درباره رمان و تحولات قرن بیستم:

قرن صد و چهل ساله بیستم

مهدی فاتحی

یادداشت #علی_صدر و معرفی کتاب ' عجیب‌تر از داستان' و نکته‌ای که نویسنده کتاب درباره آغاز و پایان قرن بیستم و تحولات رمان مطرح کرد باعث شد سری به یادداشت‌های قدیمی‌ام درباره ادبیات روس آمریکایی و فرانسه قرن نوزدهم بزنم. رئالیست روس، سمبلیک و برونگرای امریکا و ذهن‌گرای اروپا...: روح قرن نوزده را می‌توان در آنها دید. لارنس کتاب ارزشمند تحقیقی دارد به نام' درباره ادبیات کلاسیک آمریکا' : پو، ملویل، کوپر، ویتمن...او در این کتاب می‌‌گوید این متون تمام روح امریکاست: The Amrican whole soul
روح یا امرواقع انسان و تاریخ را می‌توان در ادبیات جستجو کرد و به قول رشدی در 'بچه‌های نیمه شب' انسان تنها حیوان اجتماعی نیست بلکه پدیده‌ای اجتماعی است که تاثیری دوطرفه دارد.
نقل قول هابزبام با عنوان قرن کوتاه بیستم بر اساس تحولات احتماعی تاریخی را می‌توان در ادبیات با عنوان قرن طولانی بیستم در نظر گرفت اما نه از داستایفسکی تا زیبالد بلکه به نظرم از گوگول۱۸۴۰ شروع می‌شود تا ۱۹۸۰ با رشدی پایان می‌یابد:
با پو و انسان‌های شکست‌خورده و خیالاتی‌اش و همزمان گوگول با 'یادداشت‌های یک دیوانه' درباره انسانی که به جنون رسیده( اساسا مرد زیرزمینی داستایفسکی دوباره نویسی آن است) و' شنل' که تمام ادبیات این قرن زیر این اورکت قرار می‌گیرد. انسان آرمان گرا و صنعتی‌زده قبل و بعد از جنگ جهانی را در اثار الیوت،لارنس و حلقه ادبی همراه و انسان سرکش را در سورئالیست‌ها، انسان تنها و پوچ بی‌خدا را در کامو و پروست و انسانی به دنبال خدایی دست‌ساز در بکت و بعد از آن کمدی انسانی را در الیاس کانتی و فریش و در نهایت سلمان رشدی در سال ۱۹۸۰ می‌توان دید: نویسنده‌ای که پایان انسان قرن بیستمی ترسیم می‌کند انسان مضحکه بی‌معنای جهان است و اسطوره و تاریخ را کمدی تلخ بی‌معنایی نشان‌ می‌دهد. از دهه هشتاد به بعد و با پایان شوروی و ارمان‌گرایی و اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، قرن بیست‌و‌یکم آغاز می‌شود قرنی که مشاهیرش رمان‌نویسان نیستند: قرن سرگرم کردن انسان و اعتیادش به دوپامین.
_به نظرم زیبالد را نمی‌توان انتها دانست او نویسنده‌ای است که نه به اندازه باشیوس سینگر تواناست و نه به اندازه فریش قصه‌گو، هر چند در اخرین اثرش سعی می‌کند رونویسی از این دو باشد_ آثار منتشر شده امروز نه اینکه کمتر از قرن گذشته باشد اما دیگر سرعت جهان چنان شتابان شده که نمی‌توان ایستاد و بر کتاب و نویسنده‌ای تمرکز کرد: هر کسی چند روزی مهلت اوست.
قرن صد و چهل ساله بیستم اما عصاره تجربه هزاران سال تاریخ بشریت است.

