🎓پرسش و پاسخ مرکز تابش نور ♥️

#سوال_370

پرسش:
در جايی كه دريا عقب می‌رود جايش زمينی خالی می‌ماند؛ آیا این زمین از مرافق زمین‌های مجاور حساب میشود که می توانند دیگران را منع کنند؟ یا زمین موات گفته می شود؟ یاملک عام؟

پاسخ:

فقها اتفاق نظر دارند که دریاها و جزیره‌هایی که آب آن‌ها خشک و به زمین تبدیل می‌شود، به حالت اول خود بر می‌گردد. اگر این دریاها و جزیره‌ها زمین شخصی و یا وقف و یا مسجد بوده باشد، دوباره به مالک اول و حالت وقف و مسجد باز می‌گردد و احیای چنین زمین‌هایی جایز نیست.

اما اگر این زمین‌ها ملک شخصی کسی نبوده باشد و یا مالک آن‌ها معلوم نباشد، فقهای حنفی می‌گویند: اگر زمین [از شهر] دور باشد و احتمال این که دوباره آن را آب بگیرد وجود نداشته باشد، این زمین موات است و احیای آن جایز است. بر مبنای ظاهر الروایه (که صحیح هم همان است) اگر زمین نزدیک (شهر هم) باشد، تفاوتی ندارد. چرا که موات، زمینی است که از آن استفاده نشود و زمانی که ملک و حق کسی به آن تعلق نداشته باشد و مورد استفاده قرار نگیرد، موات است؛ چه دور از شهر باشد چه نزدیک شهر. سحنون از مالکی‌ها و موافقانش مانند مطرف و اصبغ نیز با ظاهر الروایه‌ی مذهب حنفی موافق هستند. و مالکی‌ها هم میان دریای دور و نزدیک تفاوتی نمی‌بینند. [الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ج2، ص240-241]

شیخ محمد بن صالح بن عثیمین هم در (الشرح الممتع علی زاد المستقنع) بعد از نقل این عبارت: «زمین چه نزدیک آبادی باشد و چه دور از آن، به شرط آن که زمین به مصلحت آباد کننده وابسته نباشد، قابل احیا است» می‌گوید: به این معنا که در احیای موات شرط نیست که زمین دور از عمران باشد. پس زمین موات را، چه دور از شهر باشد و چه نزدیک آن و حتی اگر متصل به آبادی هم باشد، می‌توان احیا کرد. اگر کسی خانه‌ای بسازد و پیرامون خانه، زمینی بی‌صاحب بیابد و در کنار آن خانه، به خود خانه‌ای بسازد و جز دیوار چیزی میان دو خانه نباشد، احیا و تمیلکش جایز است. اما مؤلف می‌گوید که «به شرط آن که زمین موات به مصلحت آبادکننده تعلق نداشته باشد». اما اگر به مصلحت آبادکننده تعلق بگیرد و مثلا چراگاه حیوانات و یا جای ریختن آشغال‌ها و جمع کردن هیزم‌هایش باشد، تملیک و احیای آن جایز نیست».

پس با توجه به مسایلی که گفته آمد، اولا باید دیده شود که این دریا پیش از آن که دریا شود، چه بوده است و چه حالت داشته است. اگر زمین، بی‌صاحب بوده باشد و یا صاحب آن معلوم نباشد، چه نزدیک شهر باشد و چه دور از شهر، چه در کنار زمین‌های شخصی دیگران باشد و چه دور از زمین‌های شخصی دیگران، این زمین موات است و می‌توان آن را احیا کرد. اما به دو شرط: اول این که احتمال این که دوباره این زمین به دریا تبدیل شود، مطرح نباشد. دوم این که مصلحت زمین‌های دیگران به این زمین تعلق نداشته باشد.

بخش فرهنگی «مرکز علوم قرآنی تابش نور»

817 views11:44