درباره این سریال و جهان‌های موازی در ماتریکس

مهدی فاتحی

آیا ما بدترین دشمنان خود هستیم؟

میلیاردها انسان روی زمین هستند و زندگی‌ هر انسانی با صدها انسان و هزاران انتخاب گره خورده. در یک مجموعه کوچک فرد x تصمیم می‌گیرد که با y یا zازدواج کند یا مجرد بماند. در زندگی واقعی در این زمان ( سال ۲۰۰۰) فقط یکی از آن‌ها اتفاق می‌افتد. اما بیست سال بعد x می‌تواند فکر کند اگر انتخاب دیگری داشت امروز چگونه بود( حسرت) و او می‌تواند مجموعه‌ای از زندگی‌های دیگر برای خود تصور کند. اما نقطه ثقل جهان x نیست. اگر xانتخابش y باشد و y دو یا سه انتخاب دیگر داشته باشد یک مجموعه هم از زندگی y ساخته می‌شود. اما زندگی فقط یک تصمیم و انتخاب نیست اگر یکی از مجموعه ماتریکس ( xاز yبخواهد و y بپذیرد ) برای انتخاب شغل، دوست، بچه‌دار شدن، کجا زندگی کردن، سفر رفتن، تصادف کردن، مهاجرت کردن...در رابطه این دو مجموعه‌ای از زندگی های موازی ساخته می‌شود و xو y با هر انتخابِ خودشان و هر انتخاب جهان بیرونی( سیاست، طبیعت،خانواده...) از صدها آدمی که بر زندگی آنها تاثیرگذارند آدم‌های دیگری می‌شوند.
مثلا x بعد از دوبار ازدواج و جدایی با m به زیست مطلوبش می‌رسد و می‌اندیشد اگر از همان ابتدا m را دیده بود او انتخاب درستش بود و زمان را از دست نمی‌داد اما حقیقت این است با هر تغییر در این ماتریکس بی‌نهایت آدم‌ها و حوادث جا به جا می‌شوند و جهان و اعضا ماتریکس ثابت و بی‌تغییر نمی‌ماند به این معنی که اگر x دو تجربه جدایی و زیست بعد آن را نداشت ادم و شخصیت دیگری بود و m را انتخاب نمی‌کرد و همینطور m نیز اگر در این ماتریکس جور دیگری بود x را نمی‌پذیرفت. یعنی اگر m و x در همان سال ۲۰۰۰ همدیگر را پیدا می‌کردند هیچ کدام انتخاب هم نبودند و در ادامه برای x و m اتفاقات دیگری پیش می‌آمد و آدم‌های دیگری می‌شدند و یافته و نایافته دیگری داشتند و الی...
در خط اصلی روایت ' ماده سیاه' جیسون به زنی پیشنهاد ازدواج می‌دهد و او می‌پذیرد اما هر دو به خاطر بچه دار شدن از علایق‌شان می‌گذرند جیسون از تحقیقات علمی و فیزیک و زن از هنر و نقاشی. حالا جیسون با همسر و پسرش یک زندگی معمولی دارند و به سراغ دوست قدیمی می‌روند که همزمان با جیسون انتخابش تحقیق علم و کتاب بوده نه ازدواج، او حالا جایزه بزرگ علمی را برده و به شهرت و پول رسیده است. جایی که همسر جیسون به شکلی جیسون را سرزنش می‌کند و جیسون در اندوه می‌ماند که اگر انتخاب دیگری داشت امروز او برنده جایزه بود و احتمالا همسرش( که حالا زن کس دیگری بود) او را به چشم ستایش نگاه می‌کرد( نگاه تک بعدی به جهان)
در یک جهان موازی این اتفاق می‌افتد و جیسون دوم ازدواج نمی‌کند و با تحقیقات علمی به کشفی می‌رسد که می‌تواند در این ماتریکس حرکت کند و به هر احتمالی سر بزند. جیسون دوم ( مرد علم و تجرد) وقتی به جهان جیسون اول( مرد تاهل و خانواده) می‌رسد ترجیح می‌دهد جایش را با او عوض کند و باقی زندگی خانوادگی را خودش طی کند و جیسون اول را در جای زندگی خود بگذارد.
اینجا جایی است که حرف فیلمساز( البته رمان و نویسنده رمان اصلی که اقتباس شده) نمایان می‌شود. جیسون دوم به خاطر تجربیات دیگر شخصیت متفاوتی یافته و حالا نه آنچنان که فرض می‌کند می‌تواند زن را دوست بدارد نه زن او را، نه تحمل زندگی خانوادگی و مصائب آن را دارد و نه...
به واقع نمی‌توان با موقعیت و امتیازات زندگی که حاصل انتخابی پسین است به زندگی دیگری( حاصل انتخاب دیگر) راه گشود. نوعی تفکر نوستالژیک رایج در ایران از همین جنس است‌. احساساتی رومانتیک و کودکانه از اینکه ای کاش من در دوره دیگری می‌زیستم یا این پول را زمان دیگری داشتم یا...تصوارتی خام که حاصل تفکر تک بعدی است که مثلا همین آپارتمان و کولر و اینترنت و فیلم بود و من در دوره قاجار کنار حوض و لگن و درختان سبز و طبیعی می‌زیستم یا نصیحت‌های اینگونه که اگر من جای تو بودم چنین و چنان... جملاتی برای کمک یا مشاوره و همراهی که خالی از تفکر تاریخی تجربی است.
انسان حاصل انتخاب‌های خود و دیگران است و جهانی از انتخاب‌ها و سیاست‌ها و زندگی و زمانه همراه او جلو می‌اید و انسانی تبدیل به آنچه که امروز است می‌شود. ذهن و اندیشه‌ای سانتی‌مانتال در حسرت و بازگشت است. بازگشت و نگاه به عقب از جنسی که سزاور عقوبت است؛ عقوبتی که یا تو را چون عشق اورفه به جهان مردگان برمی‌گرداند یا زن قوم لوط را به ستون نمکی تبدیل کند.

