Master Of Persia

پاینده ایران

انقلاب مشروطیت انقلابی سکولار، دموکراسی خواهانه و ضد خرافه و ارتجاع

امروز 113 سال انقلاب مشروطیت است.ایران سال 1398 هم بعد از 113 سال هنوز دغدغه های روشنگرانه انقلاب مشروطیت را دارد.گویی که تاریخ به عقب بازگشته است.چه شباهتهای جالبی داریم با 150 سال پیش.......به این بهانه مروری کوتاهی میکنیم بر پدید آورندگان اصلی این انقلاب سکولار و دموکراسی خواهانه.
وضعیت ایران در قرن نوزدهم بسیار اسفناک بود.حاکمیت فاسد قاجار و ناکارمدی آن و از دست دادن نیمی از کشور و واگذاری آن به روسیه و انگلیس و جامعه بیسواد مطلق و مذهب زده اوضاعی اسفناک را در ایران قرن نوزده پدید آورد.در جامعه ای که از چرخه تمدن دور افتاده بود و بیش از 95 درصد آن بی سواد بود،اقلیتی آگاه و زمانه شناس، به فکر تغییری بنیادی افتادند.نخستین آنها میرزا ملکم خان بود.البته ایشان حضوری در انقلاب مشروطه (سال 1285)نداشت ولی سهم بسیار زیادی در این انقلاب به عهده داشت .میرزا ملکم خان به تعبیری ساده یک متجدد کامل بود و اعتقاد به ورود اندیشه نوین و سرمایه غرب به ایران داشت .سر سازگاری با خرافه نداشت .ایشان تاکید زیادی بر روی قانونمند کردن جامعه و حکومت داشت و نشریه ای بنام قانون را بوجود آورد که تمام روشنفکران آن زمان در آن می نوشتند از جمله جمال الدین اسد آبادی و مخفیانه آنرا به ایران می آوردند.از جمله کارهای درخشان وی بسط و گسترش فرهنگ‌مطالعاتی و روزنامه خوانی بود که یکی از نخستین حلقه های روشنفکری ایران را بوجود آورد.روشنگر بعدی که تاثیر زیادی در جریان مشروطه داشت میرزا فتحعلی آخوند زاده بود.آخوندزاده را به اطمینان میتوان نخستین ناسیونالیست مدرن ایران نام نهاد.آخوندزاده به ناسیونالیسم مدرن اما باستان گرا معتقد بود و در نوشته های خود بر بازگشت به نمادهای قبل از حمله تازی ها تاکید داشت و مخالف شدید الفبای عربی بود وخواستار تغییر آن بود.آخوند زاده مخالف شدید دخالت روحانیون در جامعه بود و خواستار دادگستری مدرن و روزآمد بود و تاکیدش بر بوجود آمدن قانون در حکومت بی قانون قاجاری بود.ایشان نابودی آزادی روحانی و جسمانی در جامعه ایران را نتیجه سلطه ارتجاع و خرافه بر ایران می دانست.آخوند زاده موافق حضور زنان و درس خواندن آنان بود و مخالف تعدد زوجات بود و آن را یک رسم عربی وحشیانه میدانست و همچنین از بین رفتن حجاب برای زنان.دیگر اندیشمند انقلاب مشروطه عبدالرحیم طالبوف بود.آزادی،قانون و ناسیونالیسم از مهمترین اندیشه های او در کتابهایش به شمار می رود.کتابهای طالبوف در ایران آن زمان ممنوع بود و روحانیون شیعی او را تکفیر کردند.طالبوف نیز مشکل اصلی را نفوذ افکار عربی در تمام ارکان جامعه ایران می دانست و موافق اندیشه غربی.ایشان عناصر دیگری را با ترجمه وارد جامعه ایران کرد از جمله پروتستانتیسم و لیبرالیسم.اندیشمندان دیگری هم در دوران قبل از انقلاب مشروطه بودند که اهمیت آنان کمتر از این سه تن می باشد ولی کارهای گروهی و فعالیت مطبوعاتی آنان در پیشبرد مشروطه نقش اساسی داشت.از جمله این افراد می توان از حسن تقی زاده با نماینده آتی چند دوره مجلس شورای ملی نام برد، تقی زاده در سرمقاله شماره اول دوره دوم مجله کاوه به تاریخ ژانویه ۱۹۲۰ نوشت؛ (( قصد مجله کاوه بیش از هر چیز جهاد بر ضد تعصب، خدمت به حفظ ملیت و وحدت ملی ایران مجاهدت در پاکیزگی و حفظ زبان و ادبیات فارسی است )) _ تقی زاده زاده تبریز و نماینده شهر تبریز در مجلس بود و از زبان پارسی دفاع می کرد ،حاج زین عابدین مراغه ای، جمال الدین اسدآبادی،ملک المتکلمین،یحیی دولت آبادی،جمال واعظ،میرزا آقا خان کرمانی،سلیمان خان میکده،جهانگیر خان صور اسرافیل،حسین رشدیه،و.....
محفل سلیمان خان میکده از مهمترین گروههای جنبش مشروطیت است.محفلی که تمام روشنفکران آن زمان در آن گردهم می آمدند و با نامه های انتقادی به علما و دربار و مردم ،دیدگاههای خود را برای تاسیس عدالت خانه،حاکمیت قانون و آزادی، بیان می کردند.
با مرور اسامی و افراد و دیدگاهها در می یابیم که این جنبش اساسا غیر مذهبی و تا حدود زیادی لایک بود.روشنفکران و روزنامه نگاران مطرح انقلاب مشروطیت تحت تاثیر اندیشه غرب،تکنولوژی و پیشرفت غرب بودند و تنها راه را مدرنیسم غربی (اروپایی)می دانستند که در آن زمان بسیار به لحاظ اندیشه پیشرو بودند و جلوتر از روشنفکران روسی،عثمانی و ژاپنی قرار می گرفتند.دیگر نکته مثبت در انقلاب مشروطه کار تیمی این گروههای روشنفکری بود که در این مورد حتی امروزه هم دچار نقصان است و کمتر مشاهده می شود و نمونه ای موفق از کار تیمی ایرانیان به شمار می رود.مورد مهم دیگر در انقلاب مشروطه فعالیت همه اقشار و پیروان دینهای گوناگون در این انقلاب بود. این رویه را میتوان در محفل سلیمان خان میکده که از بانیان اندیشه مشروطه بود به وضوح دید.
روحانیت در انقلاب مشروطه نقش بسیج کنندگی داشت

4 views12:27