9780674976450-The-Origin-of-Others.pdf
860.4 KB
9780674976450-The-Origin-of-Others.pdf
گلسا سهرابی:
وقتی خیابان حرف نمی‌زند، هنر به ناچار اشباحی را به سخن وامی‌دارد که به قول ایگلتون بتوانند ژست خاموش مقاومت بگیرند. به لکنت می‌افتند، تکه‌پاره؛ گاهی خاموش، گاهی نعره‌زنان و گاهی به شکل خوف‌انگیزی زیبا. گاهی علیه خود می‌شورند که چرا نمی‌توانند یک‌تنه همه چیز را عوض کنند و گاهی وابسته به سرابهایی می‌شوند که تو گویی یک‌تنه همه چیز را تغییر داده اند. برای من ادبیات تلاشی همیشگی برای درک همین تفاوتهاست. برای آگاهی از طریقی که ساختار قدرت، بدن و ذهنم را به کار گرفته است. و برای خلق اشباحی مانند آکاکی آکاکییویچ و بارتلبیها و ... که برای لحظاتی در پیوند دیالکتیکی خلاقیت و تجربه، کلمات را شمرده ادا می‌کنند.
وقتی خیابان حرف نمی‌زند، هنر به ناچار اشباحی را به سخن وامی‌دارد که به قول ایگلتون بتوانند ژست خاموش مقاومت بگیرند. به لکنت می‌افتند، تکه‌پاره؛ گاهی خاموش، گاهی نعره‌زنان و گاهی به شکل خوف‌انگیزی زیبا. گاهی علیه خود می‌شورند که چرا نمی‌توانند یک‌تنه همه چیز را عوض کنند و گاهی وابسته به سرابهایی می‌شوند که تو گویی یک‌تنه همه چیز را تغییر داده اند. برای من ادبیات تلاشی همیشگی برای درک همین تفاوتهاست. برای آگاهی از طریقی که ساختار قدرت، بدن و ذهنم را به کار گرفته است. و برای خلق اشباحی مانند آکاکی آکاکییویچ و بارتلبیها و ... که برای لحظاتی در پیوند دیالکتیکی خلاقیت و تجربه، کلمات را شمرده ادا می‌کنند.
محمد لَلِه‌گانی دزکی:
ادبیات به فریاد در‌آوردن چیزی است که انکار می‌شود، نور تاباندن به تاریکی؛ حالا می‌تواند تاریکی‌های وجودی انسان باشد چنانکه چخوف می‌نوشت، یک وضعیت باشد چنانکه از بکت سراغ داریم یا جامعه، تاریخ و حتی خودِ امرِ زبان.
داستان، به‌واقع مکثی در زمان است که ببینیم چه بلایی سرمان آمده یا می‌آید؛ تکلیف را با واقعیت در خیال روشن کردن؛ و چنانکه اوکانر بیان می‌کند داستانِ کوتاه در مورد انسان‌های له‌شده است و له شدگان از نویسنده‌ای به نویسنده‌ی دیگر و از نسلی تا نسل دیگر تفاوت می‌کند.
درنهایت اولین کسی که صدای فریاد را می‌شنود خود نویسنده است حالا شاید دیگرانی هم شنیدند، شاید هم نشوند؛ تنها کسی که به دون‌کیشوت ایمان داشت خودش بود.
ادبیات به فریاد در‌آوردن چیزی است که انکار می‌شود، نور تاباندن به تاریکی؛ حالا می‌تواند تاریکی‌های وجودی انسان باشد چنانکه چخوف می‌نوشت، یک وضعیت باشد چنانکه از بکت سراغ داریم یا جامعه، تاریخ و حتی خودِ امرِ زبان.
داستان، به‌واقع مکثی در زمان است که ببینیم چه بلایی سرمان آمده یا می‌آید؛ تکلیف را با واقعیت در خیال روشن کردن؛ و چنانکه اوکانر بیان می‌کند داستانِ کوتاه در مورد انسان‌های له‌شده است و له شدگان از نویسنده‌ای به نویسنده‌ی دیگر و از نسلی تا نسل دیگر تفاوت می‌کند.
درنهایت اولین کسی که صدای فریاد را می‌شنود خود نویسنده است حالا شاید دیگرانی هم شنیدند، شاید هم نشوند؛ تنها کسی که به دون‌کیشوت ایمان داشت خودش بود.
👍1
علی شادکام:
من برای خودم می نویسم، بعد فکر میکنم شاید برای دیگران هم می نویسم، بعد فکر میکنم شاید برای دیگران می نویسم که برای خودم بخوانم، اما از آنچه اطمینان دارم این است که می نویسم تا به خودم نگویم باید می نوشتم. می نویسم چون فکر میکنم باید آن چیزی را که درون من است بازگو کنم. حالا فکر هم نمی کنم آن چیز دُر گهرباری است که دیگران باید از قلم من بهره مند شوند از آن. نه. فکر میکنم نوشتن من راهی برای گفتگو است، گفتگو با آن دیگری که می اندیشد و میخواند و پاسخ میدهد.راهی برای تعامل، راهی که تنگ و باریک است، اما من در آن قدم می زنم. حتی با شمعی کم فروغ.
در اولین تجربه ها گمان می کردم؛ داستان من باید کوه یخی باشد، سرش پیدا و تن بزرگش زیر آب. حالا فهمیده ام، داستان باید درخت شاتوتی باشد، پربار است، شیرین و ترش و تیز و ردی می گذارد، روی زمین و دست و لبها.
من علی شادکام, از خودم می نویسم و برای خودم.برای گفتگو با تو که داستان مرا می خوانی.