حقیقت آن است که ما مجبوربم آنچه را هستیم بپذیریم و خود را همان انتخاب‌های خود و حاصل آن بدانیم. امکان تغییری اگر هست از امروز آغاز می‌شود نه با حسرت و افتخار گذشته زیرا که با هر انتخابی و هر شکلی از زندگی، باز هم انسانی در حسرت خواهد ساخت. انسانی که برای سعادتمند بودن و زیستن ساخته نشده و خوشبختی در هر کجای این ماتریکس امری محال است.

# مهدی_فاتحی

پ.ن. رمان( سریال) علمی تخیلی ' ماده سیاه' البته خطوط روایی گسترده تری دارد و این فقط خط اصلی

mehdi fatehi has shared a file with you
https://acrobat.adobe.com/id/urn:aaid:sc:EU:fbf2565c-1048-4df4-9834-cf2b84f6d981

ادگار آلن پو

https://t.me/Mendelssohn_RN
https://t.me/Tchaikovsky_RN
https://t.me/Schumann_RN
https://t.me/beethoven_RN
https://t.me/Schubert_RN
https://t.me/Scarlatti_RN (Done)
https://t.me/Brahms_RN
https://t.me/Wagner_RN
https://t.me/Mozart_RN
https://t.me/Handel_RN
https://t.me/Haydn_RN
https://t.me/Corelli_RN (1)
https://t.me/Bach_RN

عنوان کتاب: آتش کم‌فروغ
نویسنده: ولادیمیر ناباکوف
مترجم: بهمن خسروی
دسته: ادبیات داستانی روسیه-امریکا، رمان
تعداد صفحات: ۳۲۶
ناشر: نسل نو اندیش
سال انتشار: ۱۳۸۹

