صحبت‌های مهدی فاتحی در جلسه قائد، درباره مقاله به عنوان ژانر ادبی

📚 امروز در نمایشگاه کتاب #تهران_بدون_سانسور ، رمان «زوزه» نوشته #مهدی_فاتحی که توسط انتشارات روناک منتشر شده بود، عرضه شد.
این رمان برای اولین و بدون سانسور منتشر شده است.

‏🆔 @roonak_publication

‍📕کتاب:در ستایش فراغت
✍️اثر:#برتراند_راسل

میانسالی و مرگ



کایوس انسان است
انسان می‌میرد
پس کایوس هم می‌میرد.

میانسالی و حرف زدن درباره آن یک بحث نظری نیست بلکه سرنوشت گریزناپذیر همه ماست. به واقع خود زندگی به واسطه خواری و خفت‌های هولناکش نوعی بیماری آزار دهنده است پس بهتر آن است که زندگی را پر از خلا و شکاف ببینیم تا تحملش آسان‌تر شود همینطور تحمل خواندن این متن.

#کریستوفر_همیلتن در کتاب #میانسالی از دریچه فلسفه به این مقطع از زندگی پرداخته و نکته جالب کتاب یا مقاله‌اش ارجاعات پرشمار به ادبیات و نویسندگان است که نشان از سواد و تسلط کامل مولف به بسیاری از آثار کلاسیک ادبی است. شروع کتاب به شکلی داستانواره به از تجربه شخصی‌اش می‌گوید که در میانسالی متوجه شد پدرش کس دیگری است که زمانی معشوق مادرش بوده. او در جای جای کتاب به این مسئله هویتی خودکاوانه برمی‌گردد و آن را با مسائل و مصائب میانسالی گره می‌زند.
اما به نظر من میانسالی ربطی به تجربه هویتی او ندارد و بیشتر به تاکتیکی از طرف نویسنده به نظر می‌آید تا اسی و رساله خود را با تجربیات شخصی در روایتی دیگر جلو ببرد.
میاسالی مقطعی از زندگی است که همه محکوم به گذر از آن هستند تا به دروازه پیری و مرگ برسند‌. تجربه‌ای که مثل هر تجربه دیگری خوداگاهانه نیست و بسیاری آن را درک نمی‌کنند و بیشتر مسائل و مصائبش را با سرگرمی و گاه فرافکنی از ذهن دور می‌کنند.
میانسالی در ابتدا با حضور تن به اولویت زندگی خودش را نشان می‌دهد. کاهش و ناتوانی جسم و تن چنان در مرکز تفکر قرار می‌گیرد که بر آگاهی از جهان سایه می‌اندازد.جهان بی وزن می‌شود هم از حیث مادی و هم فکری برای برنامه ریزی و آینده نگری. گذشته حجم بزرگی از ذهن را پر می‌کند و آینده کوچک و کوچک‌تر می‌شود.
این هجوم تن در مرکز توجه، در زنان مشهود‌تر و آسیب زننده‌تر است. زیرا که آنها در تمام عمر خود و تن‌شان را در معرض و ویترین قرار داده و حتی به فروش می‌رسانند؛ فروش در معنای متفاوت و اشکال متفاوت، و هویت خود را از تن‌شان می‌گیرند. با فرسودگی، کهنه شدن پوست و یائسگی جسم‌شان ضربه و حضور نهیب‌واری به آنها می‌زنند. در مردان هم ناتوانی و ضعف، کاهش توانایی جنسی و مردانگی و حس پیری حضور مرگ و نیستی را یادآور می‌شود طوری که ملال و پوچی و خالی شدن از امر زندگی آنها را به فکر شکل دیگری و تغییری اساسی در زندگی می‌اندازد یا غرق لذت و فراموشی و یا افسردگی و بی‌میلی به همه چیز.
تجربه حضور ددرناک جسم و رها کردن هر آنچه را در جهان است همه تجربه کرده‌اند مثل دندان‌درد یا سردردی میگرنی که تا آرامش جسم هیچ چیز در جهان معنا پیدا نمی‌کند.
میانسالی به واقع انبوه زمان گذشته در انسان است زمان زیادی که در خاطرات و ذهن جا گرفته و کوتاه زمانی که باقی مانده. گاهی این گذشته تقدس وار پرستیده می‌شود و ویرایش شده و زیبا برای خود شخص یادآوری می‌شود و گاه با واکاوی زیاد در آن مثل پیدا کردن تکه سفالی در حفاری و کاوش‌های باستان‌شناسی که برآیند تاریخی بشر از گذشته را تغییر می‌دهد برداشت و ذهنیت انسان را به خودش دگرگون می‌کند.
اما از ارزش‌های میانسالی سرد و تهی شدن انسان نه فقط در رابطه با خود بلکه با دیگری است؛ می‌دانیم پشت ظاهر پر از ابهت و غرور و صلابت شخص انبوهی از اضطراب و خشم و ضعف است که مانند خودمان آن را پنهان کرده است.
یادآوری و افتخار به گذشته در این مقطع پررنگ‌تر است و یکی از خصوصیات ذات بشر این حس است که چیز با شکوهی در گذشته بوده که امروز از دست رفته، حسی که بنیان قصه آدم و حوا را در ذهن انسان پیشین ساخته است. تجربیات گذشته برای انسان هر چه دردناک‌تر گاه یاداوریش جذاب‌تر نیز هست. دلیلی که تراژدی جاذبه بیشتری نسبت به کمدی دارد نیز همین نوع تفکرِ حیوان ناقصی به نام انسان است.
همه آنچه انسان از گذشته یادآور می‌شود از حافظه خلاق خود است که نه قابل اعتماد است نه مستند. حافظه مثل داستان‌نویسان، خاطرات گذشته را ویرایش می‌کند گاه خوشایند سوژه می‌سازد با تجربیات دیگر ترکیب می‌کند و با خیالپردازی همراه می‌کند. به واقع حافظه براساس تحمل شخص خاطرات را ویرایش شده به او برمی‌گرداند و این بخشی از سرگرمی میانسالی و پیری است.
اما علاوه بر این، میانسالی، همراه خود ملال و دلزدگی از زندگی را نیز به همراه دارد. ملالی مثل حضور در نیمروزی داغ و گرم تابستان که با خشکی و سستی همراه است. ملالی از جنس بعدازظهر جمعه و تعطیلی که بوی مرگ و پایان همه چیز و تکراری بی معنی آینده دارد.
البته ملال در بسیاری از مقاطع و افراد همراه زندگی است، انسان‌هایی که از فرط ملال درس می‌خوانند، عبادت می‌کنند، عاشق می‌شوند ازدواج می‌کنند و گاه برای رهایی از ملال زندگی بچه‌دار می‌شوند اما همه این‌ها را با قیافه جدی و قاطعیت انجام می‌دهند و اگر از آنها بپرسی کلی دلیل و هدف عبث ردیف می‌کنند.