من برای خودم می نویسم، بعد فکر میکنم شاید برای دیگران هم می نویسم، بعد فکر میکنم شاید برای دیگران می نویسم که برای خودم بخوانم، اما از آنچه اطمینان دارم این است که می نویسم تا به خودم نگویم باید می نوشتم. می نویسم چون فکر میکنم باید آن چیزی را که درون من است بازگو کنم. حالا فکر هم نمی کنم آن چیز دُر گهرباری است که دیگران باید از قلم من بهره مند شوند از آن. نه. فکر میکنم نوشتن من راهی برای گفتگو است، گفتگو با آن دیگری که می اندیشد و میخواند و پاسخ میدهد.راهی برای تعامل، راهی که تنگ و باریک است، اما من در آن قدم می زنم. حتی با شمعی کم فروغ.
در اولین تجربه ها گمان می کردم؛ داستان من باید کوه یخی باشد، سرش پیدا و تن بزرگش زیر آب. حالا فهمیده ام، داستان باید درخت شاتوتی باشد، پربار است، شیرین و ترش و تیز و ردی می گذارد، روی زمین و دست و لبها.
من علی شادکام, از خودم می نویسم و برای خودم.برای گفتگو با تو که داستان مرا می خوانی.
شکوفه آروین:
از آن روز آفتابی در روزگار نوجوانی که جذبۀ داستان و ادبیات و نویسندگی به یکباره شگفتزده ام کرد تا امروز که در احاطۀ داستانهای منتشرشده و نمایشنامه های چاپ شده ام هستم، قریب بیست سال میگذرد اما گویی همچنان مصرانه بر همان نقطه آغازین ایستاده ام و بر طریق نخستین همرهان پای فشرده ام که من «ناگزیر از نوشتنم» و «نوشتن یکی از راههای مبارزه با اندوه است.»
از آن روز آفتابی در روزگار نوجوانی که جذبۀ داستان و ادبیات و نویسندگی به یکباره شگفتزده ام کرد تا امروز که در احاطۀ داستانهای منتشرشده و نمایشنامه های چاپ شده ام هستم، قریب بیست سال میگذرد اما گویی همچنان مصرانه بر همان نقطه آغازین ایستاده ام و بر طریق نخستین همرهان پای فشرده ام که من «ناگزیر از نوشتنم» و «نوشتن یکی از راههای مبارزه با اندوه است.»
جاوید معظمی:
ادبیات زمین است، زمینی وسیع که هر آنچه بخواهی در آن می‌توانی بسازی. جهانِ خلق است و خداییت. عرصه‌ی خداییتی بس‌گانه که مجمع خدایان بی آن‌که عرصه را بر هم تنگ ببینند، تا آن‌جا که زورشان قد میدهد خلق می‌کنند. ادبیات و هنر یادگار چنین ساحت کیهان‌شناسانه‌ای در انسان‌اند. در دورانی که زشت‌ترین چنگال‌ها خانه‌ات و کم کم خاک زیر پایت را می‌کنند و به یغما می‌برند، ضرورت دست یازیدن به این عرصه، حیاتی به نظر می‌رسد. هر چند که انگار برخی به خلاف این ادعا معتقدند که در شرایط اضطرار، این‌ها غیر ضروراند. همین است که ادبیات تالیفی انگار در تاریخ و جغرافیا و زبان ما هر روز بی‌معناتر، بی‌پشتوانه‌تر، بی‌اهمیت‌تر و به شکلی پارادوکسیکال بی‌زمین‌تر می‌شود. اما برای نجاتِ آخرین مشتْ خاک‌هایی که در دستانمان جمع کرده‌ایم، برای نجاتِ آخرین انسان‌های اطرافمان که بی‌صدا هنرمندانه می‌زیند، اصلاً برای نجاتِ خود نجات، باید عصیان کنیم. باشد که با شمشیرهای آخته و صیقل خورده از کلام، چنگال‌های زشتی را که به دور گلوی‌مان رسیده از تن جدا کنیم. بی‌شک ادبیات و هنر می‌توانند.
ادبیات زمین است، زمینی وسیع که هر آنچه بخواهی در آن می‌توانی بسازی. جهانِ خلق است و خداییت. عرصه‌ی خداییتی بس‌گانه که مجمع خدایان بی آن‌که عرصه را بر هم تنگ ببینند، تا آن‌جا که زورشان قد میدهد خلق می‌کنند. ادبیات و هنر یادگار چنین ساحت کیهان‌شناسانه‌ای در انسان‌اند. در دورانی که زشت‌ترین چنگال‌ها خانه‌ات و کم کم خاک زیر پایت را می‌کنند و به یغما می‌برند، ضرورت دست یازیدن به این عرصه، حیاتی به نظر می‌رسد. هر چند که انگار برخی به خلاف این ادعا معتقدند که در شرایط اضطرار، این‌ها غیر ضروراند. همین است که ادبیات تالیفی انگار در تاریخ و جغرافیا و زبان ما هر روز بی‌معناتر، بی‌پشتوانه‌تر، بی‌اهمیت‌تر و به شکلی پارادوکسیکال بی‌زمین‌تر می‌شود. اما برای نجاتِ آخرین مشتْ خاک‌هایی که در دستانمان جمع کرده‌ایم، برای نجاتِ آخرین انسان‌های اطرافمان که بی‌صدا هنرمندانه می‌زیند، اصلاً برای نجاتِ خود نجات، باید عصیان کنیم. باشد که با شمشیرهای آخته و صیقل خورده از کلام، چنگال‌های زشتی را که به دور گلوی‌مان رسیده از تن جدا کنیم. بی‌شک ادبیات و هنر می‌توانند.