Leonard Pennario:
Liszt Piano Concerto No. 2

درباره رمان‌نویسی و ادبیات خاورمیانه با نگاهی به کتاب ' آخرین انار دنیا ' نوشته #بختیار_علی
مهدی فاتحی

از ترکیه عثمانی تا مصر و ایران( و به نوعی افغانستان) که امروز از دید غرب، شرقِ میانه( خاورمیانه) نامیده می‌شود فرهنگی ثابت و آدم‌هایی شبیه به هم زیست می‌کنند. کشورهایی که قبل از جنگ اول یک کشور بودند و زمانی یک حاکم( خلیفه) داشتند. اشتراکات زیاد فرهنگی خاورمیانه را جدا از مسائل اجتماعی و سیاسی می‌توان در آثار هنری و ادبی این منطقه دید.
حرف و بحث درباره ارزش و ضعف ادبیات در این بخش جهان مجالی می‌طلبد که نه فضایش دیگر موجود است و نه متاسفانه خواننده‌ای حوصله‌مند وجود دارد که بخواند. ترجیحا چند نکته کلی تا برسیم به اینکه بخیار علی کجای کار است:
با اینکه ادبیات عرب و فارسی پیشینه و قدمت زیادی دارد اما به دلایل جغرافیایی و طبیعی( نه استعماری) قرن‌ها از لحاظ فرهنگی و اقتصادی درجا زده و امکان توسعه نیافته است. در شعر که زمانی مهمترین فرم ادبی بود تا همین دهه پیش با شاعران غربی قابل مقایسه بود اما در ادبیات داستانی که حاصل جهان و تفکر مدرن است جز چند مورد  فاصله‌ای به اندازه دست کم یک قرن دیده می‌شود. مسئله هم فقط زبان نیست چون زبان عربی بر خلاف زبان فارسی به اندازه کافی پویا و فراگیر است ولی مسئله حل نشده باقی مانده‌:
در این سرزمین که زاده هزار و یک شب است هنوز قصه و جادوی قصه است که کار می‌کند نه مفاهیم‌، زیباشناسی و خلق جهانی با‌شکوه که نظم فکری و روابط جهان واقعی را به هم بزند. نویسنده به مثابه خداوندی که جهانی دیگرگونه بیافریند.
از  ترکیهء پاموک تا بختیارعلی، جلال برجس،  چوبک و علوی و قاسمی تا صالح سودانی و حتی محفوظ.
قصه‌ها چون هزار و یک شب همه شیرین، گاه مثل پاموک و برجس و ساعدی پر از جادو و هیجان و گاه مثل محفوظ و چوبک مدرن‌تر ولی رئالیستی ناتورالیستی( قرن نوزدهمی) است.
در ایران ادبیات داستانی هرچند نسبت به غرب جوان است( حدود صد سال) ولی طی راه از جمالزاده تا گلشیری و براهنی بسیار ارزشمند طی شده و در بین این مسیر نویسندگانی چون هدایت و بهرام صادقی نویسندگان مدرنی بودند و می‌توان گفت در خاورمیانه سرآمد است هر چند به دلیل زبانی و عادت به دریافت شفایی مردمش ( کتاب‌نخوان بودن و عداوت ریشه‌ای مردم با کتاب‌خوان‌ها و روشنفکران) نتوانست خودی نشان دهد.

_در ایران طی یک دهه اخیر ( درست بعد از حوادث سال ۸۸) توطئه بزرگی علیه فرهنگ و ادبیات شکل گرفت که ناشرین بزرگ و جوایز قلابی‌شان همراه با مجلات چند رنگ و سانسور شدید( این بار نه فقط کتاب که اهالی کتاب هم چیدمان شدند برای معرفی: سراغ دختران ساده‌دل بزک کرده رفتند تا با نگاهی کالا‌وار و جنسی توهم نویسنده شدن در آنها ایجاد کنند و بعد کنارشان زدند و بعدی..) ابتذال را جایگزین ادبیات و فرهنگ کردند و تاریخ صد ساله ادبیات را تبدیل به پول کردند و به اندک خواننده کتاب فروختند تا همین ذره فرهنگ به نیستی برود. اتفاقی که همه دست‌اندرکاران این پروژه همراه با ناشر و جایزه و مجله و اینفلوینسر و مستر تستر کتاب به خصوص توسط اصلاح‌طلبان در آن شریک بودند و هستند. کسانی که لکه ننگی شدند بر تاریخ ادبیات ایران. _

