ملاقات در استانبول

... هر روز هواپیمایی بزرگ مثل کامیونِ حمل بار، ایرانیان را بار می‌زند و اینجا تخلیه می‌کند و البته خالی برمی‌گردد. همین حس آزادی حتی در ابتدایی ترین مرز اروپا احتمالا شکم‌هایشان را به کار انداخته و منبع فاضلاب هواپیما را پر و سنگین کرده تا نصیب من شود. آن هم از جایی که پدرم می‌گفت از آسمان فقط برکت می‌بارد. حالا من بودم و این برکتی که بوی گندش تمام خیابان‌های اطرافم را هم برداشته.

.
تهران دیگر در تهران نیست، تهران همان‌جایی است که من ایستاده‌ام.

داستان‌های من، داستان آدم‌هایی است که مسیح زندگی‌اش را برای آنها به فنا نداده. تراژدی نسلی است که از دوزخیان دانته ناامیدترند. تنهایی نسلی که من از آن گفته‌ام تنهایی مطلق است. نسلی خالی و بی‌منجی، که پشت دیوار تمدن و تاریخ جا مانده‌اند. داستانی است برای آیندگان. نه در ایران منتشر خواهد شد نه می‌خواهم که منتشر شود و نه کسی می‌خواند.
اخرین رمانی است که نوشته و خواهم نوشت. نوشته‌ای است بر روی سنگ قبرم، پیغامی است در بطری از جزیره‌ای متروک برای آیندگان:

آهای آیندگان
شما که از دل توفانی بیرون می‌جهید
که ما را بلعیده است
وقتی از ضعف‌های ما سخن می‌گویید
یادتان باشد
از زمانه سخت ما هم چیزی بگویید
به یاد آورید که ما بیش از کفش‌های‌مان کشور عوض کردیم
و نومیدانه خاک شدیم.

#ملاقات_در_استانبول

#مهدی_فاتحی

مي‌گن اسبت رفيق روز جنگه
مو مي‌گويم از او بهتر تفنگه


سوار بي تفنگ قدرت نداره
سوار وقتی تفنگ داره سواره


تفنگ دسته نقره‌م رو فروختم
براي وی قباي ترمه دوختم


فرستادم برايش پس فرستاد
تفنگ دسته نقره‌م داد و بيداد

بسیاری پس از دیدن تلویزیون، اینستاگرام و اخبار، یکراست به سراغ ما می‌آیند؛ با شتاب و ذهنی آشفته و‌ اشباع. نگاه داشت و به اندیشه بردن چنین مخاطبی در طول تاریخ درام‌نویسی، هیچ‌گاه به این دشواری نبوده.

مهدی فاتحی

.
بسیاری پس از خواندن روزنامه، یکراست به سراغ ما می‌آیند؛ با شتاب، و ذهنی آشفته. گویی به کارناوالی می‌روند.
گوته