مهدی افتخاری:
نوشتن، زندگی و من
کتاب هیچوقت توی کتابخانه‌ی مدرسه نبود. هر بار دست خالی بر می‌گشتم و چون هر کس می‌توانست فقط یک کتاب در آن واحد بگیرد، من منتظر روزی بودم که آن کتاب موجود باشد. عنوانش هنوز یادم هست؛ «آن شب در جنگل». اول راهنمایی بودم. آن سال هم کتابهای دیگری خواندم، ولی گلویم پیش همان یک کتاب گیر کرده بود. بعد از یک سال تحصیلی ناکامی در گرفتن کتاب، تابستان که شد عوض اینکه بروم کتابخانه یا کتابفروشی، داستانکی نوشتم با همان عنوان. تمام تابستان دزدکی سروقت مخلوق اسرارآمیزم می‌‌رفتم و می‌خواندمش و اصلاحش می‌کردم. این شروع ماجرا بود، شروع یک کشف دائمی. مثل بسیاری از سرگرمی‌های نوجوانی من دست از نوشتن هم برداشتم. بیست سال بعد از آن تابستان زمان لازم بود تا بفهمم این پیوند ناگسستنیست. راستش را بخواهید هنوز مثل جلسه اول کلاس استاد چهلتن در جواب «چرا می‌خواهید بنویسید؟» باز می‌مانم. هیچ پاسخ روشنی ندارم. ولی احساسم همان است که بود. همان احساس کودکانه‌ی کشف. مثل لحظه‌ای که با دوستی مشغول وقت‌گذرانی باشید و ناگهان چیز تازه‌ای اتفاق بیفتد، یک غافلگیری آنی، بعد با دهان باز به دوستتان بگویید «دیدی!؟»
نوشتن، زندگی و من
کتاب هیچوقت توی کتابخانه‌ی مدرسه نبود. هر بار دست خالی بر می‌گشتم و چون هر کس می‌توانست فقط یک کتاب در آن واحد بگیرد، من منتظر روزی بودم که آن کتاب موجود باشد. عنوانش هنوز یادم هست؛ «آن شب در جنگل». اول راهنمایی بودم. آن سال هم کتابهای دیگری خواندم، ولی گلویم پیش همان یک کتاب گیر کرده بود. بعد از یک سال تحصیلی ناکامی در گرفتن کتاب، تابستان که شد عوض اینکه بروم کتابخانه یا کتابفروشی، داستانکی نوشتم با همان عنوان. تمام تابستان دزدکی سروقت مخلوق اسرارآمیزم می‌‌رفتم و می‌خواندمش و اصلاحش می‌کردم. این شروع ماجرا بود، شروع یک کشف دائمی. مثل بسیاری از سرگرمی‌های نوجوانی من دست از نوشتن هم برداشتم. بیست سال بعد از آن تابستان زمان لازم بود تا بفهمم این پیوند ناگسستنیست. راستش را بخواهید هنوز مثل جلسه اول کلاس استاد چهلتن در جواب «چرا می‌خواهید بنویسید؟» باز می‌مانم. هیچ پاسخ روشنی ندارم. ولی احساسم همان است که بود. همان احساس کودکانه‌ی کشف. مثل لحظه‌ای که با دوستی مشغول وقت‌گذرانی باشید و ناگهان چیز تازه‌ای اتفاق بیفتد، یک غافلگیری آنی، بعد با دهان باز به دوستتان بگویید «دیدی!؟»
«دیدی!؟» زندگی مثل سیبی که چرخ‌زنان از آسمان می‌افتد هر لحظه در پی نمایش چیزی تازه است. هنوز هم چهارچشمی و با دهان باز مشغول تماشا هستم و منتظر آن لحظه. با این فرق که حالا اگر چیزی ببینم برای دوستان خیالی می‌نویسم. خواندن، نوشتن، من و زندگی چنین ارتباطی با هم داریم.
امیر علی‌آبادی راوری:
نسل من نسل فریادهای نزده‌ست. نسل در گلو خفه‌شده. و نسل رفته و نرسیده. آبله‌ی فریادهای ما یک‌به‌یک از یک جای بدن‌مان بیرون می‌زند و وای از وقتی که بترکد.
آبله‌ی فریاد یکی‌مان از چشم‌هایش می‌ترکد و پخشِ چشم آدم‌های توی پیاده‌روها می‌شود. آبله‌ی فریاد یکی‌دیگرمان از مچ پایش می‌ترکد و می‌زند زیر چارپایه‌یِ همه‌چیز. و آبله‌ی فریادِ رنجِ ما بیچاره‌ترین‌‌ها هم که خود را مبتلای ادبیات کرده‌ایم، اول می‌ریزد توی بازویمان. بعد راه می‌کشد به ساعد و مچ و انگشتان و آخرسر هم توی سرِ خاک‌برسرِ قلم.
و ما سرخوش که بالاخره یکی آدم حساب‌مان کرده و دارد می‌شنودمان، هی ناز می‌آوریم برایش. هی بغض می‌کنیم. هی عقده می‌کنیم، هی نمی‌گوییم و هی آبله می‌شویم. آبله‌تر می‌شویم. ادبیات هم نازخرترین نازخرِ دنیا، نازمان را می‌خرد و ما را در خودش می‌ریزد...
ما در او ریخته می‌شویم...
او تنها گوشِ شنوای صدایمان شده است...
آیا همین برای دلبستگی‌مان به او کافی نیست؟
نسل من نسل فریادهای نزده‌ست. نسل در گلو خفه‌شده. و نسل رفته و نرسیده. آبله‌ی فریادهای ما یک‌به‌یک از یک جای بدن‌مان بیرون می‌زند و وای از وقتی که بترکد.
آبله‌ی فریاد یکی‌مان از چشم‌هایش می‌ترکد و پخشِ چشم آدم‌های توی پیاده‌روها می‌شود. آبله‌ی فریاد یکی‌دیگرمان از مچ پایش می‌ترکد و می‌زند زیر چارپایه‌یِ همه‌چیز. و آبله‌ی فریادِ رنجِ ما بیچاره‌ترین‌‌ها هم که خود را مبتلای ادبیات کرده‌ایم، اول می‌ریزد توی بازویمان. بعد راه می‌کشد به ساعد و مچ و انگشتان و آخرسر هم توی سرِ خاک‌برسرِ قلم.