#مهدی_فاتحی

این اعتقاد که همه چیز رو به راه خواهد شد، هرگز نمی‌تواند ما را با جنایاتی که پیش‌تر رخ داده، آشتی دهد.
هورکهایمر

آدم‌ها برای همیشه نمی‌مانند یک جا در را باز می‌کنند و برای همیشه می‌روند.
به آنکه بودنت را قدر ندانست نبودنت را هدیه کن.
عکس: یواخیم مولر

.
کادانس : قطعه پایانی

رمان 'ملاقات در استانبول' پنجمین رمان و دهمین کتاب تالیفی من درباب و درباره ادبیات است. حاصل عمری چهل و اندی ساله که مثل آدم‌های زیرزمینی و اعصار گذشته بخش عمده آن به نوشتن و خواندن طی شد. چه مفید و چه نامفید برای انسان و جهان و تاریخ، چه ماندگار و چه دود شدنی، برای من سراسر لذت بود. نوشتن تنها امکان تبدیل رنج ناخواسته به لذت است.
فکر می‌کنم این کار را باید به عنوان کادانس رمان‌نویسی خودم بنامم. چرا که قطعه پایانی و انتهایی است. حالا که قرار است رمان‌های چاپ نشدنی‌ام در دسترس قرار گیرد دیگر آنانکه دوست دارند می‌توانند این موسیقی را از ابتدا تا پایان بخوانند:

' ملاقات در استانبول' حاصل پنح سال نوشتن، و تجربهء بیست سال قلم زدن، در کشوری است که نوشتن و به هنر زیستن، یک جنون تاریخی است. کشوری که تاریخش، مردمش و بختش رو به سیاهی است و آینده پیش رو را در گذشته با شکوهش می‌بیند و می‌خواهد.
این رمان پر از ارجاعاتی از اهل قلم است بی‌آنکه نامی برده باشم، پر از اشخاص حقیقی، پر از زشتی و لکه‌هایی است برخورنده، از جامعه امروز در تبعید در دو طرف مرز.
تصویر کدر هر انسانی که در وانفسای امروز جهان زیست می‌کند، تا چون آینه، چهره زشت و زیبای خود را ببیند و بر ارتکابات نویسنده‌‌اش لعن و نفرین کند.


دوشنبه ۱۷ مارچ
به همت نشر
@naakojaa

تینوش عزیز
@tinoush_nazmjou
که نگذاشتند قلم به زخم سانسور آلوده شود
در کتابفروشی ناکجا در پاریس، رونمایی از آخرین رمان مهدی فاتحی:
#ملاقات_در_استانبول

مشتاق دیدار دوستانی هستم که امکانی برای سیر در آفاق یا انفس دارند.

#مهدی_فاتحی

' ملاقات در استانبول' حاصل پنح سال نوشتن، و تجربهء بیست سال قلم زدن، در کشوری است که نوشتن و به هنر زیستن، یک جنون تاریخی است. کشوری که تاریخش، مردمش و بختش رو به سیاهی است و آینده پیش رو را در گذشته با شکوهش می‌بیند و می‌خواهد.
این رمان پر از ارجاعاتی از اهل قلم است بی‌آنکه نامی برده باشم، پر از اشخاص حقیقی، پر از زشتی و لکه‌هایی است برخورنده، از جامعه امروز در تبعید در دو طرف مرز.
تصویر کدر هر انسانی که در وانفسای امروز جهان زیست می‌کند، تا چون آینه، چهره زشت و زیبای خود را ببیند و بر ارتکابات نویسنده‌‌اش لعن و نفرین کند.

.
رفتم پاریس سیگار بکشم، عاشقش شدم، ماندم و دفن شدم.