رمان‌ و درام‌نویسی در عصر شبکه‌های اجتماعی کاری طاقت‌فرسا و‌سخت‌تر از دوران باستان و کلاسیک، قرن نوزده و بیستم است. درام نویسی در طی این دوران‌های تاریخی مدام سخت و سخت‌تر شده. مخاطب هنرمند و درام‌نویس عصر کلاسیک با ذهنی آسوده که در برابر درام آسیب‌پذیر بود به تماشا می‌نشست و‌ می‌خواند. از بعد از انقلاب فرانسه مردم عادی به عرصه تاریخ پاگذاشتند و‌ سواد مخاطب رو به زوال رفت. تراژدی رو به افول گذاشت و مخاطب به جای اندیشه و وحشت از منش و سرنوشت، می‌خواست هیجان زده شود یا با آرامش رویا ببیند. در طی تاریخ،زندگی مردم پهنه تاخت و تاز تاریخ شد و پر از اخبار. انسان قرن بیستم روزنامه خوانده کتاب می‌خواند. مخاطب جدید با خواندن حوادثی عاطفی، تکان‌دهنده و هیجان انگیز سراغ درام می‌آید. اتفاقاتی که هر کدام زمانی برایش قصه‌های سرنوشت‌ساز و تکان‌دهنده‌ای می‌نوشتند.
خواننده قرن بیست و یکم از آن هم پرتر و اشباع شده‌تر است. خواننده عصر شبکه اجتماعی در ذهنش سکوت ندارد و پر از غلیان احساسات است. او به دنبال چیز تازه است.سیراب کردن و نگاه‌داشت چنین مخاطبی سخت‌ترین کار است. فرصت زیادی در میانه صفحات نیست. زمانی که شکسپیر می‌نوشت می‌دانست اگر درامی پر چالش و هیجان نباشد و در دل آن حرفش را نزند مخاطب لندنی سراغش را هم نخواهد گرفت. کار رمان‌نویس امروز به مراتب سخت‌تر از شکسپیر و راسین است
تنها راه نوشتن در عصر چنین ابتذالی تن ندادن و بیرون پریدن از صف مردگان است هر چند به تنهایی و به امید تک ستاره‌ای در دور دست. رمان‌نویس می‌داند که تاثیرگذاری و آن تعداد مخاطب دیگر ناممکن شده. انسان جدید، انسان خواندن نیست؛ انسان تصویر است و احساسات. انسانی که به تازگی در عصر هوش مصنوعی به پایانش نزدیک شده است.
در چنین عصری آن هم در خاورمیانه،نوشتن از این هم سخت‌تر است و‌ شاید عبث‌تر. اما هر بار پیغامی یا متنی مثل ستاره‌ای در دوردست امیدی اندک می‌سازد برای حتی تک مخاطبی که تو را به نوشتن و ادامه وا‌می‌دارد. مثل تکه متنی که ناشناسی از میانه رمان می‌فرستد و با هیجان می‌خواند:

' گاهی چیزی که آدم‌ها را به هم پیوند می‌زند مثل درخت تنومندی هزاران ریشه دارد؛ خاطراتی از سال‌ها،تجربه‌ها،گاهی امید برای روزهای بعد و تار و پود عادت‌هایی که از آن خلاصی نداریم. روزهایی که فدای دیگری کرده‌ایم و زندگی که انگار دیگر به ما تعلق ندارد حتی آینده‌ای که خواهد آمد.'
#ملاقات_در_استانبول
@naakojaa
#مهدی_فاتحی

در جلسه رونمایی رمان ' ملاقات در استانبول' دوستی پرسید چطور است که جنوب ایران، انقدر نویسنده‌پرور است. اکثر نویسندگان ما اهل جنوب‌اند؟
گفتم شاید به خاطر دریاست. وقتی وسعت و بی‌انتهایی دریا را ببینی، وقتی جلوی چشمانت دیوار نبینی، آزاده می‌شوی. در خانه و خانواده رنح می‌کشی چون به حصار عادت نداری. بی‌حد و‌حصر فکر می‌کنی.
به قول سعید هلیجی:
کودکانی که دریا را دیده‌اند آب را بزرگتر می‌نویسند.

هنر بی‌معیار امروز

ماریو بارگاس یوسا
ترجمه‌ی عبدالله کوثری

1. از برکت جنجالی که بر سر این نمایشگاه بر پا شده، همه‌ی این جماعت سرازپانشناخته به گالری هجوم آورده‌اند و به این ترتیب آکادمی سلطنتی هنر (بریتانیا) بخت این را یافته که مدت زمانی دیگر بتواند با بحران اقتصادی مزمن خود دوام بیاورد. آیا هدف این آکادمی از برگزاری نمایشگاه «احساس» (آثار نقاشان و مجسمه‌سازان جوان انگلستان از مجموعه‌ی Saatchi) همین بوده؟
اگر این نمایشگاه به راستی نماینده‌ی چیزهایی باشد که الهام‌بخش هنرمندان جوان انگلیسی می‌شود، باید نتیجه بگیریم که «آلت تناسلی» بیش از هر چیز دیگر دغدغه‌ی ذهنی این هنرمندان شده است.

