Leonard Pennario:
Liszt Piano Concerto No. 2

درباره رمان‌نویسی و ادبیات خاورمیانه با نگاهی به کتاب ' آخرین انار دنیا ' نوشته #بختیار_علی
مهدی فاتحی

از ترکیه عثمانی تا مصر و ایران( و به نوعی افغانستان) که امروز از دید غرب، شرقِ میانه( خاورمیانه) نامیده می‌شود فرهنگی ثابت و آدم‌هایی شبیه به هم زیست می‌کنند. کشورهایی که قبل از جنگ اول یک کشور بودند و زمانی یک حاکم( خلیفه) داشتند. اشتراکات زیاد فرهنگی خاورمیانه را جدا از مسائل اجتماعی و سیاسی می‌توان در آثار هنری و ادبی این منطقه دید.
حرف و بحث درباره ارزش و ضعف ادبیات در این بخش جهان مجالی می‌طلبد که نه فضایش دیگر موجود است و نه متاسفانه خواننده‌ای حوصله‌مند وجود دارد که بخواند. ترجیحا چند نکته کلی تا برسیم به اینکه بخیار علی کجای کار است:
با اینکه ادبیات عرب و فارسی پیشینه و قدمت زیادی دارد اما به دلایل جغرافیایی و طبیعی( نه استعماری) قرن‌ها از لحاظ فرهنگی و اقتصادی درجا زده و امکان توسعه نیافته است. در شعر که زمانی مهمترین فرم ادبی بود تا همین دهه پیش با شاعران غربی قابل مقایسه بود اما در ادبیات داستانی که حاصل جهان و تفکر مدرن است جز چند مورد  فاصله‌ای به اندازه دست کم یک قرن دیده می‌شود. مسئله هم فقط زبان نیست چون زبان عربی بر خلاف زبان فارسی به اندازه کافی پویا و فراگیر است ولی مسئله حل نشده باقی مانده‌:
در این سرزمین که زاده هزار و یک شب است هنوز قصه و جادوی قصه است که کار می‌کند نه مفاهیم‌، زیباشناسی و خلق جهانی با‌شکوه که نظم فکری و روابط جهان واقعی را به هم بزند. نویسنده به مثابه خداوندی که جهانی دیگرگونه بیافریند.
از  ترکیهء پاموک تا بختیارعلی، جلال برجس،  چوبک و علوی و قاسمی تا صالح سودانی و حتی محفوظ.
قصه‌ها چون هزار و یک شب همه شیرین، گاه مثل پاموک و برجس و ساعدی پر از جادو و هیجان و گاه مثل محفوظ و چوبک مدرن‌تر ولی رئالیستی ناتورالیستی( قرن نوزدهمی) است.
در ایران ادبیات داستانی هرچند نسبت به غرب جوان است( حدود صد سال) ولی طی راه از جمالزاده تا گلشیری و براهنی بسیار ارزشمند طی شده و در بین این مسیر نویسندگانی چون هدایت و بهرام صادقی نویسندگان مدرنی بودند و می‌توان گفت در خاورمیانه سرآمد است هر چند به دلیل زبانی و عادت به دریافت شفایی مردمش ( کتاب‌نخوان بودن و عداوت ریشه‌ای مردم با کتاب‌خوان‌ها و روشنفکران) نتوانست خودی نشان دهد.

_در ایران طی یک دهه اخیر ( درست بعد از حوادث سال ۸۸) توطئه بزرگی علیه فرهنگ و ادبیات شکل گرفت که ناشرین بزرگ و جوایز قلابی‌شان همراه با مجلات چند رنگ و سانسور شدید( این بار نه فقط کتاب که اهالی کتاب هم چیدمان شدند برای معرفی: سراغ دختران ساده‌دل بزک کرده رفتند تا با نگاهی کالا‌وار و جنسی توهم نویسنده شدن در آنها ایجاد کنند و بعد کنارشان زدند و بعدی..) ابتذال را جایگزین ادبیات و فرهنگ کردند و تاریخ صد ساله ادبیات را تبدیل به پول کردند و به اندک خواننده کتاب فروختند تا همین ذره فرهنگ به نیستی برود. اتفاقی که همه دست‌اندرکاران این پروژه همراه با ناشر و جایزه و مجله و اینفلوینسر و مستر تستر کتاب به خصوص توسط اصلاح‌طلبان در آن شریک بودند و هستند. کسانی که لکه ننگی شدند بر تاریخ ادبیات ایران. _

