📅 У гэты чацвер пра ТыкТок.

Вас чакаюць 2 часткі:
1️⃣ Працуем з беларускай. Тэорыя, тэсты, практыкаванні.
(19:05-20:00) 📚
2️⃣ Гаворым з блогеркай Воляй Бяжковай пра беларускі ТыкТок, што гэта такое, пра творчасць і хэйтараў. (20:05-21:00)

💬 Каб атрымаць спасылку на канферэнцыю, пастаўце плюс у каменты — і яна будзе ў вас у чацвер зранку.

#тэорыямовы

Пагаворым пра айконімы, то бок назвы населеных пунктаў.

Большая частка айконімаў узнікла ў глыбокай старажытнасці. Паколькі да прыходу і рассялення славянаў значную частку тэрыторыі сучаснай Беларусі засялялі балты, захаваўся цэлы шэраг балцкіх па паходжанні назваў населеных пунктаў:

вёска Бакшты – балт. ‘вежа, высокая прыбудова’;
сяло Балойкі  – ад balá – ‘балота’; 
вёскі Кімяны і Кемяны – ад балт. кiminas – ‘мох’;
сяло Домуці – ад domús ‘ цікаўны’, domèjimasis ‘праяўляць цікаўнасць’;
сяло Жвірблі – ад žvirblis ‘верабей’;

а таксама да балцкіх назваў адносяць Дайнову, Яцвезь, Кейданы, Вазгелы, Дзякшняны, Гейстуны, Гірстуны, Верцялішкі  і інш.).

У Беларусі існуюць таксама айконімы цюркскага (Канашы, Карацк, Кобызі, Мурза) і фіна-ўгорскага (Еўлашы, Іжа, Іканы, Іса, Койры) паходжання. 
Некаторыя спрадвечна беларускія назвы зведалі змены пад уплывам польскай мовы (Гродна, а не Гародня, Брэст, а не Берасце, Навагрудак, а не Наваградак). А ў савецкія часы, калі пачалася эпідэмія перайменаванняў, з’явіліся шматлікія назвы рускага паходжання.

Часцей за ўсё назвы населеных пунктаў гістарычна ўтвараліся ад:

назваў рэк і азёраў (в. Бесядзь ад р. Бесядзь, г. Вілейка ад р. Вілія, мястэчка Зэльва ад р. Зальвянка);

прозвішчаў, мянушак людзей (в. Александрыя, г. Дзяржынск, в. Бародзічы, в. Няверавічы);

роду дзейнасці людзей (г. Чаўсы – ад цюркск. назвы чаус – ‘ніжэйшы ранг ваеначальніка’, в. Бортнікі, в. Ганчары, в. Муляры, в. Ткачы)

назваў плямёнаў, народаў (с. Шведы, с. Жэймяны – ад назвы выхадцаў з гістарычнай вобласці Літвы Жэмайціі, с. Пруска);

асаблівасцяў рэльефу, мясцовасці (г. Рэчыца, в. Плёсы, в.Балотная, в. Роўнядзь);

тыпаў паселішчаў, пабудоваў (Гродна, в. Свіраны, г. Паставы)

назваў жывёлаў і птушак (г.п. Бобр, с. Жораўка, Дразды, в. Казяброддзе, Казейкі, Казлы);

назваў раслін (г. Дуброўна, с. Дубрава, с. Дубровіца, с. Крапіўна, с. Рэпкі, Рэпнікі)

назваў аб’ектаў матэрыяльнай культуры (с. Жорнаўка – жорнаў, г. Шклоў) і інш.

Па словах праф. Валянціны Лемцюговай, “ні ў адной цывілізаванай краіне свету нацыянальная тапанімія не зазнала такога глумлення, як у Беларусі”. Сапраўды, у савецкія часы многія аўтэнтычныя назвы населеных пунктаў былі замененыя на “ідэалагічна правільныя”. Так, напрыклад, ахвярай такога перайменавання стала вёска с старажытнай назвай Мондзін (паходзіць ад нямецкага монд ‘месяц’). Спачатку яна была перайменаваная ў Сиреневку, якая па-беларуску пачала пісацца Сярэнеўка, а потым, каб пазбегчы немілагучнай аманіміі – ужо ў Чаромушкі.

Паколькі часта ў рэестрах назваў населеных пунктаў не ставіўся націск – гэтыя назвы чыноўнікамі чыталіся няправільна і таму часам траплялі ў шэраг абразлівых, як у выпадку з назвай вёскі Холуі (з націскам на першым складзе, бо холуй – гэта ‘пясчаны нанос на беразе ракі’), якая была перайменаваная нібыта за абразлівае для яе жыхароў гучанне. Як піша Валянціна Лемцюгова, прыкладамі тапанімічных кур’ёзаў стала перайменаванне вёскі Морач у Савецкую Морач, а Алёс – у  Чырвоны Алёс. Відаць, каб чыноўнікі ведалі паходжанне гэтых назваў, яны б не спяшаліся з перайменаваннем, бо морач – гэта ‘цёмнае, змрочнае балота’, а алёс – ‘альховае балота’. 