2. نکته‌ی جالب ماجرا در این نیست که چنین ساخته‌هایی به معتبرترین گالری‌ها راه می‌یابند، بلکه این است که مردم هنوز از این چیزها [کشیدن آلت جنسی به جای صورت و درآوردن هر چیزی به شکلی که تداعی آلت جنسی باشد] تعجب می‌کنند. من سی و هفت سال پیش متوجه شدم که در دنیای هنر چیزی پوسیده و گندیده است.
دوست خوب من، مجسمه‌سازی کوبایی، از پاسخ منفی گالری‌های پاریس برای عرضه‌ی مجسمه‌های چوبی بی‌نظیرش -که خود شاهد بودم با چه مرارتی برای ساختن آنها تلاش می‌کرد- به تنگ آمده بود. او به این نتیجه رسید که مطمئن‌ترین راه برای موفقیت ساختن چیزی است که توجه جلب کند. پس دست‌به‌کار ساختن مجسمه‌هایی شد مرکب از چند قطعه گوشت گندیده در جعبه‌های شیشه‌ای و تعدادی پشه‌ی زنده توی این جعبه‌ها به اضافه چند بلندگو که وزوز آنها را همچون غرشی رعب‌آور در سالن پژواک می‌داد. موفقیت دوست من آنی بود، حتی ژان-ماری دروت، ستاره‌ی تلویزیون فرانسه، برنامه‌ای به او اختصاص داد.

3. یکی از پیامدهای پیش‌بینی‌ناشدنی تحول هنر مدرن و تجربیات بی‌شماری که مایه بقای آن شده آشفته‌بازاری است که در آن هیچ معیار عینی نداریم تا کاری را اثر هنری به شمار آوریم یا نیاوریم یا آن را در سلسله مراتب هنری جای دهیم. از میان رفتن معیار در هنر با پیدایش کوبیسم آغاز شد و با رواج هنر آبستره (انتزاعی) به فقدان کامل معیار رسیدیم. امروز هر چیزی [یعنی هر آشغالی] می‌تواند هنر باشد و در عین حال هیچ چیز در شمار آثار هنری جای نمی‌گیرد. هنر بودن یا نبودن چیزی صرفاً به هوی و هوس بیننده (هر کس و ناکسی که می‌خواهد باشد) بستگی دارد که بعد از زوال همۀ سرمشق‌ها و معیارهای زیباشناسی تا سطح داور و حَكَم نهایی ارتقا یافته و در موقعیتی قرار گرفته که قبلاً فقط از آن برخی منتقدان بود. امروز یگانه سنجه‌ی کم و بیش عمومی برای آثار هنری هیچ ربطی به هنر ندارد و چیزی است که بازار آن را تحمیل می‌کند و این بازار خود تحت سلطه‌ی کارتل‌هایی از گالری‌ها و دلالان است. این معیار به جای آنکه بازتاب ذوق و حساسیت زیباشناختی باشد تنها یک محور دارد و آن تبلیغ و روابط عمومی و در برخی موارد شیادی و کلاه‌برداری است.

4. حدود یک ماه پیش من برای بار چهارم در زندگی خود از دوسالانه‌ی ونیز دیدار کردم (و این آخرین بار خواهد بود!) انگار چند ساعتی در آنجا گذراندم و وقتی بیرون آمدم پیش خود به این نتیجه رسیدم که حاضر نیستم هیچ یک از آن تابلوها و مجسمه‌ها و اشیایی را که در حدود بیست غرفه نمایشگاه دیده بودم به خانه‌ی خود راه بدهم. آنچه در آنجا دیدم درست به اندازه نمایشگاه آکادمی سلطنتی ملال‌آور و نومید‌کننده و مضحک بود، اما در مقیاسی صد برابر بزرگتر، چراکه ده پانزده کشور در این نمایش به راستی رقت‌آور شرکت کرده بودند. این دوسالانه به بهانه «مدرنیسم و تجربه‌ورزی و جست‌وجو در پی ابزار جدید بیان» درواقع قحط مصیبت بار فکر و فرهنگ هنری و فقدان صناعت استادانه و اصالت و صداقتی را آشکار کرده بود که مهمترین ویژگی بخش عمده‌ی آثار دوران ماست. در قلمرو هنر با نظامی سراپا پوسیده سروکار داریم که در آن مستعدترین هنرمندان راهی برای دست یافتن به مخاطب نمی‌یابند، خواه بدین سبب که تن به فساد نمی‌دهند و خواه از آن روی که راه و رسم جنگیدن در این جنگل فریب و دغل را که تعیین کننده فاتح و مغلوب است بلد نیستند.