بختیارعلی و رمان‌هایش نیز از این قاعده مستثنی نیست. در ' آخرین انار دنیا' به عنوان پرفروش‌ترین و معروف‌ترین کتابش شباهت زیادی به پاموک و قصه‌گویی‌اش دارد.
قصه‌ای جذاب و پیرنگی محکم در فرم رئالیسم جادویی با موضوعی کلی و دم دستی متعلق به پیش از صد سال پیش: جنگ بد است و انسان مهم است. خبری از جزئیات شخصیت و شکافتن نیست خبری از ساخت جهانی دیگر و خلاقیت ویژه و نو نیست مهم قصه‌ است. حتی در انتخاب قصه هم از دم‌دستی‌ترین‌ها بهره می‌برد: دختران موبلندی که نمی‌خواهند ازدواج کنند یا مردی که سالها در قصری تنها مانده یا مرد شیشه‌ای که از عشق می‌میرد. این‌ها خرده روایت‌هایی است که در افسانه‌ها فراوانند یا هزار و یک شب، حتی در هزار و یک شب هم موضوعات و حوادث و نوع آدم‌هایی دیده می‌شود که بسیار پیچیده‌تر و خاص‌ترند اما بختیار علی ساده‌ترین را انتخاب کرده و بدون هیچ شکاف یا مازادی این قصه‌ها را عینا تکرار می‌کند که بیشتر از هر چیزی خواننده را سرگرم می‌کند. دریغ از اندکی بر هم زدن فکر و خیال و خواب خواننده یا تغییری در نگاه یا جهان منجمدش.
در بهره گیری از قصه‌های هزار و یک شب دو نمونه می‌تواند به بختیار علی کمک کند برای نوشتن: بورخس و سلمان رشدی. سلمان رشدی در رمان ' شرم ' که به نظر من کار ضعیف اوست  قصه همین دختران غریب هزار ویک شبی را روایت می‌کند اما گاه به طنز و گاه با پیچیدگی تبدیل به شخصیت می‌کند و در نهایت مفهومی به نام شرم و باکرگی را زیر ذره‌بین نویسنده و خواننده قرار می‌‌دهد یا بورخس که فرم داستان را می‌گیرد و با خواب و خیال در هم می‌آمیزد اما در سراسر داستان اندیشه مدرنی سوار بر روایت است تا مفهوم دیگری شکل بگیرد. در فرم رئالیسم جادویی که او از نویسندگان لاتین وام گرفته درست است که روایت بی اعتنا به

واقعیت و علت جلو می‌رود اما انگار که جهانی دیگرگونه ساخته می‌شود و نویسنده صاحب فکری و نوین و از چشم‌اندازی دیگر جهان را دوباره می‌سازد. اتفاقی که در رمان نویسی بختیارعلی دیده نمی‌شود.
به واقع مشکل ابتدایی نویسنده خاورمیانه‌ای شاید گره خورده به مشکل اکثریت مردم خاورمیانه یعنی کتاب نخواندن و تاثیر گرفتن بی اندازه از دریافت و سنت شفاهی. خواه ناخواه ما به خاطر سنت و کهنگی تاریخی برای بیرون آمدن و مدرن شدن نیاز به تلاشی مضاعف داریم. بیشتر از هر نویسنده‌ای در غرب بایست به خواندن اندیشه و تاریخ جهان بنشینیم تا بتوانیم این سویه‌های شرقی و کهنگی را از ذهن بزداییم زیرا که هدف نوشتن رمان است رمانی که محصول جهان و اندیشه مدرن است. تنبلی ذهنی و انتخاب اولین و دم‌دستی ترین حوادث، خلاقیت کمتر، شرم از عریان شدن خود و شخصیت‌ها از نقاط ضعف این بخش از ادبیات است.
از جمله نقدهایی که به بیشتر آثار این بخش از جهان وارد است جدا از ترس و ناتوانی از واکاوی مقدسات خشک( که خب البته دست زدن به آن ترسناک هم هست) شخصیت زنان این رمان‌هاست. در رمان بختیار علی مشابه دیگر آثار که نام‌شان برده شد هنوز از پرداخت شخصیت زنان ناتوانند انگار که هنوز نگاهی ناموسی به زن خاورمیانه دارند و تفکر پر از خشونت و پوسیده ' غیرت' برای‌شان حل نشده است. در این رمان نویسنده زنان را  یا چون فرشته‌ای باکره و زیبا ترسیم می‌کنند و یا اصلا نقش،تعیین کننده و شخصیتی به آنها نمی‌دهند( ایرادی که البته در کارهای مدرن ایرانی و مصری دیده نمی‌شود) بختیار علی در کل رمان هیچ شخصیت زنی ندارد و هیچ پرداختی موشکافانه از زن نمی‌کند انگار که هنوز شرم هزارساله در انتهای ذهن نویسنده جا خوش کرده است.
ترجمه و انتشار هر کتابی در ایران ارزشمند و مفید است اما آنچه که احتیاط دارد تعریف و تمجیدهای بیخود و بی دلیل از کتاب‌هایی است که ارزش آنچنان ادبی ندارند و حتی از لحاظ توان فکری و فرمی هم با ادبیات ایرانی قابل مقایسه نیستند. این کتاب‌ها را باید در قفسه خودشان چید و طبقه بندی کرد. متاسفانه توطئه ادبی که ذکر شد نه تنها درباره ادبیات و نویسنده بلکه بعد از آن به کنار گذاشتن سنت نقد ادبی و به ابتذال کشیدن آن همت گذاشت و امروز ما هیچ نشانی از منتقد و نقد جدی ادبی نداریم. به همین خاطر کتاب‌ها با جعل ریویونویسان ناشر مهم جلوه می‌کنند حتی در کارهای ترجمه. ناشران حتی در انتشار ترجمه آثار ادبی جهان فقط به کارهای زرد و آثار درجه دو بها می‌داند و مترجمان را به ترجمه چنین کتاب‌هایی تشویق می‌کنند. اما در معرفی کتاب چیز دیگری به خواننده از همه جا بی‌خبر تحویل می دهند. به طور مثال کتاب زرد جز از کل که اینجا به نام ادبیات می فروشند.
خوشبختانه اتفاق شوم و لکه ننگی که در ده سال اخیر ناشران و به ظاهر فعالان کتاب ایجاد کردند با گسترش شبکه‌های اجتماعی و سیه‌رو شدن و لورفتنِ سطحی‌نگریِ شان در حال پایان است و کتاب‌ها و نظرات، در فضای مجازی و زیرزمینی یا خارج از مرز در حال انتشار است و این سازمان‌ها و افراد حالا از جریان اصلی به باریکه‌ای کنار دیگران درآمده‌اند.