و ما سرخوش که بالاخره یکی آدم حساب‌مان کرده و دارد می‌شنودمان، هی ناز می‌آوریم برایش. هی بغض می‌کنیم. هی عقده می‌کنیم، هی نمی‌گوییم و هی آبله می‌شویم. آبله‌تر می‌شویم. ادبیات هم نازخرترین نازخرِ دنیا، نازمان را می‌خرد و ما را در خودش می‌ریزد...
ما در او ریخته می‌شویم...
او تنها گوشِ شنوای صدایمان شده است...
آیا همین برای دلبستگی‌مان به او کافی نیست؟
مهدیه کوهی‌کار:
بشر از ابتدا درصدد کشف هستی بود و بعد درپی تملک بر جهان، پس شروع به نام نهادن بر چیزها کرد و اینگونه هر چیز را از خویشتن خویش دور و با مرگ روبه‌رو کرد. بدین‌گونه، بشر، خود نیز، روزبه‌روز از هستی، از خود، و از «لحظۀ حضور و معصومیت اشیا» دور گشت. در این دورافتادگی و برهوت و در این آوارگی، به‌تدریج دریافت که تنها ادبیات عرصۀ بی‌منتهای امکانات بشری است، عرصه‌ای به وسعت تخیل آدمی، پس داستان، بیرون رفتن از حصارِ بودها شد و درآمیختن بود با هرآنچه نبود، زیرا که در آن انسان می‌توانست در سایۀ وجود دیگری و در برهم‌کنشگری و گفت‌وگوی با دیگری به واکاوی زندگی درونی، خودآگاهی و یافتن مفهوم من ـ این بنیادی‌ترین پرسش داستان ـ دست یابد و اولین گام را در راه نزدیک شدن به گوهر هستی بشر، یعنی انسان درون انسان، بردارد. هنرمند دریافت که آنچه افراد بشر را به هم نزدیک می‌سازد و به لحظۀ نخست می‌رساند ارتباط و همجواری آگاهی‌هاست، بی اینکه در هم ادغام شوند و بی اینکه با هم بیامیزند، زیرا یک‌پارچگی جهان نه در یک‌شکلی ایده‌ها و باورها که در همجواری آنها با یکدیگر است. اینگونه شاید بشر بتواند به آنچه گم کرد
بشر از ابتدا درصدد کشف هستی بود و بعد درپی تملک بر جهان، پس شروع به نام نهادن بر چیزها کرد و اینگونه هر چیز را از خویشتن خویش دور و با مرگ روبه‌رو کرد. بدین‌گونه، بشر، خود نیز، روزبه‌روز از هستی، از خود، و از «لحظۀ حضور و معصومیت اشیا» دور گشت. در این دورافتادگی و برهوت و در این آوارگی، به‌تدریج دریافت که تنها ادبیات عرصۀ بی‌منتهای امکانات بشری است، عرصه‌ای به وسعت تخیل آدمی، پس داستان، بیرون رفتن از حصارِ بودها شد و درآمیختن بود با هرآنچه نبود، زیرا که در آن انسان می‌توانست در سایۀ وجود دیگری و در برهم‌کنشگری و گفت‌وگوی با دیگری به واکاوی زندگی درونی، خودآگاهی و یافتن مفهوم من ـ این بنیادی‌ترین پرسش داستان ـ دست یابد و اولین گام را در راه نزدیک شدن به گوهر هستی بشر، یعنی انسان درون انسان، بردارد. هنرمند دریافت که آنچه افراد بشر را به هم نزدیک می‌سازد و به لحظۀ نخست می‌رساند ارتباط و همجواری آگاهی‌هاست، بی اینکه در هم ادغام شوند و بی اینکه با هم بیامیزند، زیرا یک‌پارچگی جهان نه در یک‌شکلی ایده‌ها و باورها که در همجواری آنها با یکدیگر است. اینگونه شاید بشر بتواند به آنچه گم کرد
گم کرده دست یابد و جهانی خلق کند که هیچ ایسم و مکتب و مذهبی را به آن راه نباشد، جهانی چندآوایی که کشف لحظۀ گمشدۀ حضور اشیاست.
جهانبخش افشار:
نوشتن...
چیزی که تا آن لحظه نبوده و حالا دارد شکل می‌گیرد و به وجود می‌آید...
برای من، می‌توانم با قاطعیت بگویم حکم خوردن گلوله را دارد. یا دریده شدن پهلویم با کاردی دو لبه و تیز...
آیا کسی را می‌شناسید در حالی‌که پهلویش با گلوله یا کارد، پاره شده و خون دارد با زور و با شتاب می‌پاشد بیرون، برای خودش خوش‌خوشک،قدم بزند یا ناهار و شام بخورد یا برود سر کار و اینجور حرف‌ها...
قطعا خیر...
بلکه باید فوری خودش را برساند به جایی که تا دیر نشده، آن پارگی را جمع و جور کنند...
من در موقع نوشتن با پهلویی شکاف خورده و خون‌چکان، باید خودم را به انتهای داستان برسانم ... وگرنه دخلم آمده و فاتحه...
روند نوشتن که شروع می‌شود، اوضاع بسیار اورژانسی‌ست... یا برعکس، اوضاع که اورژانسی می‌شود، نوشتن شروع می‌شود....
غیر از این باشد، اصلا نمی‌نویسم... چون از ادا و اصول خوشم نمی‌آید.
نوشتن...
چیزی که تا آن لحظه نبوده و حالا دارد شکل می‌گیرد و به وجود می‌آید...