Як дрэнны жарт гучаць “новыя”, трохі абеларушаныя назвы, якія замянілі спрадвечныя беларускія найменні: Рамашкі, Залог Пяцігодкі, Вазраждзенне, Пабеда, Надзежда, Акцябр, Рассвет, Лучазарная, Труд, Чырвоная Зара і інш. Як жа тады мусяць звацца людзі, якія жывуць у такіх вёсках?

Яшчэ больш сітуацыю ў нашай тапаніміцы заблытала спроба даслоўна перакладаць назвы з беларускай на рускую і наадварот. Так з’явіліся падвойныя найменні кшталту Ромашки і Рамонкі, Двигатель і Рухавік, Красный Пахарь і Чырвоны Араты, што прывяло да парушэння асноўнай функцыі геаграфічных назваў – служыць адназначным арыенцірам на мясцовасці.

Для тых, хто ўважліва чытаў наш пост пра айконімы, заданне - паспрабуйце вызначыць, адкуль узяліся гэтыя назвы:

1. Орша
2. Лагойск
3. Кобрын
4. Засвір
5. Брагін

#тэорыямовы

Самыя смелыя паспрабавалі вырашыць учорашняе заданне і адгадаць, адкуль бяруцца назвы беларускіх гарадоў і мястэчак. Ход думак правільны! Вось поўныя адказы:

1. Орша -  ад ракі Рша (пазней – Аршыца)
2. Лагойск - ад лог, лагчына, што пацвярджаецца ландшафтам
3. Кобрын - раней Кобрынь, ад назвы зніклага народа обры
4. Засвір - паселішча за возерам Свір
5. Брагін -  ад мянушкі ці прозвішча Брага, якое, у сваю чаргу, ад напою брага

На нашых наступных анлайн-занятках 19 красавіка мы будзем размаўляць пра археалогію. І нашым госцем стане цікавы археолаг з Горадні Алесь ГАРШКОЎ.
Каб далучыцца да анлайн-заняткаў, пакінце які-небудзь каментар пад гэтым пастом і мы дашлем вам спасылку на анлайн-канферэнцыю (патрэбны акаунт у Google, напрыклад, паштовая скрыня на gmail.com).

Вы бачылі, які цікавы канал ёсць у тэлеграме - "Палявая пошта"?У ім публікуюцца класныя фотапараўнанні : старадаўнія паштоўкі ды фотаздымкі з відарысамі Беларусі і побач - сучасныя выявы тых жа месцаў. Вельмі цікава суадносіць цяперашняе аблічча беларускіх мясцін з выявамі стогадовай даўніны. З апошняга, напрыклад, фотапараўнанне будынка мастацкага музея ў Магілёве цяпер і ў пач. ХХ ст. - тады ў гэтым жа будынку месціўся сялянскі банк. А пазней, у савецкі час - абкам КПБ.

Раім падпісацца, каб не ўпускаць цікавосткі https://t.me/poshtabel

🔥 Заўтра будзем размаўляць пра беларускую музыку і музыкаў 🎧🎸🥁, пагуляем, а яшчэ разбяромся ў важнай моўнай тэме!
А госцем заняткаў будзе абаяльны Віктар Шалкевіч! 😍
Хто хоча з намі ў анлайн - плюсуйце ў каментах!

Віншуем сузаснавальніцу курсаў "Мова Нанова", таленавітую лінгвістку Алесю Літвіноўскую з Днём народзінаў! Плённай працы на ніве беларушчыны!

#цікаваеслова

БЛЮЗНЕ́РСТВА (зневажанне Бога, святых, чаго-небудзь вельмі дарагога)

Прыклад: Пачуўшы такое блюзнерства, бабуля завойкала і пачала хуценька хрысціцца.

Набліжаецца 35-гадавіна трагедыі на ЧАЭС. Гомельшчына – найбольш пацярпелы рэгіён. Мы паразмаўляем пра зону адчужання, пра помнікі архітэктуры, якія там засталіся, пра перасяленцаў і ліквідатараў, пра мяжу зоны адчужання. А таксама распавядзем пра электрычку на ЧАЭС. Калі вы маеце свае ўспаміны пра трагічнае 26 красавіка 1986 года, то рыхтуйце свае гісторыі. Стаўце плюс у каментарах, каму дасылаць запрашэнне на канферэнцыю zoom.

