مقدمه‌

حکایت «فیل و پراید» گردشگری ایران
امیر هاشمی مقدم: سایت خبری-تحلیلی فرارو
همین که نوروز می‌شود، همراه با موج گردشگران ایرانی به کشورهای همسایه، موج انتقادات از این حجم سفرها نیز آغاز می‌گردد. مردم از یکسو شاکی‌اند، مسئولین هم که الحمدالله همیشه شاکی‌اند، تلاش می‌کنند با سنگ‌اندازی‌هایی همچون دریافت ارقام بسیار بالا به عنوان عوارض خروج از کشور، مردم را از رفتن به کشورهای خارجی باز دارند. بدون اینکه جایگزینی داشته باشد.
حکایت وضعیت گردشگری ایران، حکایت «فیل و پراید» دکتر محمد فاضلی است. مسئولان ایرانی همیشه از کارشناسان می‌خواهند یک فیل سالم را سوار پراید کنند؛ بدون اینکه در نظر بگیرند که پراید، نه توان کشیدن چنین وزنی را دارد و نه جای سوار کردن فیل را. مسئولین نه تنها امکاناتی در اختیار نمی‌گذارند، بلکه یکسره محدودیتها را بیشتر می‌کنند. آنگاه انتظار توسعه در همه زمینه‌ها و جایگاه نخست در منطقه را از کارشناسان دارند.
گردشگری در ایران هم از این قاعده «فیل و پراید» بیرون نیست. اگر از ضعف زیرساختهای گردشگری‌مان بگذریم، چالشهای گذران اوقات در ایران را نمی‌توان نادیده گرفت. مسئولین ما هنوز گمان می‌کنند گردشگری می‌تواند تک‌جاذبه‌ای باشد. یعنی مثلا اینکه اصفهان آثار تاریخی زیادی دارد، بنابراین برای کشاندن گردشگران کافی است. در حالی‌که سالها است مطالعات نشان می‌دهد گردشگران به جاهایی کشش بیشتر دارند که تنوع جاذبه بیشتری داشته باشد.
استانبول از آن رو جزو مقاصد پر طرفدار است که هم جاذبه‌های تاریخی دارد، هم بازاری است بزرگ برای خرید پوشاک، هم تور کشتی‌اش در بین گردشگران هوادار دارد، هم کنسرت خوانندگان لس‌آنجلسی‌اش خیلی از ایرانیان را به خود می‌کشاند، هم شب‌نشینی در کافه‌هایش، هم اجرای زنده موسیقی در خیابان استقلالش و هم ده‌ها جاذبه دیگر. بنابراین گردشگر ایرانی وقتی به این کشور می‌رود، با یک تیر چند نشان می‌زند. فاجعه‌بار اینکه بسیاری از ایرانیان برای مصرف فرهنگ ایرانی، به ترکیه و دیگر کشورها می‌روند.
انصافا کدام یک از این جاذبه‌ها را ایرانیان می‌توانند در کشور خودشان بیابند؟ همه کافه‌ها باید پیش از ساعت 12 شب تعطیل کنند؛ در کشوری که شمال و جنوبش دریاست، اجازه برگزاری یک تور کشتی نمی‌دهند؛ موسیقی خیابانی در آن اجازه اجرا ندارد؛ کنسرت خوانندگان لس‌آنجلسی که پیشکش، کنسرت خوانندگان سنتی‌اش هم لغو می‌شود و... .
بنابراین نباید شگفت‌زده شد که در نوروز امسال، بیش از 350 هزار گردشگر ایرانی تنها به ترکیه رفته و بیش از هشتصد میلیون دلار در آنجا خرج کرده‌اند. و بسیاری هم در دیگر کشورهای همسایه چنین پولی را هزینه کرده‌اند.
الان این وسط هدف چیست دقیقا؟ اینکه در چنین شرایط اقتصادی، این همه ارز از کشور بیرون برده و در کشورهای همسایه و بعضا دشمن، هزینه شود؟ اگر هدف حفظ ظاهر اسلامی باشد هم، گردشگرانی که بیرون از ایران می‌روند، محدودیتها را بیشتر می‌توانند پشت سر بگذارند.
چرا پیشنهاد سردار علایی نادیده گرفته شد؟ که جزایر سه‌گانه خلیج فارس را تبدیل به جزایر گردشگری کرد تا هم تهدیدهای امنیتی و ادعاهای فرامرزی‌اش از بین برود، هم سرمایه‌داران ایرانی که در امارات و... سرمایه‌گذاری کرده‌اند را همراه با تضمین، به کشور کشاند. نکته‌ای که به پیشنهاد سردار می‌توان افزود، منطقه آزاد فرهنگی اعلام کردن این جزایر است؛ آن هم برای گردشگران ایرانی. چه ایرادی دارد خوانندگان لس‌آنجلسی‌ای که مضامین سیاسی و غیراخلاقی نمی‌خوانند (که بیشترشان اینگونه‌اند)، به جای استانبول و آنتالیا و ایروان و باکو، به کشور خودمان بکشانیم و از خروج میلیاردها دلار ارز پیشگیری نماییم؟
اگر مسئولین واقعا دنبال راهکار برای برون‌رفت از این مشکل‌اند، اگر واقعا می‌خواهند گردشگری داخلی‌مان تکانی بخورد، اگر دوست دارند جلوی خروج میلیاردها دلار ارز را بگیرند، اگر می‌خواهند چیزی از عزت و غرور ایرانی باقی بماند، بهتر است منطقی بیندیشند و از تجربه‌های جهانی درس بگیرند. اما اگر همچنان پافشاری بر نادیده گرفتن تجربیات جهانی در همه زمینه‌ها –ار جمله گردشگری- دارند، بنابراین منطقا باید بپذیرند که نباید دستاورهای جهانی هم داشته باشند.
نه من و نه هیچ کارشناس دیگری نمی‌تواند مسئولین را به انجام این کارهای ساده و پیش پا افتاده مجبور کند. به قول دکتر فاضلی در همان فایل صوتی «فیل و پراید»، مسائل اجتماعی در ایران آنچنان آشکار و واضح شده‌اند که دیگر حتی نیاز به فهم آنها توسط کارشناسان نیست (و همچون همین مشکل گردشگری، خیلی از مردم کوچه و خیابان بهتر از نگارنده آنرا می‌فهمند و بیان می‌کنند). کارشناسان وظیفه‌شان بررسی و پیشنهاد (و در اینجا، هشدار) دادن است. تصمیم‌گیری‌اش بر دوش مسئولین.

(دیگر یادداشتهای رسانه‌ای مرا می‌توانید در کانال تلگرامی «مقدمه» بخوانید)
https://t.me/moghaddames