برای من، می‌توانم با قاطعیت بگویم حکم خوردن گلوله را دارد. یا دریده شدن پهلویم با کاردی دو لبه و تیز...
آیا کسی را می‌شناسید در حالی‌که پهلویش با گلوله یا کارد، پاره شده و خون دارد با زور و با شتاب می‌پاشد بیرون، برای خودش خوش‌خوشک،قدم بزند یا ناهار و شام بخورد یا برود سر کار و اینجور حرف‌ها...
قطعا خیر...
بلکه باید فوری خودش را برساند به جایی که تا دیر نشده، آن پارگی را جمع و جور کنند...
من در موقع نوشتن با پهلویی شکاف خورده و خون‌چکان، باید خودم را به انتهای داستان برسانم ... وگرنه دخلم آمده و فاتحه...
روند نوشتن که شروع می‌شود، اوضاع بسیار اورژانسی‌ست... یا برعکس، اوضاع که اورژانسی می‌شود، نوشتن شروع می‌شود....
غیر از این باشد، اصلا نمی‌نویسم... چون از ادا و اصول خوشم نمی‌آید.
یگانه شیخ‌الاسلامی:
می‌نویسیم و می‌خوانند، می‌نویسند و می‌خوانیم! چرخه‌ی جذابی از داستانهای بی‌پایان؛ از شرق تا غرب، از حقیقت تا توهم، از تلخی تا شیرینی! چرخه‌ای که اگر از حرکت بایستد، نفسمان بند می‌آید و دلمان تنگ می‌شود برای تصور کردن و اشتراک آن با دیگران. حبس می‌مانیم میان چاردیواری واقعیت، محاصره شده با "باید"ها و "نباید"ها، محکوم به گذشتن از مسیر بدون بازگشت و یک‌طرفه‌ی زندگی.
اگر از من بپرسید، می‌گویم هر داستان، حیاتیست که ما تجربه نکردیم، اما با شنیدن و خواندنش در بخش کوچک یا بزرگی از آن سهیم می‌شویم. انگار تک‌تک آدم‌های دنیا بیایند، روبه‌روی ما بایستند و بخشی از خاطراتشان را با دقیق‌ترین جزییات تعریف کنند. آن بخشی که فقط مخصوص به خود آن‌هاست، آن‌قدر بکر و دست‌نخورده که مثل راز در سینه می‌ماند و فاش نمی‌شود، مگر با زبان خودشان. این همان تجربه‌ی خواندن است، اما نوشتن قدمی فراتر می‌گذارد و ما را به همان نقطه‌ای می‌برد که زبان فاش شدن رازهاست!
حرف من این است که ما با تداعی یک اتفاق در قالب داستان، برای مدتی نامعلوم به جای "دیگران" زندگی می‌کنیم. این یعنی تناسخ، یعنی فرصت کندوکاو در حیاتی دیگر.
می‌نویسیم و می‌خوانند، می‌نویسند و می‌خوانیم! چرخه‌ی جذابی از داستانهای بی‌پایان؛ از شرق تا غرب، از حقیقت تا توهم، از تلخی تا شیرینی! چرخه‌ای که اگر از حرکت بایستد، نفسمان بند می‌آید و دلمان تنگ می‌شود برای تصور کردن و اشتراک آن با دیگران. حبس می‌مانیم میان چاردیواری واقعیت، محاصره شده با "باید"ها و "نباید"ها، محکوم به گذشتن از مسیر بدون بازگشت و یک‌طرفه‌ی زندگی.
اگر از من بپرسید، می‌گویم هر داستان، حیاتیست که ما تجربه نکردیم، اما با شنیدن و خواندنش در بخش کوچک یا بزرگی از آن سهیم می‌شویم. انگار تک‌تک آدم‌های دنیا بیایند، روبه‌روی ما بایستند و بخشی از خاطراتشان را با دقیق‌ترین جزییات تعریف کنند. آن بخشی که فقط مخصوص به خود آن‌هاست، آن‌قدر بکر و دست‌نخورده که مثل راز در سینه می‌ماند و فاش نمی‌شود، مگر با زبان خودشان. این همان تجربه‌ی خواندن است، اما نوشتن قدمی فراتر می‌گذارد و ما را به همان نقطه‌ای می‌برد که زبان فاش شدن رازهاست!
حرف من این است که ما با تداعی یک اتفاق در قالب داستان، برای مدتی نامعلوم به جای "دیگران" زندگی می‌کنیم. این یعنی تناسخ، یعنی فرصت کندوکاو در حیاتی دیگر.
من پیش‌تر شاهزاده‌ای روسی بودم، در میدان جنگ تیر خوردم، بعد پیرمردی دست‌فروش شدم، بر شاخه‌ی درختان لانه ساختم، در عزای فرزندانم نشستم و در قعر دریا دفن شدم. چون لحظه‌ای از زندگی کسانی را زندگی کردم که زبان قصه‌ی من بودند؛ در کالبدی فارغ از زمان و مکان و جنسیت، جدای از اقلیم و جغرافیا و تاریخ.
به جای روز مکافات و رستاخیز سیاه و سفید، با تمام وجود می‌خواهم به این تناسخ باور داشته‌باشم؛ به حیاتی که در داستان‌ها جاریست. به نفس‌هایی که بریده نمی‌شوند، قلب‌هایی که از تپش نمی‌افتند و بعد از هزار سال، هنوز مثل روز اول زندگی را با همان طعمی که داشته، مزه می‌کنند؛ چه طعم باروت باشد و چه چای قند پهلوی خانه‌ی مادربزرگ. پس تا می‌نویسند و می‌خوانیم، و می‌نویسیم و می‌خوانند، زندگی در چرخه‌ای ابدی ادامه می‌یابد.