#مهدی_فاتحی

مردی که خلاصه خود بود

#محمد_قائد

شعری از رابرت فراست:

Nature’s first green is gold,
Her hardest hue to hold.
Her early leaf’s a flower;
But only so an hour.
Then leaf subsides to leaf.
So Eden sank to grief,
So dawn goes down to day.
Nothing gold can stay.

Whos.Afraid.of.Virginia.Woolf.1966.1080p.Bluray.Fa.Dubbed.mkv

«چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟» چطور آمریکا را تکان داد
✍️#گوشه

دوران ریاست‌جمهوری جان.اف کِندی بود. نیویورک پر بود از هنرمندان نوپا، خلاقیت‌هایی که جوانه می‌زد و هنرمندانی که همدیگر را کشف و با هم خلق می‌کردند. جامعه خوشبین بود. هنر بر تغییرات اجتماعی و آدم‌ها تاثیر می‌گذاشت. مردم اهل بازدید از نمایشگاه‌های هنر مدرن، تئاتر عمیق دیدن، خواندن داستان و شعر نوگرا و جریان‌‌های تازه هنری شده‌ بودند. هنر جدی داشت ابتذال و چیزهای سَرسَری با برچسب هنر را کنار می‌زد. نسل بیت پاگرفته بود و ضدهنجارها و ارزش‌های عرف، آثار هنری و ادبی خلق می‌کرد. هشیاری معنای تازه‌ای پیدا کرده بود. هنرمندان کمتر می‌ترسیدند. زمانه تغییر قطعیت‌های جامعه آمریکا بود؛ دورانی که جوانان می‌‌خواستند در رشد جامعه سهم داشته باشند و پیرمردان سنتی چسبیده به میزهای سیاست را کنار بزنند و شور زندگی را جایگزین ایده‌‌های مرده و کهنه کنند.
در چنین زمان و شرایطی بود که نمایشنامه «چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟» روی صحنه مثل بمب ترکید. هرچند بدنام بود ولی اقتباس سینمایی‌، جهان را از نام و نشان نمایشنامه‌نویسی باخبر کرد که هراسی از نشان‌دادن کثافت پوشیده زیر زیبایی‌های ظاهری نداشت.

ادوارد آلبی در کافه‌ دنجی پاتوق هنرمندان نیویورکی، گرافیتی دیده بود؛ «چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟»
در مهمانی‌های معروف اندی وارهول با زن و شوهری آشنا شده بود که از جمعه شب نوشیدن الکل را شروع می‌کردند تا سحر دوشنبه و همدیگر را با توهین و ناسزای مستانه،‌ خوار می‌کردند. آلبی خودش در خانه‌ای رشد کرده بود که مفهوم تحقیر و سلطه‌گری را لمس می‌کرد. برای استفاده از نام ورجینیا وولف، زن نویسنده‌ای که خودکشی کرده بود، از همسرش در بریتانیا اجازه گرفت و نمایشنامه‌ای نوشت بر اساس تجربه‌های واقعی، ساختارشکنانه و بی‌سابقه که منتقدان گفتند پر از بددهنی و دریدگی و سلیطه‌گی‌ست. نوشتند، زنانگی زنان آمریکا را زیر سوال برده‌ و این نمایش را فقط زنان هرزه و منحرف باید ببینند؛ چون مارتا زن محکم و صریحی بود و شبیه زنان ملوس و مطیع بیشتر نمایش‌های آن روزها نبود؛ ارتباط پرکینه و پرانتقام زن و شوهری که به تَه رابطه مریض رسیده بودند و در مسابقه لِه‌کردن از روی هم رد می‌شدند ولی حاضر نبودند از هم دور بمانند.