بختیارعلی و رمان‌هایش نیز از این قاعده مستثنی نیست. در ' آخرین انار دنیا' به عنوان پرفروش‌ترین و معروف‌ترین کتابش شباهت زیادی به پاموک و قصه‌گویی‌اش دارد.
قصه‌ای جذاب و پیرنگی محکم در فرم رئالیسم جادویی با موضوعی کلی و دم دستی متعلق به پیش از صد سال پیش: جنگ بد است و انسان مهم است. خبری از جزئیات شخصیت و شکافتن نیست خبری از ساخت جهانی دیگر و خلاقیت ویژه و نو نیست مهم قصه‌ است. حتی در انتخاب قصه هم از دم‌دستی‌ترین‌ها بهره می‌برد: دختران موبلندی که نمی‌خواهند ازدواج کنند یا مردی که سالها در قصری تنها مانده یا مرد شیشه‌ای که از عشق می‌میرد. این‌ها خرده روایت‌هایی است که در افسانه‌ها فراوانند یا هزار و یک شب، حتی در هزار و یک شب هم موضوعات و حوادث و نوع آدم‌هایی دیده می‌شود که بسیار پیچیده‌تر و خاص‌ترند اما بختیار علی ساده‌ترین را انتخاب کرده و بدون هیچ شکاف یا مازادی این قصه‌ها را عینا تکرار می‌کند که بیشتر از هر چیزی خواننده را سرگرم می‌کند. دریغ از اندکی بر هم زدن فکر و خیال و خواب خواننده یا تغییری در نگاه یا جهان منجمدش.
در بهره گیری از قصه‌های هزار و یک شب دو نمونه می‌تواند به بختیار علی کمک کند برای نوشتن: بورخس و سلمان رشدی. سلمان رشدی در رمان ' شرم ' که به نظر من کار ضعیف اوست  قصه همین دختران غریب هزار ویک شبی را روایت می‌کند اما گاه به طنز و گاه با پیچیدگی تبدیل به شخصیت می‌کند و در نهایت مفهومی به نام شرم و باکرگی را زیر ذره‌بین نویسنده و خواننده قرار می‌‌دهد یا بورخس که فرم داستان را می‌گیرد و با خواب و خیال در هم می‌آمیزد اما در سراسر داستان اندیشه مدرنی سوار بر روایت است تا مفهوم دیگری شکل بگیرد. در فرم رئالیسم جادویی که او از نویسندگان لاتین وام گرفته درست است که روایت بی اعتنا به