به جای روز مکافات و رستاخیز سیاه و سفید، با تمام وجود می‌خواهم به این تناسخ باور داشته‌باشم؛ به حیاتی که در داستان‌ها جاریست. به نفس‌هایی که بریده نمی‌شوند، قلب‌هایی که از تپش نمی‌افتند و بعد از هزار سال، هنوز مثل روز اول زندگی را با همان طعمی که داشته، مزه می‌کنند؛ چه طعم باروت باشد و چه چای قند پهلوی خانه‌ی مادربزرگ. پس تا می‌نویسند و می‌خوانیم، و می‌نویسیم و می‌خوانند، زندگی در چرخه‌ای ابدی ادامه می‌یابد.
فاطمه تقی پور وردست:
ادبیات شاید راهی باشد برای عبور از هر آنچه غیر قابل نفوذ دیده می شود. راهی برای گذر از موانع و جهشی برای فردایی بهتر. در تمام تاریخ این ادبیات بوده که گره های کور گشوده. و چیزهایی گفته که حتی سرخ ترین زبان ها هم یارای بیانش را نداشتند. داستان هایی که هرکدام از گوشه و ذهنی برمی خیزند خود چراغی هستند، برای یافتن حقیقت. هر یک بخشی از آن را روشن می سازند. مگر جز این است که هر داستانی مقصودی دارد. ولو اینکه شاید برای نویسنده اش هم پنهان باشد، ولیکن هر داستانی را می شود کند و به اعماقش رسید و گوهرش که همان حق است را یافت. هر داستان راهنمایی است به سوی روشنی. آری ادبیات راهی است برای گذر از تاریکی و جهشی به سمت نور.
ادبیات شاید راهی باشد برای عبور از هر آنچه غیر قابل نفوذ دیده می شود. راهی برای گذر از موانع و جهشی برای فردایی بهتر. در تمام تاریخ این ادبیات بوده که گره های کور گشوده. و چیزهایی گفته که حتی سرخ ترین زبان ها هم یارای بیانش را نداشتند. داستان هایی که هرکدام از گوشه و ذهنی برمی خیزند خود چراغی هستند، برای یافتن حقیقت. هر یک بخشی از آن را روشن می سازند. مگر جز این است که هر داستانی مقصودی دارد. ولو اینکه شاید برای نویسنده اش هم پنهان باشد، ولیکن هر داستانی را می شود کند و به اعماقش رسید و گوهرش که همان حق است را یافت. هر داستان راهنمایی است به سوی روشنی. آری ادبیات راهی است برای گذر از تاریکی و جهشی به سمت نور.
آرش خوش‌صفا:
در این روزگار سرد و تیره و با وجود ریزش علاقه‌ی مخاطب عام به چیزی به‌نام ادبیات داستانی، داستان‌نویسی پوست کلفت می‌خواهد و سری پُرشور. با این حال، هنوز هم هستند اندک‌شماری که پذیرای تجربه‌ی لذتی خیالی از راه خواندنِ تراوش‌های ذهنیِ دارنده‌ی این پوست کلفت و سر پُرشورند، لذتی که به هیچ‌یک از لذت‌های رویارویی با دیگر گونه‌های ادبی یا حتی دیگر هنرهای جامعه‌‌ی بشری شبیه نیست. جادوی ادبیات داستانی میخ‌کوب کردن جسم و پرواز دادنِ روح و روان است؛ داستان کوتاه پروازی کوتاه و گاه کم‌ارتفاع به دست میدهد و رمان پروازی بلند و پُرماجراتر و خب چه‌چیزی زیباتر از اینکه تو خود با واژگانت خاست‌گاه پرواز دیگری شوی؟
در این روزگار سرد و تیره و با وجود ریزش علاقه‌ی مخاطب عام به چیزی به‌نام ادبیات داستانی، داستان‌نویسی پوست کلفت می‌خواهد و سری پُرشور. با این حال، هنوز هم هستند اندک‌شماری که پذیرای تجربه‌ی لذتی خیالی از راه خواندنِ تراوش‌های ذهنیِ دارنده‌ی این پوست کلفت و سر پُرشورند، لذتی که به هیچ‌یک از لذت‌های رویارویی با دیگر گونه‌های ادبی یا حتی دیگر هنرهای جامعه‌‌ی بشری شبیه نیست. جادوی ادبیات داستانی میخ‌کوب کردن جسم و پرواز دادنِ روح و روان است؛ داستان کوتاه پروازی کوتاه و گاه کم‌ارتفاع به دست میدهد و رمان پروازی بلند و پُرماجراتر و خب چه‌چیزی زیباتر از اینکه تو خود با واژگانت خاست‌گاه پرواز دیگری شوی؟
نکاتی درباره ی نگارش داستان
پس از خواندن بیش از صد داستان در مرحله‌ی اول سومین دوره‌ی جایزه‌ی ادبی زنو متوجه اشتباهاتی در نگارش بیشتر داستان‌ها شدیم که مدام در آنها تکرار می‌شدند، اشتباهاتی که شاید ناشی از دنیای مجازی و سرعت بالای نوشتن و عجله در انتشار نظرات در این زمانه باشد یا شاید نتیجه‌ی بی‌حوصلگی یا ندانستن. از این رو بر آن شدیم تا این نکات را گوشزد کنیم تا مورد استفاده‌ی نویسندگان قرار گیرد چه بخواهند در مسابقه‌ای داستانی شرکت کنند چه بخواهند رمان یا مجموعه داستان‌شان را به ناشری ارائه دهند:
الف. غلط املایی، جای خالی یک جستجوی ساده
در بسیاری از داستان‌ها غلط‌های املایی بیش از اندازه‌ای به چشم می‌خورد، حتا در یک مورد در داستانی که سرشار از تخیل نویسنده‌ای جوان بود جمله‌ای بدون غلط املایی یافت نمی‌شد. روزگاری بود که یکی از چند مرجع در دسترس، کتاب غلط ننویسیم ابوالحسن نجفی بود اما این روزها که موبایل از دست دوستان نمی‌افتد می‌توان با یک جستجوی ساده فهمید زغال درست است یا ذغال، زجه یا ضجه، توجیه یا توجیح، قارقار یا غارغار، بذار یا بزار...
