زنی که متعلق به هیچ کس نیست.


درباره رمان صبحانه در تیفانی نوشته ترومن کاپوتی

مهدی فاتحی

یکی از مشکلاتی که درباره رمان‌های اقتباس شده پیش می‌آید این است که در ذهن مخاطب فیلمنامه جای رمان را می‌گیرد و بازیگران و چهره‌شان جای شخصیت‌های داستان‌ها. بعضی از این کارها که در نبود نویسنده صورت می‌گیرد عملا خیانت و تحریف رمان است مثل لاور لیدی چترلی که فیلم‌های ساخته شده از آن اساسا ضد رمان هستند تا اقتباس. اما برای کاپوتی که خودش دستی در ساخت فیلم و سینما داشته و با اهالی این صنعت سر و کار داشته قضیه پوشیده نبوده و صبحانه در تیفانی بعد از انتشار بارها اقتباس شد( در سینما و تاتر). هر چند کاپوتی اجازه اقتباس را داده بود اما برای ساخت و استفاده از عوامل و بازیگران فشار زیادی می‌آورد ولی موفق نشد آنچه که دلخواهش بود ساخته شود. در نهایت راضی شد و رها کرد( کاپوتی آدم پوچ و خوشگذران و شوخ‌طبعی بود که ترجیح می‌داد رفت و آمدهایش به محافل بازیگران و ثروتمندان قطع نشود و از همانها برای کارهایش استفاده میکرد و خیلی از مواقع سرکارشان می‌گذاشت.)
مثلا بازی ادری هپبورن که امروز این همه تعریف می شود و چهره‌اش جای چهره هالی رمان را گرفته است از همان ابتدا مورد مخالفت کاپوتی قرار گرفت و ترجیح می داد مرلین مونرو جای او بازی کند.جدا از بحث پیرنگ فیلمنامه و حذفیات زیاد رمان و پایان ابکیِ فیلم بر خلاف رمان، چهره و بازی هپبورن ( با تمام ارزش‌های بازی و زیبایی هپبورن) اساسا توانایی پرداخت شخصیت هالی را ندارد. معصومیت چهره هپبورن نمی‌تواند آن شخصیت آزاد منش و وحشی و طبیعی را نشان دهد. هالی رمان اساسا دختر احساسی و عاشق پیشه‌ای نیست و از هر نوع رابطه عاشقانه و به خصوص رابطه ماندگار فراری است اما در فیلم هم خود ادری هپبورن و هم فیلمنامه با تحریف و برش و سانسور می‌خواهد چهره موجهی( از نظر سینما البته) نشان دهد و معصومیت و اداهای هپبورن هم مزید بر این شخصیت می‌شود. انتخاب کاپوتی برای این شخصیت( مرلین مونرو) بسیار هوشمندانه بوده هم از سابقه زندگی خود مونرو و هم شیطنت و اداهای ویژه مونرو به هالی بسیار نزدیکتر است.اتفاقا برای تثبیت چهره هالی در ذهن مخاطب مونرو مورد بهتری بود و با زندگیش آمیخته می‌شد.

داستان های حامد حبیبی گاهی به یک قطعه شعر می ماند؛ پر از تصاویر آدم ها و مکانهایی محو. انگار نویسنده از پشت شیشه بخار گرفته به جهان می نگرد اما خواننده چیزی از این جهان می بیند و با آن درگیر می شود، با آنی که پیش از این از کنارش به آسانی گذشته. گاهی فضایی ملتهب و کابوس وار ساخته می شود که از واقعیت های روزمره زندگی جدا نیست؛ درست مثل رویایی که اتفاق وحشتناکی در آن نمی افتد اما حضور در ان موقعیت و شرایط دلهره آور است. بعد از خواندن این نوع داستانها گشایشی در چشم خواننده ایجاد می شود که گریزی از دیدنش نیست.
او با روایت داستانهایش قهرمان قصه و خواننده اش را میان واقعیت و رویا رها می کند در جهانی کژ و مژ. همه آنچه روایت می شود، آنچه از دید راوی و شخصیت دیده می شود، این فضای کج و معوج آن چیزی است که انسان زیسته در این عصر، ناخواسته به آن مبتلاست آن رنجی که تنها ادبیات توانایی نمود آن را دارد. جلوه‌هایی از جهان امروز که نه می توان گفت رئالیسم محض است و نه می‌توان آنرا در ژانر دیگری دسته بندی کرد. این جهانی است که نویسنده ساخته هر چند پر از خشم، نقص، کجی و کاستی اما واقعی تر از هر چشم انداز دیگری به جهان امروز، همان امر واقع و از جا دررفتگی جهان که حقیقت زیر پوست این زندگی را نمایان می کند.

