Остаханәгә әзерләнгәндә өрәңге яфрагының җәймәсендәге ак тапларга күзем төште.
Бу - ончыл чык авыруы.
Сәбәбе нидә?
Күзгә күренми торган микрогөмбәләр (мәсәлән, Sawadaea bicornis, Sawadaea tulasnei) агач яфракларының күзәнәкләренә үтеп кереп, яфрактагы туклыклы матдәләр белән туена. (Әйе, әйе, микроорганизмнар арасында да гөмбәләр бар.) Микрогөмбәләр үрчи башлый, споралар барлыкка килә. Споралар безгә ак ончыл кунык булып күренә. Ончыл чык микрогөмбәләре үрчегән саен кунык күбәя бара. Ахыр чиктә яфракның шактый өлеше ак кунык белән капланырга мөмкин.
Ончыл чык белән зарарланган яфракларның фотосинтетик активлыгы кими. Андый яфраклар вакытыннан алда коела.

Ончыл чык - мучнистая роса.

Фотосурәт һәм видео авторы Гөлнур Фәхруллина.

Китапта фәнни терминнарны татар телендә ничек дөрес язарга? Моның өчен сүзлекләр бар. Әйе, тик кайбер сүзләр сүзлектә юк.

"Алынма сүзне татар телендә алмаштырып була икән, без шушы вариантны кулланылышка кертеп җибәрергә тиеш" (КФУның Милли мәдәният һәм мәгариф югары мәктәбе профессоры Гөлшат Галиуллина).

"Сәлам", "очкыч", "санак" кебек сүзләр сөйләмдә актив кулланыла.

Ә сез ничек уйлыйсыз?
"Кислород", "углекислый газ", "кислота" кебек сүзләр татар телендә ничек әйтелергә тиеш?

Китапта да яңа татар сүзләр булыр дип өметләнәм. Җәя эчендә булса да. Бәлки алар сөйләмгә дә кереп китә алыр.

Искәндәр абый Гыйләҗевка бик зур рәхмәт. Ул да минем фикеремне хуплады. Алсу апа Батталова бер кызыклы сүзлек табарга ярдәм итте. Сезгә дә кайбер битләрен монда беркетеп куям.

Өрәңге яфракларында кара таплар күргәнегез бармы?

Кара таплар – өрәңге яфракларындагы тукыманың үлгән өлешләре. Алар ритисима дип аталган бик кечкенә гөмбәләр белән зарарлану нәтиҗәсендә барлыкка килә.
Бу чир кара тимгеллек дип атала.
Кара тимгеллекнең беренче билгеләре җәйнең уртасында күренә башлый: башта таплар ачык төстә, соңрак кара төстә була. Кайбер чакта яфракның тулысынча диярлек шундый таплар белән капланганын күреп була. Әгәр дә яфракның 30 % өлеше таплар белән капланса, яфрак хлорофилл һәм үсәр өчен кирәкле туклыклы матдәләр җитештерә алмаячак. Шулай итеп, әлеге чир агачның эчке өлешен зарарламаса да, яфракларның иртәрәк коелуларына китерергә мөмкин.

Фотосурәтләр өчен Әнисә Әмирулловнага рәхмәтлегемне белдерәм.

Ончыл чык авыруы турында монда язган идем.

КФУ ның медицина һәм санитария бүлегендә хезмәт итүче дустым шундый матур фотосурәтләре белән бүлеште.

Ниндидер кеше дисбактериозга анализ тапшырган. Аның анализында кеше өчен файдалы булган бактерияләр табылды. Фотодагы көпшә пыялалы савытта (пробирка) кызгылт төстә - сыек туклыклы тирәлек. Ә тирәлек эчендә шундый матур итеп бифидобактерияләр колонияләре үскән! Микроскоптан караганда бифидобактерияләр кечкенә таякчыклар сыман күренә.
Бифидобактерияләр ризыкны эшкәртергә һәм туклыклы матдәләрне үзләштерергә ярдәм итә.

КФУның микробиология кафедрасында укыганда безгә төрле микроорганизмнарны күрергә насыйп булды! Яратам шул гаҗәеп микродөньяны!