پیشنهاد: در واژه‌هایی که بین غین و قاف، ضاد، ظا، ز، ذال یا سین و صاد یا طا و ت شک دارید با یک جستجوی ساده از غلط املایی پرهیز کنید.
ب. فاجعه‌ی استفاده‌ی غلط از «ه» غیرملفوظ
واقعا برای یک بار هم شده بیایید به این فاجعه پایان بدهیم:
- «ه» غیر ملفوظ می‌تواند در جملات شکسته جایگزین «است» شود: این علیه (این علی است) یا این کتاب علیه (این کتاب علی است)
- «ه» غیرملفوظ نمی‌تواند در ترکیبات اضافی جایگزین «کسره» شود (ای وای!!): این کتابه علیه (صورت درست: این کتاب علیه)
- یک تبصره: «ه» غیرملفوظ می‌تواند برای اشاره به یک چیز یا آدم خاص استفاده شود: اون یارو احمقه که... اون کتابه بود به من امانت دادی و...
ج. فاجعه‌ی حذف «ه» غیر ملفوظ
این بیماری را کسانی دامن زده‌اند که می‌ترسند استفاده‌ی غلط از ه غیرملفوظ گریبان‌شان را بگیرد و آنها به بیسوادی متهم شوند. این افراد به جای «است» کسره می‌گذارند که تا این دوره و زمانه در هیچ کتاب و مرجع زبان فارسی نمونه‌ای ندارد، مثلا می‌نویسند: این علیِ (صورت درست: این علیه)
پیشنهاد: «ه» غیرملفوظ گناهی ندارد که به کل از زبان حذفش کنیم. «ه» غیرملفوظ دوست ماست، همراه ماست. در جای درست از آن استفاده کنیم.
د. جهان شکسته ی مدرن و معضلی به نام «را» نشانه مفعول
اولین نکته درباره‌ی این «را» ی مادرمرده آن است که تا می‌توانید آن را نزدیک به مفعول استفاده کنید نه این که مفعول بیاید و یک وجب پایین‌تر نشانه‌اش، مثال: سرم که از سنگینی می‌ترکید و موهایم بالایش کشیده می‌شد و روی بالش بود و خیلی وقت‌ها اینگونه بود که ندانم مال من است یا دیگری یا اصلا سر من است یا ته من را خاراندم. (مثال فوق تنها ناشی از تخیل بیمار نویسنده‌ی این مقاله است و به هیچ داستان حقیقی اشاره ندارد. م)
و اما اصل ماجرای «را»:
اگر می‌خواهید در جملاتی شکسته از «را» استفاده کنید دو راه بیشتر ندارد یا آن را به صورت «رو» بنویسید: اون کتاب رو به من بده.
یا این که به صورت «و» که به کلمه چسبیده باشد: اون کتابو به من بده.
نکته‌ی بسیار مهم: صورت من درآوردی واو که جداگانه از کلمه نوشته شود بی برو برگرد غلط است: اون کتاب و بده. ( این مشکل هم دستپخت دوستان ادب دوست و باسواد و فرهیخته است که در هیچ منبع و کتاب فارسی پایه و اساسی درباره‌ی آن نمی‌توان یافت.) استفاده از ضمه روی مفعول غلط است: اون کتابُ بده.
پیشنهاد: قسم‌تان می‌دهم یا بنویسید کتابو بده یا کتاب رو بده. یا اصلا اگر قرار است از واو جدا یا ضمه استفاده کنید بروید خودتان کتاب را بردارید، یا اصلا قید کتاب را بزنید.
ه. «می» استمراری و «ها» را نچسبانید.
علما معتقدند بین «می» استمراری و «ها» باید نیم‌فاصله گذاشت. نیم‌فاصله در صفحه کلید با گرفتن همزمان کلیدهای کنترل، شیفت و عدد 2 امکان پذیر است. مثال: می‌روم.
پیشنهاد: اگر یادتان رفته و می‌ها را چسبانده‌اید یا به جای نیم‌فاصله بین «می» و قسمت اصلی فعل یک فاصله گذاشته‌اید با دستور ریپلیس (جایگزین) در نرم‌افزار وورد به سرعت همه‌ی نیم‌فاصله‌ها را جایگزین کنید. البته برای این کار دقت کنید؛ مثلا اگر در جمله‌ای داشته باشید: آدمی باید... در صورت استفاده از دستور ریپلیس چون نرم‌افزار وورد ذوق ادبی ندارد آن را به صورت آدمی‌باید می‌نویسد.
و. سجاوندی
- یک اصل اولیه را به خاطر بسپارید. نقطه و ویرگول به آخرین کلمه ی جمله باید بچسبد و از کلمه ی اول جمله ی بعد باید یک فاصله داشته باشد. پس ننویسید: علی آمد.جواد رفت. بنویسید: علی آمد. جواد رفت.
