Diqqat — bu yangi neft. Silicon Valleydagi minglab muhandislar sizning diqqatingizni o'g'irlash uchun maosh oladi. Ularga qarshi turish uchun iroda yetmaydi, tizim kerak.

Yohan Hari,
«O’g’irlangan Diqqat»
(Stolen Focus) kitobidan

Nega namozda «zerikib» qolamiz?

Miyamizdagi dopamin — bu zavq gormoni emas, bu "izlanish" gormoni. Siz har safar yangi Reels yoki TikTok videosini ko‘rganingizda, miyangiz "voy, yangi narsa!" deb dopamin chiqaradi. Bu jarayon sekundiga bir necha marta takrorlansa, miya shunaqa yuqori doza dopaminga o‘rganib qoladi. Keyin esa kitob o‘qish, dars qilish yoki eng muhimi — namozda turish zerikarli ko‘rina boshlaydi. Chunki u yerda har 3 soniyada "kadr" almashmaydi. «Kadr almashsa ham» bu miyada sodir bo’ladi. Natijada huddi eslolmagan reelsimiz kabi, 10 daqiqadan so’ng qaysi surani o’qiganimizni ham eslolmaymiz.

Shaxsan o‘zim kuzatganman: miyasi "chirigan" (brain rot) odam uchun 10 daqiqalik namoz — go‘yoki bir umrlik qamoqdek tuyuladi. Tana sajda va rukuda, lekin miya hali ham o‘sha boshqa narsalar ichida aylanib yuradi.

Xushu — bu shunchaki "taqvo" emas, bu kognitiv nazorat

Bizda xushuni faqat diniy termin deb tushunishadi. Lekin ilmiy tilda bu — "Deep focus" (chuqur diqqat) va "Mindfulness" (onglilik) tushunchalarining eng cho‘qqisi.

Keling, raqamlarga qaraymiz. Microsoft o‘tkazgan tadqiqotlarga ko‘ra, insonning o‘rtacha diqqatni ushlab turish vaqti 8 soniyagacha tushib ketgan. Bu akvariumdagi guppi balig’idan ham kamroq (ularniki 9 soniya)! Endi tasavvur qiling, 8 soniyalik diqqat bilan qanday qilib 10-15 daqiqalik ibodatda "hushu"ga erishish mumkin?

Manimcha xushu — bu shunchaki qalbning yumshoqligi emas, bu miyani tarbiyalash natijasidir. Agar siz kun bo‘yi "scroll" qilib, miyangizni axlatga to‘ldirsangiz, namozga kirganingizda u "axlatxona" siz bilan birga kiradi. Bu fizik qonuniyat. Dars qilasizmi, sportmi, ahamiyatsiz.

Nima qilish kerak?

Dopamin dietasi: Hech bo‘lmasa, bomdoddan keyin va shomdan keyin 1 soat telefonni uzoqroqqa qo‘ying. Miya "zerikishni" o‘rgansin. Zerikmagan odam tafakkur qilolmaydi.

Kichik fokuslar: O’qiyotgan darsingiz, masalan kitobdagi har bir so’zga diqqat qarating. Yoki namozda o‘qilayotgan suralarning ma’nosini tushunishga harakat qiling. Miyamiz shunaqa tuzilganki, u bo‘shliqni yoqtirmaydi. Nimaiki qilayotgan bo’lsangiz, masalan ovqat yeyapsizmi, miyani o’sha narsaga qaratishga harakat qiling. Agar siz uni ma’no bilan band qilmasangiz, u o‘zini nima bilandir band qiladi. Ma’no qidirasiz, YouTubeni ochasiz.

Xushu — bu mashq: Uni bir kunda sotib olib bo‘lmaydi. Bu xuddi zalga borib mushak chiqarishdek gap. Har kuni diqqatni oz-ozdan jamlashni mashq qilish kerak.

Qisqasi... Odamlar "namozimda halovat yo‘q" deb noliydi. Aslida halovatni biz o‘zimiz, o‘sha cheksiz videolar va keraksiz ma’lumotlar bilan o‘ldirib bo‘lganmiz. Miya chirishi — bu shunchaki ijtimoiy tarmoq muammosi emas, bu bizning ma’naviyatimizga, ibodatimiz, qilayotgan ishlarimiz sifatiga berilayotgan yaxshigina zarba.

Bilmadim hayolimda "Brain rot" holatidagi miya bilan jannatga intilish — o'chiq motorli mashinada perevaldan o’tishga urinishdek gapga o’xshayapti. Avval motorni tuzatish kerak.

Xulosa o‘zingizga havola.

Xurshid Maroziqov.
Qo’qon

04.01.2026

@birfoizbilim

Qaysidur qor yoqqan kunida ovolgandim

Bu boshqacha tuyg’u….