Сябры, мы вырашылі звярнуцца да вопыту калег з іншых гарадоў Беларусі і правесці ўтульны размоўны вечар! Маўленне - неад'емным складнік вывучэння мовы.
Прапануем вам запарыць гарбату, узяць печыва і далучыцца да нас!
Даведаемся адзін пра аднаго больш, вы маеце магчымасць стаць галоўнымі героямі нашай сустрэчы. Рыхтуйце свае гісторыі! А таксама пагутарым пра нашыя курсы, хочам пачуць вашыя пажаданні і прапановы!
Каб атрымаць спасылку на анлайн-заняткі Мова Нанова Віцебск, пішыце "+" у каментарах!

Вітаем!
У гэтую сераду паспрабуем змяніць фармат заняткаў і не толькі паслухаць нашага госця - кандыдата філалагічных навук, выкладчыка лацінскай і старажытнагрэцкай моваў ды аратарскага майстэрства Ягора Прыстаўку - і задаць яму пытанні, але і папрактыкавацца ў маўленні самім.

Даведаемся, як прамаўляць больш упэўнена і красамоўна, і замацуем атрыманыя веды на практыцы. Вядома, усё без прымусу)) Але будзем рады падставіць мовананоўскае плячо і стварыць прыязную атмасферу для вашых крокаў да мовы!

📌 21 красавіка ў 19.00
📌 Zoom (каб атрымаць спасылачку, адзначайцеся ў каментарах)

📅 У гэты чацвер пра ўкраінскую мову.

Вас чакаюць 2 часткі:
1️⃣ Працуем з беларускай. Тэорыя, тэсты, практыкаванні.
(19:05-20:00) 📚
2️⃣ Гаворым з нашай пастаяннай студэнткай з Украіны Дашай Прусенка. Яна даўно наведвае нашы заняткі, цікавіцца беларускай і цяпер ёсць што параўнаць з украінскай. (20:05-21:00)

💬 Каб атрымаць спасылку на канферэнцыю, пастаўце плюс у каменты — і яна будзе ў вас у чацвер зранку.

#мовананованабелсаце

Новы выпуск! Пра выпадковае затрыманне, 15 дзён на Акрэсціна ды ў Жодзіне распавядае ілюстратарка Лізавета Ганчарова. А яшчэ яна патлумачыць, чаму яе называюць самай экалагічнаю мастачкаю, і навучыць маляваць Пагоню.
​
Як выглядала затрыманне Лізаветы? З кім, акрамя затрыманых за беларускія кнігі пенсіянерак, ёй пашанцавала сядзець? Чаму яна вырашыла перайсці на беларускую мову? Якія праекты яна ўжо паспела зрэалізаваць? Пра гэта – у гутарцы з нашаю госцяй.

Акрамя таго, Лізавета Ганчарова навучыць Глеба Лабадзенку маляваць Пагоню, а ён пакажа, як намаляваць ката Кастуся.

Граматычная частка навучыць правільна ўжываць словы "смак" і "густ". Таксама гледачоў чакаюць цікавінкі з "Дзіцячай заМовы".

https://www.youtube.com/watch?v=2wCrODFJMT4&list=PLVQbeKRzza1O-mHGuDg9FiMywAD5LiWwv&index=22

Сябры, праз паўгадзіны збіраемся ў Google Meet, каб шчыра пагутарыць і пазнаёміцца бліжэй! Будзем абмяркоўваць працу курсаў і хочам пачуць вашыя меркаванні і прапановы на будучыню! Каб далучыцца да сустрэчы, пакіньце "+" у каментарах, а мы дашлем вам запрашальную спасылку.
Чакаем!

#абвестка

Музычная зніжка для падпісчыкаў тэлеграм-канала “Мова Нанова”!

Музычная студыя “Касета” прадстаўляе 15% зніжку на абанементы па промакодзе “Мова Нанова”.

У студыі выкладанне вядзецца на дзвюх мовах – беларускай альбо рускай. Выкладчыкі праводзяць заняткі па такіх накірунках: вакал, укулеле, фартэпіяна, гітара, акардэон, скрыпка, сальфеджыа.

Падрабязнасці і кошты глядзіце на сайце студыі https://cassette.by/#/

#слоўнік

23 красавіка - Сусветны дзень кніг. Сённяшняя лексіка прысвечана "кніжнай" тэме.