نمایشنامه به فضای پولیتزر راه یافت ولی چند عضو هیأت مدیره گفتند، حاضر نیستند جایزه را به «اثر کثیفی بدهند که سیاه‌نمایی زندگی خانوادگی‌» است. جایزه را به ادوارد آلبی ندادند و او با وجود دریافت ده‌ها جایزه بعدی آمریکایی و جهانی همیشه با دلخوری گفت، سه‌تا و نصفی پولیتزر گرفته؛ نصف، از دید او همان جایزه‌ای بود که داوران متعصب در نیمه راه از او دریغ کردند؛ همان‌‌ها که جامعه داشت پس‌شان می‌زد و دوره‌شان دیگر تمام شده بود.

نیویورک‌تایمز سراغ داوارن و اعضای هیات مدیره پولیتزر در سال شصت‌وسه میلادی رفت و دلیل مخالفت آنها را با نمایشنامه ادوارد آلبی پرسید. از هشت مخالف، چهار نفر نه نمایشنامه را خوانده بودند، نه نمایش را دیده بودند ولی معتقد بودند این اثر لیاقت جایزه را ندارد. دو داور به چنین روش سنت‌گرایانه خشک و ناعادلانه بقیه همکاران خود در پولیتزر استعفا کردند.
واکنش جامعه هنرمندان و بسیاری از مردم به رفتار پولیتزری‌ها آنقدر تند بود که آنها را به عقب‌نشینی واداشت. چندسال بعد بقیه نمایشنامه‌های آلبی باز هم با موضوع‌هایی تقریبا مشابه که با سلیقه داوران نباید جور درمی‌آمد، سه پولیتزر دریافت کردند. ادوارد آلبی ابتدا سرخورده شده بود ولی به هیچ‌وجه دست برنداشت از روش زیرسوال بردن ارزش‌های ظاهری خانوادگی و روابط پرمشکل و بیمار و نقاب‌ها و روکش‌های متظاهرانه و ریاکارانه آدم‌ها در نمایشنامه‌هایش. عاقبت هم او بود که داوران را تسلیم خود کرد؛ همان روشی که به شاگردان نمایشنامه‌نویسی در کلاس‌هایش یاد می‌داد؛ در مقابل نیروهای شر، سانسورچی‌ها، آنها که می‌خواهند سلیقه و خواسته و دستورهایشان را به شما تحمیل کنند، نه بگویید.
@gooshe

درباره #ادوارد_آلبی، یکی از مهم‌‌ترین نمایشنامه‌نویس‌های آمریکا و جهان در شماره هشتم #پادکست_گوشه؛ #هنر_با_گوشه 🔗اینجا ببینید.

این مستند/پادکست‌‌ها مخاطب خاص و مخصوص به یک رشته هنری ندارد. درباره زندگی، اصالت، مقاومت و ارزش‌های اخلاقی آدم‌هایی‌ست که جهان ما را ساخته‌اند و ما نمی‌توانیم خودمان را از این جهان، جدا و دور بدانیم، اگر بخواهیم فکر کنیم و یاد بگیریم ایستادگی را. این پادکست‌ها درباره همه ماست، نه گروه مشخص هنری.

@gooshe

🔗 لینک مستقیم مستند ادوارد آلبی؛ نمایشنامه‌نویس شورشی...

🔗 لینک گوشه در یوتیوب
.

رونمایی مراد فرهادپور از کتاب هوموساکر آگامبن در پاریس

نام عزیز نسین برای مردم ایران یا برای مردم بسیاری از کشورهای جهان آشناست. سال‌هاست که بسیاری از مخاطبان در سراسر جهان با داستان‌های طنز‌آمیز او انس و الفت دارند و دلیل این همه رویکرد به آثار این نویسنده، چیزی نیست جز روانی، یکدستی و مفاهیم برخاسته از صدق در داستان‌های او. کتاب «ما آدم نمی‌شویم» شامل گزیده‌ای از بهترین داستان‌های اوست.

📕 ما آدم نمیشیم
✍🏻 #عزیز_نسین

@OfficialBook