीक 6 वाजता प्रीमियर होईल...
लिंक वर क्लिक करून नोटीफिकेशन ऑन करा...
https://youtu.be/IBpsjK98C6g?si=RirGV3-6v36OGywg
लिंक वर क्लिक करून नोटीफिकेशन ऑन करा...
https://youtu.be/IBpsjK98C6g?si=RirGV3-6v36OGywg
YouTube
MPSC Pre 2026:: चालू घडामोडी Strategy :: By Prof. Vikas Kolekar #mpsc #combine #empsckatta
Download "SpardhaGram" App Now:
https://bit.ly/3ghHyQe
अधिक माहितीसाठी संपर्क : 9604020277
Visit https://majhitest.com for MPSC and other Exams Mock tests.
Also, you can download "MajhiTest" Android App :
https://rb.gy/80eqwz
=========================…
https://bit.ly/3ghHyQe
अधिक माहितीसाठी संपर्क : 9604020277
Visit https://majhitest.com for MPSC and other Exams Mock tests.
Also, you can download "MajhiTest" Android App :
https://rb.gy/80eqwz
=========================…
Forwarded from SpardhaGram
आज सायंकाळी ठीक 6 वाजता प्रीमियर होईल...
लिंक वर क्लिक करून नोटीफिकेशन ऑन करा...
https://youtu.be/IBpsjK98C6g?si=RirGV3-6v36OGywg
लिंक वर क्लिक करून नोटीफिकेशन ऑन करा...
https://youtu.be/IBpsjK98C6g?si=RirGV3-6v36OGywg
YouTube
MPSC Pre 2026:: चालू घडामोडी Strategy :: By Prof. Vikas Kolekar #mpsc #combine #empsckatta
Download "SpardhaGram" App Now:
https://bit.ly/3ghHyQe
अधिक माहितीसाठी संपर्क : 9604020277
Visit https://majhitest.com for MPSC and other Exams Mock tests.
Also, you can download "MajhiTest" Android App :
https://rb.gy/80eqwz
=========================…
https://bit.ly/3ghHyQe
अधिक माहितीसाठी संपर्क : 9604020277
Visit https://majhitest.com for MPSC and other Exams Mock tests.
Also, you can download "MajhiTest" Android App :
https://rb.gy/80eqwz
=========================…
Forwarded from SpardhaGram
आज सायंकाळी ठीक 6 वाजता प्रीमियर होईल...
लिंक वर क्लिक करून नोटीफिकेशन ऑन करा...
https://youtu.be/hixil3vjKTk?si=9gDrtubCv20hey1M
लिंक वर क्लिक करून नोटीफिकेशन ऑन करा...
https://youtu.be/hixil3vjKTk?si=9gDrtubCv20hey1M
YouTube
MPSC Pre 2026:: राज्यव्यवस्था Strategy :: By Prof. Sagar Kshirsagar #mpsc #combine #empsckatta
Download "SpardhaGram" App Now:
https://bit.ly/3ghHyQe
अधिक माहितीसाठी संपर्क : 9604020277
Visit https://majhitest.com for MPSC and other Exams Mock tests.
Also, you can download "MajhiTest" Android App :
https://rb.gy/80eqwz
=========================…
https://bit.ly/3ghHyQe
अधिक माहितीसाठी संपर्क : 9604020277
Visit https://majhitest.com for MPSC and other Exams Mock tests.
Also, you can download "MajhiTest" Android App :
https://rb.gy/80eqwz
=========================…
Forwarded from SpardhaGram
YouTube
MPSC Pre 2026:: विज्ञान Strategy :: By ऋतुजा किर्तने #mpsc #combine #empsckatta
Download "SpardhaGram" App Now:
https://bit.ly/3ghHyQe
अधिक माहितीसाठी संपर्क : 9604020277
================================================
Please like, share this video, and don't forget to subscribe to our channel.
#MPSC #MPSCPolity #spardhagram #empsckatta…
https://bit.ly/3ghHyQe
अधिक माहितीसाठी संपर्क : 9604020277
================================================
Please like, share this video, and don't forget to subscribe to our channel.
#MPSC #MPSCPolity #spardhagram #empsckatta…
Forwarded from SpardhaGram
🟢 इतिहास अभ्यासक्रम व Strategy
✍🏻 राज्यसेवा पूर्व परीक्षेसाठी अत्यंत महत्वाचे
By : Prof. Sachin Gulig
🗓 दिनांक:- 24 जानेवारी 2026
⏰ वेळ:- सायंकाळी 7वा.
🔔 Notification मिळवण्यासाठी Channel Subscribe करून ठेवा.
लिंक
https://youtu.be/45R6MKv0tps
https://youtu.be/45R6MKv0tps
========
🎯 Like, Share & Subscribe
✍🏻 राज्यसेवा पूर्व परीक्षेसाठी अत्यंत महत्वाचे
By : Prof. Sachin Gulig
🗓 दिनांक:- 24 जानेवारी 2026
⏰ वेळ:- सायंकाळी 7वा.
🔔 Notification मिळवण्यासाठी Channel Subscribe करून ठेवा.
लिंक
https://youtu.be/45R6MKv0tps
https://youtu.be/45R6MKv0tps
========
🎯 Like, Share & Subscribe
YouTube
MPSC Pre 2026:: इतिहास Strategy :: प्रा. सचिन गुळीग #mpsc #combine #empsckatta
Download "SpardhaGram" App Now:
https://bit.ly/3ghHyQe
अधिक माहितीसाठी संपर्क : 9604020277
================================================
Please like, share this video, and don't forget to subscribe to our channel.
#MPSC #MPSCPolity #spardhagram #empsckatta…
https://bit.ly/3ghHyQe
अधिक माहितीसाठी संपर्क : 9604020277
================================================
Please like, share this video, and don't forget to subscribe to our channel.
#MPSC #MPSCPolity #spardhagram #empsckatta…