جنگ به پایان می‌رسد اما کابوس نه

درباره فیلم come and see یا بیا و بنگر آخرین ساخته الم کلیموف
مهدی فاتحی


جنگ روسیه و اوکراین هنوز تمام نشده تصاویری از جنایات روسها منتشر شده البته نه از تاریکخانه‌ها بلکه از ویرانه‌ها. اما جنگ‌چهره کریه‌تر و وحشتناک‌تری دارد جایی که دوربینی برای ثبت نیست و فقط در خاطر بازماندگان می‌ماند و یا با مردگان دفن می‌شود.
تصاویر این فیلم هنگام شادی و تجاوز و غرورِ نازی‌ها هنگام فتح روستا و لت و پار شدن‌شان بعد از مقاومت پارتیزانها، جنگ اوکراین را به یاد می‌اورد.اما در این میانه چه برجا مانده و چه گذشته در این فاصله تاریک؟
این فیلم از همین تاریک‌خانه‌ها حرف میزند،از انسان‌های ویران شده،کودک پیر شده،دخترک تجاوز شده،مادر داغدار و تن‌هایی که زنده زنده در آتش می‌سوزند و خاکستری از انها مانده.. و چه کسی می‌داند که جنگ با انسان چه می‌کند؟

ادامه را در سایت زنو بخوانید
https://zenoaward.com/%d8%ac%d9%86%da%af-%d8%a8%d9%87-%d9%be%d8%a7%db%8c%d8%a7%d9%86-%d9%85%db%8c%d8%b1%d8%b3%d8%af-%d8%a7%d9%85%d8%a7-%da%a9%d8%a7%d8%a8%d9%88%d8%b3-%d9%86%d9%87/

.
تاریخ محل جدال سیاستمداران خودکامه است.اما این تاریخ همیشه گذشته ای دور نیست گاه اتفاقی در همین نزدیکی است و چند روزی بیشتر از آن نگذشته.
برای استناد و اعلام حقیقت، چیزی که ضروری است رسانه است؛رسانه ای که همه چیز را پاک و منزه کند و روایت مورد نظر را جانشین حقیقت معلوم و گاه نامعلوم کند.
یکی از مهم ترین اتفاقات تاریخ #لهستان جنایت جنگل #کاتین است.در جنگ جهانی دوم وقتی آلمان ها به لهستان یورش بردند مردم و بسیاری از نیروهای نظامی لهستان از ترس و برای مقابله با آلمان ها به روس ها پناه بردند.جمعیت حدود بیست و پنج هزار نفر در جنگل های کاتین در پناه روسیه قرار می گیرند اما استالین که به آنها اعتماد ندارد یا نیاز ندارد پناهندگان را قصابی کرده و در گورهای دسته جمعی خاک می کند(تاریخ روسیه پر است از خیانت به کسانی است که از ترس غرب به آنها پناه بردند و به طرز فجیعی سلاخی شدند از کمونیست های خودمان در پنجاه سال اخیر گرفته تا امروز)
آلمان ها وقتی گورهای دسته جمعی را در لهستان یافتند آن را رسانه ای کردند تا برای خود آبرو بخرند و روس ها را طرف شر جنگ قرار دهند.فیلمی هم از بیرون آوردنِ اجساد از گورهای دسته جمعی پخش کردند تا حقیقت را مستند روایت کنند.نازی ها هر چند که حقیقت را روایت می کردند تا سال ها کسی حرف شان را نمی پذیرفت و آن اتفاق را هم از جنایات نازی ها می دانستند به طوری که آلمان ها مجبور شدند با شکنجه و تهدید لهستانی های را وادار کنند که در رسانه ها اعتراف به جنایت روسها کنند(یعنی خود حقیقت،و این از طنزهای تاریخ است)
بعد از فتح لهستان به دست روسها این بار روسها بودند که به لهستانی ها فشار می آوردند که اعتراف کنند جنایت کاتین کار نازی ها بوده.روس ها هم شکنجه میکردند و همان فیلم نازی ها را منتشر کردند اما با نتیجه ای متفاوت!!
این اتفاق آنقدر گویا و در عین حال پرحرف است که نیازی به تحلیل یک سویه و چند سویه از آن نیست و خود گویای حقیقت تاریخ سیاست رسانه و شرایط امروز ماست.
#آندره_وایدا فیلمساز شهیر لهستانی فیلمی از این اتفاق وحشتناک ساخته و خود را در تاریخ سینمای لهستان ماندگار کرده است.
بعد از فروپاشی شوروی اسناد جنایت روس ها منتشر شد و روس ها پذیرفتند روی نازی های را در جنایت سفید کرده اند و عامل این اتفاق وحشتناک تاریخی هستند چیزی که نزدیک نیم قرن انکار می شد.
تاریخ بشر و جنایات بشر از این نوع اتفاقات و وارونگی کم ندارد و حقیقت همیشه مثل سکانس های فیلم وایدا پشت مهی پنهان است و جز در بازگشت دوباره به آن قابل رویت نیست و اینکه حقیقت گاه در دستان شر است.
مهدی فاتحی