5. آنچه ستایش ما را در قبال آثار ژرژ سورا [و عملاً همه‌ی هنرمندان پیش از قرن بیستم] برمی‌انگیزد این است که گذشته از مهارت فنی و چیره‌دستی در ظرایف، نگرشی اخلاقی دارند، فکری دارند و دلسپرده‌ی آن فکر و در صدد خدمت به آن هستند. این چیزی است که مایه‌ی استحکام و تقویت آثار اینهاست. اما این شیوه‌ی هنرمند شدن به هیچ روی باب طبع جوانان ناشکیبا و خودخواه امروز نیست که در رویای رسیدن به افتخار از هر راه ممکن [غیر از راه دشوار واقعی] هستند و برای رسیدن به شهرت حاضرند از کوهی از مدفوع جانوری سخت‌پوست بالا بروند.

#کتاب_شن

سرود عاشقانه جِی. آلفرد پروفراک
تی. اس. الیوت

برگردان: محمد رجب پور



"اگر می پنداشتم که جوابم خطاب به کسی است

که زمانی به دنیا رجعت خواهد کرد

این شعله فروکش می کرد.

لیک چون زنده بازنگشته است هیچ دیّاری

از ژرفنای دیار مرگ ،

و نیز اگر راست باشد آنچه شنیده ام

بی بیم از رسوایی پاسخت می گویم"



پس بیا تا برویم ، تو و من ،

آن گاه که شب بر آسمان نقش بسته است

همچو بیماری بی هوش بر تخت جراحی ؛

بیا تا برویم از میان خیابان های نیمه متروک

خلوتگاه های نجواگرِ شب های بی قرار

در هتل های محقّر یک شبه

و رستوران های خاک ارّه ای با پوسته صدف ؛

خیابان هایی که به دنبال هم می آیند

چون استدلال کسالت بار اراده ی مکّار

تا تو را به پرسشی توانکاه رهنمون سازند ...

آه ، نپرس "چیست این پرسش"

بیا تا برویم و به سوی قرار بشتابیم.



در اتاق زنان می روند و می آیند

و از میکل آنژ سخن می رانند.



مه زردرنگی که می مالد پشتش را به شیشه ی پنچره ها ،

دود زردرنگی که می مالد پوزه اش را به شیشه ی پنجره ها ،

با زبانش زوایای شب را لیسید ،

بر روی پسآب های فاضلاب درنگ کرد ،

گذاشت تا دوده ای که فرو می ریخت از دودکش ها بر پشتش نشیند ،

از کنار تراس لغزید و ناگهان جستی زد.

آن گاه که دید یک شب آرام اُکتبر است

گرد خانه چرخی زد و به خواب رفت.



و یقین وقت خواهد بود

تا دود زرد رنگ در امتداد خیابان بخزد

و پشتش را بر شیشه ی پنجره ها بمالد.

وقت خواهد بود ، وقت خواهد بود

تا چهره ای را بیارایی

برای دیدار چهره هایی که ملاقات خواهی کرد.

وقت خواهد بود تا کُشت و آفرید ،

و وقتی برای همه اعمال و ایّام[4] دستانی که

پرسشی را بر می دارند و بر بشقابت می گذارند ؛

وقتی برای تو و وقتی برای من ،

و حتّی وقتی برای هزاران تردید

و برای هزاران بینش و بازبینی

پیش از صرف چای و نان برشته.



در اتاق زنان می روند و می آیند

و از میکل آنژ سخن می رانند.



