مهدی فاتحی

الیوت در این اشعار به ساختار مدرن کوارتت نظر داشته و بر اساس آن ساختار اشعارش را چیدمان کرده است.
«زمان حال و زمان گذشته
هر دو شاید در زمان آینده حاضرند
و زمان آینده نهفته در زمان گذشته.
اگر همه زمان تا ابد حاضر باشد
همه زمان برگشت ناپذیر است.»
اما در عین حال مولف در کتابش به طور مبسوط به چهار کوارتت الیوت پرداخته و آن را از منظر شعری واحد در بخش های متفاوت بررسی کرده است.
کتاب «تی اس الیوت؛ نقد ساختاری منظومه ها» شامل قطعات پراکنده یی از دوره های متفاوت شعر الیوت است که از پس هر کدام نقدی ساختاری نه معناگرایانه آورده شده است (چیزی که در عنوان کتاب هم به ما یادآور شده بود)؛ اشعاری که به ترتیب طبقه بندی اولیه کتاب از دوره های متفاوت شعر الیوت ردیف نشده است و قطعات پس و پیشی از جوانی تا کهولت شاعر آورده و تحلیل می شود، کاری که هرچند قابل تقدیر است اما در ترکیب بندی کتاب بهتر بود قطعات انتخاب شده در هر دوره کنار هم بررسی شوند تا یا خود نویسنده یا خواننده جمع بندی از نوع سرایش شعرهای الیوت و هم روحیات متفاوت او داشته باشد. این کار هم به شناخت بیشتر دیدگاه شاعر و هم به بازتر شدن نوع ساختار کارهایش کمک می کند. بر همین اساس می توانستیم وضعیت اجتماعی و تاریخی هنرمند را هم مورد بررسی یا حداقل بازبینی قرار دهیم زیرا به گفته خود مولف کتاب هیچ اثری در خلأ زاده نمی شود و شرایط مختلف فرهنگی، تاریخی، روانشناختی و اجتماعی به طور مستقیم یا غیرمستقیم در خلق یک اثر هنری و قهراً بر نقد آن تاثیرگذار است هرچند نمی توان و نباید یک نقد تبدیل به نقدی تاریخی تذکره یی شود.
اما به هر حال غرض مولف کتاب تنها تحلیل اشعار الیوت به شکل فرمی و ساختاری است و بحث کلی درباره او و شعرهایش را به مقوله یی دیگر واگذار کرده است. به همین دلیل می توان گفت مولف کتاب به خوبی از پس این مقوله برآمده و ما در طول کتاب شاهد جراحی هستیم که اشعار را بند به بند جدا کرده و هماهنگی و عدم هماهنگی، استقلال و خصوصیت های ویژه هرکدام را به خواننده ا ش نشان می دهد.
● رابرت فراست
در کتاب «انسان در شعر رابرت فراست» حاجی محمدی دیدگاه دیگری به شعرهای رابرت فراست دارد و دیگر از آن نگاه صرفاً ساختارگرایانه که به شعرهای الیوت داشت خبری نیست. در این کتاب تنها متن اصلی شعرهای فراست وجود دارد و فقط وقتی نویسنده بخواهد درباره شعری حرف بزند یا نگاه معناگرایانه شاعر را بازیابد آن قطعه را به فارسی آورده و تحلیل می کند. محور تمامی تحلیل های حاجی محمدی در این کتاب پیدا کردن نوع نگاه شاعر به انسان و تقابل و تشابهش با موجودات و اشیای دیگر است. او که در مقدمه طویل خود در ابتدای کتاب دیدگاهش را به تفصیل شرح می دهد در بخش های بعدی با مثال های متعدد در پی اثبات دیدگاهش در اشعار فراست است.
شعرهای رابرت فراست در معدود شعرهایی به ورطه رمانتیک می افتد مثل شعر «دسته گل» که در آن در تمام اتفاقات و پدیده ها رابطه یی محکم و حلقه یی معنوی جست وجو می کند ولی بیشتر او را می توان یک شاعر زمینی- انسانی دانست که نگاهی مدرن به اطرافش دارد مثل شعر «مرمت دیوار» که دو همسایه که با هم کار می کنند هر بهار دیوار میان شان را که فرسوده شده، می چینند و آن را بلند تر می کنند. چیزی که در کتاب مشهود است ما هیچ نوع طبقه بندی یا نگاهی گذرا به دوره های متفاوت شعری فراست نداریم؛ دوره هایی که نگاه و خلق تصاویر در شعرهای فراست تغییرات محسوسی دارد.
شعرهای فراست برخلاف بیشتر کارهای الیوت روایتگرند و از نشانه ها و سمبل ها خبری نیست. قدرت تصویرگری فراست نیز به آن حد نیست اما چیزی که فراست را جدا از حس شاعرانه اش، خاص و ویژه می کند نگاه تیزبینانه او به اطرافش و انسان هاست. شاید به همین خاطر است که مولف کتاب به طور موضوعی به کارهای فراست پرداخته است هرچند در این کتاب نیز ما شاهد قطعه قطعه کردن اشعار و بیرون آوردن امر درونی شعر هستیم. فراست را می توان شاعر طبیعت نیز دانست؛ شاعری که حتی در آخرین دست نوشته هایش از کشمکش انسان و طبیعت حرف می زند و گاه انسان و گاه طبیعت را ملامت می کند.
«در سرنگونی یک درخت
برای طبیعت شکستی نمی بینم
یا برای خودم در عقب نشینی ام
برای ضربتی دیگر.»
چاپ و انتشار چنین کتاب هایی که ببه قیتحقیق و بررسی نویسندگان و شعرا می پردازد، اتفاق خوش یمنی در عرصه انتشارات کتاب است؛ نوع کتاب هایی که در زمینه های دیگر هنر جایشان کمابیش خالی است، کتاب هایی که به تحلیل و واکاوی متن نویسندگان می پردازد نه به تحلیل زندگی یا نوشتن زندگینامه آنها.

284 views20:33