'ملاقات در استانبول' داستان نسل من است. نسلی تبعیدی حتی در شهر و دیار خودش. داستانی که به اندازه تاریخ یک شهر و قبیله قدمت دارد. استانبول مرز میان غرب و شرق، مرزی است که ورود به آن یعنی گذر از شرق. غربی‌‌ترین شهر مهاجرت انسان خاورمیانه‌. انسان ایرانی و خسته از رنجی که از آن او نیست. وارث نیاکانی مغروق در خیال. نسلی چمدان به دست، در حال فرار از خود، تاریخ، شهر؛ فراری روی دایره که بازگشتش به همان نقطه آغاز است.
حالا قرار است نویسنده‌ای که جنگ او را از آبادان به تهران آواره‌ کرد، سوختن سینمای سرخیابان و ناله‌های سوختگان و بازماندگان با ناله‌های کودکیش هم‌آوا بود،همه کودکیش را در هجرت و غربت زیست، از شهر دیگر گریخت و بازگشت، کتابش را در غربت شهر دیگری منتشر کند: پاریس، شهری آشنا برای نویسندگان این دیار وقتی سر بازگشت نداشتند.
از بازی‌های زمانه است که نویسنده و کتاب و غربت‌نشین، غربت‌نویس همه در تبعید می‌نویسند و در تبعید می‌میرند. ما همه محکوم به تاریخیم با سرنوشتی مشترک. گاهی فکر می‌کنم یونیان هزاران سال پیش قصه ایرانیان را سرودند و بر لوح ابدی نوشتند و به گردن خدایان انداختند.

' حالا دیگر آن شهر و دیار مثل سدوم در حال نابودی است و چند تا آدم عاقل هم پیدا نمی‌شود تا جلوی سوختنش را بگیرد. هر روز هواپیمایی بزرگ مثل کامیونِ حمل بار، ایرانیان را بار می‌زند و اینجا تخلیه می‌کند و البته خالی برمی‌گردد. همین حس آزادی حتی در ابتدایی ترین مرز اروپا احتمالا شکم‌هایشان را به کار انداخته و منبع فاضلاب هواپیما را پر و سنگین کرده تا نصیب من شود. آن هم از جایی که پدرم می‌گفت از آسمان فقط برکت می‌بارد. حالا من بودم و این برکتی که بوی گندش تمام خیابان‌های اطرافم را هم برداشته.'
#ملاقات_در_استانبول
#مهدی_فاتحی
#نشر_ناکجا

دوشنبه ساعت ۸ شب
پاریس
نشر ناکجا

می‌نویسم تا رنجم را به لذت تبدیل کنم.
این رمان داستان یک نسل است...نسلی که در حال فرار روی دایره است و ستاره‌ای برای روشن شدن در آسمانش ندارد. اما رمان ستاره‌ای است که کورسوی نوری نشان خواهد داد

باید اِستاد و فرود آمد
بر آستانِ دری که کوبه ندارد،
چرا که اگر به‌گاه آمده‌باشی دربان به انتظارِ توست و
اگر بی‌گاه
به درکوفتن‌ات پاسخی نمی‌آید.




کوتاه است در،
پس آن به که فروتن باشی.
آیینه‌یی نیک‌پرداخته توانی بود
آنجا
تا آراستگی را
پیش از درآمدن
در خود نظری کنی
هرچند که غلغله‌ی آن سوی در زاده‌ی توهمِ توست نه انبوهی‌ِ مهمانان،
که آنجا
تو را
کسی به انتظار نیست.
که آنجا
جنبش شاید،
اما جُنبنده‌یی در کار نیست:
نه ارواح و نه اشباح و نه قدیسانِ کافورینه به کف
نه عفریتانِ آتشین‌گاوسر به مشت
نه شیطانِ بُهتان‌خورده با کلاهِ بوقیِ منگوله‌دارش
نه ملغمه‌ی بی‌قانونِ مطلق‌های مُتنافی. ــ
تنها تو
آنجا موجودیتِ مطلقی،
موجودیتِ محض،
چرا که در غیابِ خود ادامه می‌یابی و غیابت
حضورِ قاطعِ اعجاز است.
گذارت از آستانه‌ی ناگزیر
فروچکیدن قطره‌ قطرانی‌ است در نامتناهی‌ ظلمات:
«ــ دریغا
ای‌کاش ای‌کاش
قضاوتی قضاوتی قضاوتی
درکار درکار درکار
می‌بود!» ــ
شاید اگرت توانِ شنفتن بود
پژواکِ آوازِ فروچکیدنِ خود را در تالارِ خاموشِ کهکشان‌های بی‌خورشیدــ
چون هُرَّستِ آوارِ دریغ
می‌شنیدی:
«ــ کاشکی کاشکی
داوری داوری داوری
درکار درکار درکار درکار…»
اما داوری آن سوی در نشسته است، بی‌ردای شومِ قاضیان.
ذاتش درایت و انصاف
هیأتش زمان. ــ
و خاطره‌ات تا جاودانِ جاویدان در گذرگاهِ ادوار داوری خواهد شد.