و یقین وقت خواهد بود

تا بپرسم:

"جرأتش را دارم"؟ ، "جرأتش را دارم"؟

وقتی تا که برگردم و پایین روم از پلّه ها

با لکّه ای عریان میان موهایم –

(خواهند گفت: "چه قدر موهایش کم پشت شده"!)

با نیم تنه ی صبحگاهم ،

یقه ام که بالا آمده صاف تا چانه ام ،

کرواتی گران قیمت و با وقار ، اما محکم با گیره ای ساده –

(خواهند گفت: "چه نحیفند بازوان و ساق پاهایش"!)

آیا جرأتش را دارم

تا جهان را بر هم زنم؟

السّاعه وقت است برای تصمیم گیری و تجدید نظر

تصمیماتی که وارونه خواهند شد در یک دقیقه.

من همگیشان را تاکنون شناخته ام ،

شب ها ، صبح ها و بعد از ظهرها را –

و با قاشق چایخوری اندازه گرفتم زندگی ام را ؛

من صداهایی را می شناسم که کم کم

محو می شوند در نغمه ای که برخاسته است از اتاق مجاور.

پس چگونه باید به خود اجازه دهم؟



و من چشم ها را تاکنون شناخته ام ، همگیشان را –

چشم هایی که تو را در عبارتی مدوّن خشک می کنند

و آن گاه که من مدوّنم ، رها شده بر میخی

آن گاه که میخکوبم و دست و پا زنان بر دیوار

آن گاه چگونه باید

شروع به تُف کردن ته مانده روزها و راه هایم کنم؟

و چگونه باید به خود اجازه دهم؟



و من بازوان را تاکنون شناخته ام ، همگیشان را –

بازوانی آراسته به دستبند ، لخت و سفید

(اما در نور چراغ ، کم فروغ نزد گیسوان خرمایی روشن)!

آیا این عطر یک لباس است

که اینچنین مرا از افکارم منحرف می سازد؟

بازوانی که در امتداد میزند ،

یا پیچیده گِرد شالی.

پس آیا باید به خود اجازه دهم؟

و چگونه باید شروع کنم؟
...


آیا خواهم گفت شب از خیابان های باریک گذشته ام

و دودی را که از پیپ مردانی بی کس و تنها برمی خاست دیده ام ،

مردانی که فقط پیرهنی بر تن داشتند

و به بیرون سرک می کشیدند از پنجره ها.



شایسته تر این بود خرچنگی نخراشیده بودم

دوان بر بستر دریاهای خاموش.



***



و بعد از ظهر ، شب این چنین در خواب است!

انگشتانی دراز نوازشش کرده اند ،

خواب آلود ... خسته ...

روی زمین ، کنار من و تو ، وارفته است ،

شاید تمارض می کند.

آیا پس از صرف چای ، کیک و بستنی

توانش را خواهم داشت تا لحظه را به اوج برسانم؟

لیک اگر چه گریسته ام و روزه گرفته ام ،

گریسته ام و نماز گزارده ام ،

اگر چه سرم را که اندکی طاس شده

دیده ام بر طشتی گذاشته اند[5] ،

من نه پیامبرم و نه مسئله مهمی مطرح است اینجا ؛

من لحظه ی عظمتم را دیده ام که چگونه به خاموشی گرایید ،

و من خدمتکار ازلی را دیده ام

که نیم تنه ام را نگه داشت و پوزخندی زد ،

و خلاصه ، من می ترسیدم.

و آیا ارزشش را داشت تا پس از همه چیز ،

پس از فنجان ها ، مربای نارنج و چای ،

میان ظروف چینی ، میان کلاممان ،

ارزشش را داشت

مسئله را با لبخندی مطرح می کردم

جهان را به درون گویی می فشردم

و آن را به سوی پرسشی توانکاه می غلطاندم

و می گفتم: "من لازاروسم[6] ، باز آمده از دنیای مردگان

باز آمده تا همه چیز را به شما بگویم ،

من همه چیز را به شما خواهم گفت" –

اگر کسی که بالشی را زیر سرش می گذاشت می گفت:

"منظور من اصلاً این نبود.