پس از خواندن بیش از صد داستان در مرحله‌ی اول سومین دوره‌ی جایزه‌ی ادبی زنو متوجه اشتباهاتی در نگارش بیشتر داستان‌ها شدیم که مدام در آنها تکرار می‌شدند، اشتباهاتی که شاید ناشی از دنیای مجازی و سرعت بالای نوشتن و عجله در انتشار نظرات در این زمانه باشد یا شاید نتیجه‌ی بی‌حوصلگی یا ندانستن. از این رو بر آن شدیم تا این نکات را گوشزد کنیم تا مورد استفاده‌ی نویسندگان قرار گیرد چه بخواهند در مسابقه‌ای داستانی شرکت کنند چه بخواهند رمان یا مجموعه داستان‌شان را به ناشری ارائه دهند:
الف. غلط املایی، جای خالی یک جستجوی ساده
در بسیاری از داستان‌ها غلط‌های املایی بیش از اندازه‌ای به چشم می‌خورد، حتا در یک مورد در داستانی که سرشار از تخیل نویسنده‌ای جوان بود جمله‌ای بدون غلط املایی یافت نمی‌شد. روزگاری بود که یکی از چند مرجع در دسترس، کتاب غلط ننویسیم ابوالحسن نجفی بود اما این روزها که موبایل از دست دوستان نمی‌افتد می‌توان با یک جستجوی ساده فهمید زغال درست است یا ذغال، زجه یا ضجه، توجیه یا توجیح، قارقار یا غارغار، بذار یا بزار...
پیشنهاد: در واژه‌هایی که بین غین و قاف، ضاد، ظا، ز، ذال یا سین و صاد یا طا و ت شک دارید با یک جستجوی ساده از غلط املایی پرهیز کنید.
ب. فاجعه‌ی استفاده‌ی غلط از «ه» غیرملفوظ
واقعا برای یک بار هم شده بیایید به این فاجعه پایان بدهیم:
- «ه» غیر ملفوظ می‌تواند در جملات شکسته جایگزین «است» شود: این علیه (این علی است) یا این کتاب علیه (این کتاب علی است)
- «ه» غیرملفوظ نمی‌تواند در ترکیبات اضافی جایگزین «کسره» شود (ای وای!!): این کتابه علیه (صورت درست: این کتاب علیه)
- یک تبصره: «ه» غیرملفوظ می‌تواند برای اشاره به یک چیز یا آدم خاص استفاده شود: اون یارو احمقه که... اون کتابه بود به من امانت دادی و...
ج. فاجعه‌ی حذف «ه» غیر ملفوظ
این بیماری را کسانی دامن زده‌اند که می‌ترسند استفاده‌ی غلط از ه غیرملفوظ گریبان‌شان را بگیرد و آنها به بیسوادی متهم شوند. این افراد به جای «است» کسره می‌گذارند که تا این دوره و زمانه در هیچ کتاب و مرجع زبان فارسی نمونه‌ای ندارد، مثلا می‌نویسند: این علیِ (صورت درست: این علیه)
پیشنهاد: «ه» غیرملفوظ گناهی ندارد که به کل از زبان حذفش کنیم. «ه» غیرملفوظ دوست ماست، همراه ماست. در جای درست از آن استفاده کنیم.
د. جهان شکسته ی مدرن و معضلی به نام «را» نشانه مفعول
اولین نکته درباره‌ی این «را» ی مادرمرده آن است که تا می‌توانید آن را نزدیک به مفعول استفاده کنید نه این که مفعول بیاید و یک وجب پایین‌تر نشانه‌اش، مثال: سرم که از سنگینی می‌ترکید و موهایم بالایش کشیده می‌شد و روی بالش بود و خیلی وقت‌ها اینگونه بود که ندانم مال من است یا دیگری یا اصلا سر من است یا ته من را خاراندم. (مثال فوق تنها ناشی از تخیل بیمار نویسنده‌ی این مقاله است و به هیچ داستان حقیقی اشاره ندارد. م)
و اما اصل ماجرای «را»:
اگر می‌خواهید در جملاتی شکسته از «را» استفاده کنید دو راه بیشتر ندارد یا آن را به صورت «رو» بنویسید: اون کتاب رو به من بده.
یا این که به صورت «و» که به کلمه چسبیده باشد: اون کتابو به من بده.
نکته‌ی بسیار مهم: صورت من درآوردی واو که جداگانه از کلمه نوشته شود بی برو برگرد غلط است: اون کتاب و بده. ( این مشکل هم دستپخت دوستان ادب دوست و باسواد و فرهیخته است که در هیچ منبع و کتاب فارسی پایه و اساسی درباره‌ی آن نمی‌توان یافت.) استفاده از ضمه روی مفعول غلط است: اون کتابُ بده.
پیشنهاد: قسم‌تان می‌دهم یا بنویسید کتابو بده یا کتاب رو بده. یا اصلا اگر قرار است از واو جدا یا ضمه استفاده کنید بروید خودتان کتاب را بردارید، یا اصلا قید کتاب را بزنید.
ه. «می» استمراری و «ها» را نچسبانید.
علما معتقدند بین «می» استمراری و «ها» باید نیم‌فاصله گذاشت. نیم‌فاصله در صفحه کلید با گرفتن همزمان کلیدهای کنترل، شیفت و عدد 2 امکان پذیر است. مثال: می‌روم.
پیشنهاد: اگر یادتان رفته و می‌ها را چسبانده‌اید یا به جای نیم‌فاصله بین «می» و قسمت اصلی فعل یک فاصله گذاشته‌اید با دستور ریپلیس (جایگزین) در نرم‌افزار وورد به سرعت همه‌ی نیم‌فاصله‌ها را جایگزین کنید. البته برای این کار دقت کنید؛ مثلا اگر در جمله‌ای داشته باشید: آدمی باید... در صورت استفاده از دستور ریپلیس چون نرم‌افزار وورد ذوق ادبی ندارد آن را به صورت آدمی‌باید می‌نویسد.
و. سجاوندی
- یک اصل اولیه را به خاطر بسپارید. نقطه و ویرگول به آخرین کلمه ی جمله باید بچسبد و از کلمه ی اول جمله ی بعد باید یک فاصله داشته باشد. پس ننویسید: علی آمد.جواد رفت. بنویسید: علی آمد. جواد رفت.