سالار خوشخو
درباره رمان ورق‌بازها نوشته مهدی فاتحی

.
ورق‌بازها ناول نوشته‌ی مهدی فاتحی روایت روزگار پاییزی انسان امروز است؛ «وقتی پاییز به تهران می‌آمد همه چیز بی‌رنگ می‌شد؛ درخت‌ها، خیابان‌ها، آسفالت پیاده‌روها و آدم‌هایی که برای بی‌رنگ شدن نیازی به رسیدن پاییز نمی‌دیدند. آن‌ها وقتی از کنار هم رد می‌شدند، به غریبه‌هایی که تازه جلوی چشم‌های‌شان سبز شده بودند توجه می‌کردند و آن‌ها را زیر نظر داشتند. آدم‌هایی که گاهی با هم از یک در تو می‌آمدند و بیرون می‌رفتند. همگی‌شان روی یک آسفالت قدم می‌گذاشتند و از یک دستیگره استفاده می‌کردند‌. در تاکسی و مترو روی یک صندلی می‌نشستند؛ صندلی‌هایی که آن را ملک پدری خود می‌دانستند. صندلی‌هایی که شاید قبل از آن‌ها صدها نفرِ دیگر رویش نشسته بودند و آن را برای خود می‌دانستند. یا اسکانس‌هایی که بعد از دست به دست شدن در جیب‌شان فرو می‌کردند تا با آن احساس امنیت کنند؛ به هرحال پول همیشه مردم تهران را به لبخند زدن وادار می‌کرد.» آدم‌هایی تحت تاثیر الگوهای همسان‌سازی اما با فرسنگ‌ها فاصله از یکدیگر. انسان‌های تنهایی که خودشان و روابطشان را نم گرفته و بوی تعفن از همه چیز بلند می‌شوند. آدم‌ها در ورق‌بازها در حال اضمحلال‌اند‌. همه چیز در حال نابودی و از بین رفتن است. یا خودشان خودشان را از بین می‌برند یا توسط دیگری نابود می‌شوند. روابط و زندگی‌ها در حال محو شدن است، آدم‌ها ناگهان غیب می‌شوند، دچار تغییر می‌شوند، فراموش می‌کنند، فراموش می‌شوند، کشته می‌شوند، خودکشی می‌کنند حتا ترجیح می‌دهند زندگی خود را در زندان بگذرانند. در این الگوی همسان‌سازی که بالطبع زندگی کسالت‌باری را به ارمغان خواهد آورد زن‌های ورق‌بازها این ویژگی‌ها را بیشتر دارند، ونوس، دنا، نارا، سارا و گلناز. چرا که طبق نظر زیمل ضعف جایگاه اجتماعی زنان در قسمت اعظمی از تاریخ موجب شده تا آنان با آنچه عرف و شایسته است رابطه‌ی نزدیکی پیدا کنند؛ زیرا که ضعف تاریخی و تحمیل شده بر آنان این حالت را در وجودشان درونی کرده که از مسئولیت‌های پذیرش فردیت اجتناب ورزند و در سایه‌ی برگزیدن شکل زندگی همگانی از سواستفاده‌ی دیگران در امان باشند. و به همین دلیل است که در ورق‌بازها زنان به این شیوه‌ی یکسان زیستی بیشتر تن داده‌اند. اما سرگذشت مردان آن چندان متفاوت نیست. توکا و آرمین زنده می‌مانند اما تنها می‌توانند در تنهایی بقای خود را حفظ کنند. ورق‌بازها که راوی‌های متعددی روایتش را به عهده دارند روایت انسان‌های محکوم به الگوها است، روایت تنهایی آدم‌هایی که در بازی ورق جهان مدرن امروز بسیار شبیه هم و با فرسنگ‌ها فاصله از یکدیگرند.