□



بدرود!
بدرود! (چنین گوید بامدادِ شاعر:)
رقصان می‌گذرم از آستانه‌ی اجبار
شادمانه و شاکر.



از بیرون به درون آمدم:
از منظر
به نظّاره به ناظر. ــ
نه به هیأتِ گیاهی نه به هیأتِ پروانه‌یی نه به هیأتِ سنگی نه به هیأتِ برکه‌یی، ــ
من به هیأتِ «ما» زاده شدم
به هیأتِ پُرشکوهِ انسان
تا در بهارِ گیاه به تماشای رنگین‌کمانِ پروانه بنشینم
غرورِ کوه را دریابم و هیبتِ دریا را بشنوم
تا شریطه‌ی خود را بشناسم و جهان را به قدرِ همت و فرصتِ خویش معنا دهم
که کارستانی از این‌دست
از توانِ درخت و پرنده و صخره و آبشار
بیرون است.



انسان زاده شدن تجسّدِ وظیفه بود:
توانِ دوست‌داشتن و دوست‌داشته‌شدن
توانِ شنفتن
توانِ دیدن و گفتن
توانِ اندُهگین و شادمان‌شدن
توانِ خندیدن به وسعتِ دل، توانِ گریستن از سُویدای جان
توانِ گردن به غرور برافراشتن در ارتفاعِ شُکوهناکِ فروتنی
توانِ جلیلِ به دوش بردنِ بارِ امانت
و توانِ غمناکِ تحملِ تنهایی
تنهایی
تنهایی
تنهایی عریان.



انسان
دشواری وظیفه است.



□



دستانِ بسته‌ام آزاد نبود تا هر چشم‌انداز را به جان دربرکشم
هر نغمه و هر چشمه و هر پرنده
هر بَدرِ کامل و هر پَگاهِ دیگر
هر قلّه و هر درخت و هر انسانِ دیگر را.



رخصتِ زیستن را دست‌بسته دهان‌بسته گذشتم دست و دهان بسته
گذشتیم
و منظرِ جهان را
تنها
از رخنه‌ی تنگ‌چشمی‌ حصارِ شرارت دیدیم و
اکنون
آنک دَرِ کوتاهِ بی‌کوبه در برابر و
آنک اشارتِ دربانِ منتظر! ــ



دالانِ تنگی را که درنوشته‌ام
به وداع
فراپُشت می‌نگرم:



فرصت کوتاه بود و سفر جانکاه بود
اما یگانه بود و هیچ کم نداشت.



به جان منت پذیرم و حق گزارم!
(چنین گفت بامدادِ خسته.)



۲۹ آبانِ ۱۳۷۱

ملاقات در استانبول

... هر روز هواپیمایی بزرگ مثل کامیونِ حمل بار، ایرانیان را بار می‌زند و اینجا تخلیه می‌کند و البته خالی برمی‌گردد. همین حس آزادی حتی در ابتدایی ترین مرز اروپا احتمالا شکم‌هایشان را به کار انداخته و منبع فاضلاب هواپیما را پر و سنگین کرده تا نصیب من شود. آن هم از جایی که پدرم می‌گفت از آسمان فقط برکت می‌بارد. حالا من بودم و این برکتی که بوی گندش تمام خیابان‌های اطرافم را هم برداشته.