زمانی که دیگر نه تنها چیزی به ارزش پیشین نیست بلکه تهی و بی‌روح‌اند؛ خالی و بی‌معنی و پر از ملال. احتمالا به قول پاسکال همین حس ملال و دلزدگی در انسان‌های نخستین باعث شده تا اندیشه مذهبی و جهانی دیگر در ذهن‌شان شکل بگیرد.
در نهایت اینکه در این مقطع و این تجربه از زندگی انسان درمی‌یابد که ارضا میل و رسیدن به آرزو‌هایش هدف او نیست و عامل خوشحالی و خوشبختیش نخواهد شد. به قول لکان میل کج است( درست مثل مایل در فارسی) و انسان نمی‌داند که چه می‌خواهد و جدا از این براساس میل به تراژدی انسان اساسا از خودتخریب‌گری و انداختن خود در زنجیر لذت وافری می‌برد. جرج اورول می‌گفت: ' اگرچه در زندگی سهم قابل توجهی از خوشی و لدت نصیب بیشتر مردم می‌شود، اما داستان هر زندگی‌ای، اگر صادقانه روایت شود زنجیره‌ای از ناکامی‌هاست'
یعنی به واقع هر آنچه میل داشته همانی نبوده که خواسته و در نهایت ناکام مانده. این نوع از فکر و شکلِ زندگی، شکنجه و آزار مداوم و نبود سعادت و کامجویی در زندگی نشان از این دارد که انسان نه تنها بهتر از حیوانات دیگر زیست نمی‌کند بلکه حیوان ناقص و معیوبی است.
در پایان شاید بهتر است که چون همسرایان در اودیپوس سوفکل ما نیز بگوییم:
بزرگترین اقبالی که می‌تواند نصیب کسی شود این است که اصلا به دنیا نیاید. اما اگر به دنیا امد بهترین چیز آن است که زودتر بمیرد.
#مهدی_فاتحی

از کثافت جهان همین یک نسخه کافی است. ویرجینیا وولف راست می‌گوید. نمی‌شود امروز را دوبار تاب آورد. یک بار هم سخت جانی می‌خواهد. من ندارم. کوچک بودم. به زور هشت سال، همان موقع در مواجه‌های بی‌موقع با دردهای انسانی فهمیدم تاب ندارم. به جاش زندگی در نسخه دیگری را شروع کردم. گنجشک کوچکی شدم روی شانه «شاهزاده خوشبخت» اسکاروایلد، مقدمه «قصه‌های صمد بهرنگی» را هزار بار خواندم یا یادم بماند بچه خوب بودن چه شکلی است، با پسرک رمان «کودک، سرباز، دریا» ژرژ فون ویلیه برای جنگ اشک ریختم و «آناکارنینا» را به عنوان کتاب ممنوعه وسط کتاب علومم پنهان کردم. بعد فهمیدم جایی رویاگونه توی سرم هست که مجال زیستن می‌خواهد. جایی که نمی‌توانم در مقابل بودنش مقاومت کنم. من واسطه بودم؛ دستی میان هستی انکارناپذیر نسخه دوم جهانم و کاغذهای سفید. تقدیر از همان اولین خط شروع شد. از همان دفتر جلد آبی‌ام که صفحه اولش خواهرم به خط خوش نوشت: «دفتر تعقلات و تنهایی‌های مینا عارفی‌دوست» من نسخه بهتری از جهان را پیدا کرده‌ام و به گمانم تا جان دارم، راه دیگری نیابم که با مستی و خوشی زایش هم‌پیمانه باشد.