واقعیت و علت جلو می‌رود اما انگار که جهانی دیگرگونه ساخته می‌شود و نویسنده صاحب فکری و نوین و از چشم‌اندازی دیگر جهان را دوباره می‌سازد. اتفاقی که در رمان نویسی بختیارعلی دیده نمی‌شود.
به واقع مشکل ابتدایی نویسنده خاورمیانه‌ای شاید گره خورده به مشکل اکثریت مردم خاورمیانه یعنی کتاب نخواندن و تاثیر گرفتن بی اندازه از دریافت و سنت شفاهی. خواه ناخواه ما به خاطر سنت و کهنگی تاریخی برای بیرون آمدن و مدرن شدن نیاز به تلاشی مضاعف داریم. بیشتر از هر نویسنده‌ای در غرب بایست به خواندن اندیشه و تاریخ جهان بنشینیم تا بتوانیم این سویه‌های شرقی و کهنگی را از ذهن بزداییم زیرا که هدف نوشتن رمان است رمانی که محصول جهان و اندیشه مدرن است. تنبلی ذهنی و انتخاب اولین و دم‌دستی ترین حوادث، خلاقیت کمتر، شرم از عریان شدن خود و شخصیت‌ها از نقاط ضعف این بخش از ادبیات است.
از جمله نقدهایی که به بیشتر آثار این بخش از جهان وارد است جدا از ترس و ناتوانی از واکاوی مقدسات خشک( که خب البته دست زدن به آن ترسناک هم هست) شخصیت زنان این رمان‌هاست. در رمان بختیار علی مشابه دیگر آثار که نام‌شان برده شد هنوز از پرداخت شخصیت زنان ناتوانند انگار که هنوز نگاهی ناموسی به زن خاورمیانه دارند و تفکر پر از خشونت و پوسیده ' غیرت' برای‌شان حل نشده است. در این رمان نویسنده زنان را  یا چون فرشته‌ای باکره و زیبا ترسیم می‌کنند و یا اصلا نقش،تعیین کننده و شخصیتی به آنها نمی‌دهند( ایرادی که البته در کارهای مدرن ایرانی و مصری دیده نمی‌شود) بختیار علی در کل رمان هیچ شخصیت زنی ندارد و هیچ پرداختی موشکافانه از زن نمی‌کند انگار که هنوز شرم هزارساله در انتهای ذهن نویسنده جا خوش کرده است.
ترجمه و انتشار هر کتابی در ایران ارزشمند و مفید است اما آنچه که احتیاط دارد تعریف و تمجیدهای بیخود و بی دلیل از کتاب‌هایی است که ارزش آنچنان ادبی ندارند و حتی از لحاظ توان فکری و فرمی هم با ادبیات ایرانی قابل مقایسه نیستند. این کتاب‌ها را باید در قفسه خودشان چید و طبقه بندی کرد. متاسفانه توطئه ادبی که ذکر شد نه تنها درباره ادبیات و نویسنده بلکه بعد از آن به کنار گذاشتن سنت نقد ادبی و به ابتذال کشیدن آن همت گذاشت و امروز ما هیچ نشانی از منتقد و نقد جدی ادبی نداریم. به همین خاطر کتاب‌ها با جعل ریویونویسان ناشر مهم جلوه می‌کنند حتی در کارهای ترجمه. ناشران حتی در انتشار ترجمه آثار ادبی جهان فقط به کارهای زرد و آثار درجه دو بها می‌داند و مترجمان را به ترجمه چنین کتاب‌هایی تشویق می‌کنند. اما در معرفی کتاب چیز دیگری به خواننده از همه جا بی‌خبر تحویل می دهند. به طور مثال کتاب زرد جز از کل که اینجا به نام ادبیات می فروشند.
خوشبختانه اتفاق شوم و لکه ننگی که در ده سال اخیر ناشران و به ظاهر فعالان کتاب ایجاد کردند با گسترش شبکه‌های اجتماعی و سیه‌رو شدن و لورفتنِ سطحی‌نگریِ شان در حال پایان است و کتاب‌ها و نظرات، در فضای مجازی و زیرزمینی یا خارج از مرز در حال انتشار است و این سازمان‌ها و افراد حالا از جریان اصلی به باریکه‌ای کنار دیگران درآمده‌اند.

#مهدی_فاتحی

مردی که خلاصه خود بود

#محمد_قائد

شعری از رابرت فراست:

Nature’s first green is gold,
Her hardest hue to hold.
Her early leaf’s a flower;
But only so an hour.
Then leaf subsides to leaf.
So Eden sank to grief,
So dawn goes down to day.
Nothing gold can stay.

Whos.Afraid.of.Virginia.Woolf.1966.1080p.Bluray.Fa.Dubbed.mkv