نه ، اصلاً این نیست".



و آیا ارزشش را داشت تا پس از همه چیز ،

ارزشش را داشت ،

پس از شب ها ، درهای خانه ها و خیابان های پخش و پلا ،

پس از رمان ها ، پس از فنجان های چای ،

پس از دامن هایی که به زمین کشیده می شوند –

و این و خیلی چیزهای دیگر؟

نمی توانم افکارم را بیان کنم!

ولی گویا فانوسی جادویی[7] شبکه اعصابم را

نقش بسته است بر پرده سفید:

آیا ارزشش را داشت

اگر کسی که بالشی را مرتب می کرد یا شالی را بر می داشت

و به سوی پنجره برمی گشت ، می گفت:

"اصلاً این نیست

نه ، منظور من اصلاً این نبود".



***



نه ، من نه شاهزاده هملتم[8] و نه قرار بوده باشم ؛

من مباشری هستم که یکی دو صحنه را آغاز می کند

تا کاروانی عازم کارزار را به نمایش کشد ،

من به شاهزاده اندرز می دهم ، بی شک ، بازیچه ای ساده ،

حرمتگزار ، شادمان از کارآمدیم ،

مدبّر ، محتاط و موشکاف ؛

پر از جملات نغز ، اما اندکی کودن ؛

گاهی ، یقیناً ، تقریباً مضحک –

تقریباً ، گاهی ، دلقک.



دارم پیر می شوم ... دارم پیر می شوم ...

باید پاچه شلوارم را بالا بزنم.



آیا موهایم را به عقب بزنم؟

آیا جرأتش را دارم تا هلویی بخورم؟

شلوار فلانل سفید خواهم پوشید

و بر ساحل قدم خواهم زد.

من پریان دریایی را شنیده ام

که برای هم ترانه سر می دادند.



گمان نمی کنم که برای من آواز بخوانند.



من آنها را دیده ام

که سوار بر امواج به دل دریا می راندند

و گیسوی سفید امواج را شانه می زدند

آن گاه که باد بر آب های سفید و سیاه می وزید.



ما مانده ایم در غرفگان دریا

نزد دختران دریایی

پیچیده در خزه های سرخ و خُرمایی

تا این که صدای آدامیزاد بیدارمان کند و غرق شویم.

اهمیت شعر الیوت در آغاز کردن شعر مدرن است. شاعری که شعر را از بیان شیک و عصا قورت داده خارج کرد و موضوعات و آدم‌های معمولی را به شعر کشاند. او در شعرش همه قلمروها را هر چند پلشت و یاوه فتح کرد. از شکسپیر و هملت که مسئله‌ی شخصیت بودن یا نبودن بود تا الیوت و پروفراک که مسئله شخصیت موی سرش است، یک جهان فاصله است. به قول لارنس در ادبیات منثور می‌دانی دستشویی در همین نزدیکی است.

امروز ۱ اردیبهشت؛ سال‌روزِ تولد محمد مختاری است.
@batarikh

سپتامبر خشک
ویلیام فاکنر
از مجموعه‌ی یک گل سرخ برای امیلی
ترجمه‌‌ی: نجف دریابندری
۲۸ صفحه

سعدی و غزلیاتش
و‌ زمانه‌ای که بر او تنگ بود:

من با دو لب تو کار دارم

نه دسترسی به یار دارم
نه طاقت انتظار دارم
هر جور که از تو بر من آید
از گردش روزگار دارم
در دل غم تو کنم خزینه
گر یک دل و گر هزار دارم
این خسته دلم چو موی باریک
از زلف تو یادگار دارم
من کانده تو کشیده باشم
اندوه زمانه خوار دارم
در آب دو دیده از تو غرقم
و امید لب و کنار دارم
دل بردی و تن زدی همین بود
من با تو بسی شمار دارم
دشنام همی‌دهی به سعدی
من با دو لب تو کار دارم

ورونا ایتالیا