Aправa (binding) – пераплёт выдання ці рукапіснай кнігі

Абрэз (кнігі) (edge) – абрэзаны край кніжнага блока

Авантытул (foretitle) – старонка, якая папярэднічае тытульнаму аркушу

Алічбоўка (digitization) –Апограф (apograph) – дакладная копія манускрыпта

Аправа, вокладка, пераплёт (cover)

Атрамант, чарніла (ink)

Бібліяфіл (bibliophile) – аматар кнігі, кніжны калекцыянер

Верхняе і ніжняе вечкі кнігі (верхняя і ніжняя пераплётныя крышкі кнігі)

Інскрыптар (book annotator, book inscriber) – асоба, што пакінула на кнізе рукапісныя адзнакі, нататкі, маргіналіі і да т.п.

Каламус (calamus) – завостраная трысціна, якая ўжывалася ў старажытнасці для пісання на папірусе або пергаміне.

Зацікавіліся і хочаце ведаць больш тэматычных словаў па-беларуску? Далей - тут https://www.movananova.by/zaniatki/zanyatki-180/slounik-knigi.html

З моманту аварыі на Чарнобыльскай АЭС прайшло 35 год. Не маглі абмінуць гэту тэму. Таму паразмаўляем на занятках пра прыроду ў Чарнобыльскай зоне і яе (не)чаканы росквіт.

💻Будзе трансляцыя ў ZOOM. Калі хочаце далучыцца - стаўце "+".

Каранавірус пазбавіў многіх з нас магчымасці вандраваць па-за межамі Беларусі. Але не бяды - прапануем звандраваць анлайн у Прагу - па скарынаўскіх мясцінах. А экскурсаводам будзе Юры Жыгамонт.

Дарэчы, гэтыя два выпускі "Падарожжаў дылетанта" - адзіныя за ўсю гісторыю праграмы, запісаныя за межамі Беларусі.

https://www.youtube.com/watch?v=p6Q9Vq4N9Ss&feature=emb_logo - 1 частка

https://www.youtube.com/watch?v=65yjZsUDzx8 - 2 частка

📢Сябры!
Бліжэйшыя нашыя анлайн-заняткі адбудуцца не ў сераду, а ў АЎТОРАК, 27 красавіка. Іх госцем стане акцёр тэатра, кіно і тэлебачання АЛЯКСАНДР ЖДАНОВІЧ, усім вядомы МАЛЯВАНЫЧ!👨‍🎨🎨

👥Разам з творцам паразважаем, наколькі сёння запатрабавана тэатральнае мастацтва, чаму наш герой напачатку скептычна ставіўся да “Калыханкі” (нават не любіў яе), якія любімыя кінаработы ў Аляксандра і што новае стварае ён сёння, а таксама пра шмат што іншае…

📌Далучайцеся самі, разам з роднымі ды сябрамі!
Пакідайце ў каментах "+", і мы дашлём вам запрашальную спасылку!

#слоўнік

Сёння публікуецца шмат матэрыялаў пра Чарнобыльскую аварыю. Лексіка ніжэй дапаможа вам чытаць артыкулы і абмяркоўваць гэтую балючую для беларусаў тэму на роднай мове.


Трагедыя, катастрофа, аварыя.

Рэактар, энергаблок.

Дах – рус. крыша.

Радыяцыя.

Радыеактыўны (праз е!). Радыеактыўны фон, радыеактыўныя ападкі (рус. осадки).

Узровень радыяцыі – рус. уровень радиации.

Забруджванне (працэс) і забруджанне (вынік гэтага працэсу) – рус. загрязнение.

Забруджаная зона.

Зона адчужэння – рус. зона отчуждения.

Адсяленне, адселеныя вёскі.

Пераезд, перасяленне, эвакуацыя.

Апраменьванне – рус. облучение; апраменьваць.

Смяротная доза апраменьвання.

Выпраменьванне – рус. излучение; выпраменьваць.

Ліквідатар, ліквідоўваць.

Інфармаванне, інфармаванасць.

Меры бяспекі – рус. меры безопасности.

Выбух – рус. взрыв.

Аскепкі – рус. осколки.

Кірунак ветру – рус. направление ветра.

Паглынаць радыяцыю – рус. поглощать радиацию.

Радыяцыйная ахова – рус. радиационная защита.

Перыяд паўраспаду радыеактыўных элементаў.

Дазіметр.

Лічыльнік Гейгера – рус. счетчик Гейгера.

Вымяраць, вымярэнне – рус. измерять, измерение.

Цэзій-137, забруджанне цэзіем-137.

Стронцый-90, забруджанне стронцыем-90.

Палоній, забруджанне палоніем.

Прамянёвая хвароба – рус. лучевая болезнь.

Працяглае ўздзеянне (рус. продолжительное воздействие) малы́х дозаў радыяцыі на арганізм.

Пухліна шчытападобнай залозы – рус. опухоль щитовидной железы.

Анкалагічныя захворванні – рус. онкологические заболевания.

Наступствы – рус. последствия.