برنمه Blender 5.2 LTS منتشر شد
اما Blender چیست؟
——————————————————-
بلندر یک نرم‌افزار رایگان و متن‌باز برای ساخت محتوای سه‌بعدی است که از آن برای مدل‌سازی، انیمیشن، جلوه‌های ویژه (VFX)، طراحی بازی، رندرینگ، موشن گرافیک و حتی تدوین ویدئو استفاده می‌شود. این برنامه یکی از محبوب‌ترین ابزارهای سه‌بعدی در دنیا به شمار می‌رود و رقیبی جدی برای نرم‌افزارهای تجاری مانند Maya و 3ds Max است.
چه چیزهایی در Blender 5.2 LTS جدید است؟
🔹 انتشار نسخه LTS (پشتیبانی بلندمدت) که برای کاربران حرفه‌ای و استودیوها، به‌روزرسانی‌های امنیتی و رفع باگ را برای مدت طولانی دریافت می‌کند.
🔹 اضافه شدن سیستم شبیه‌سازی فیزیک مبتنی بر Node که ساخت شبیه‌سازی‌های پیچیده را انعطاف‌پذیرتر و قابل شخصی‌سازی‌تر می‌کند.
🔹 امکان اتصال به کتابخانه‌های آنلاین Asset برای دسترسی سریع‌تر به مدل‌ها، متریال‌ها و سایر منابع آماده.
🔹 بهبود عملکرد، افزایش پایداری و رفع باگ‌های متعدد در بخش‌های مختلف نرم‌افزار.

🔰برنامه Clonezilla Live 3.3.3 منتشر شد
اما Clonezilla چیست؟

Clonezilla یک توزیع لینوکسی رایگان برای تهیه ایمیج و کلون (کپی کامل) از هارددیسک یا پارتیشن است. این ابزار برای بکاپ‌گیری، بازیابی سیستم و نصب هم‌زمان سیستم‌عامل روی چندین کامپیوتر استفاده می‌شود.

🔹 اضافه شدن قابلیت Network Cloning via Reverse Connection که امکان کلون کردن سیستم‌ها از طریق شبکه را حتی در شرایطی که اتصال مستقیم امکان‌پذیر نیست، فراهم می‌کند.
🔹 رفع باگ‌ها و افزایش پایداری.

🔰 برنامه Scrcpy 4.1 منتشر شد
اما Scrcpy چیست؟
ابزار Scrcpy یک ابزار رایگان و متن‌باز است که به شما اجازه می‌دهد صفحه‌نمایش گوشی اندرویدی خود را با تأخیر بسیار کم روی کامپیوتر (لینوکس، ویندوز و macOS) نمایش دهید و آن را با موس و کیبورد کنترل کنید؛ آن هم بدون نیاز به روت.
تغییرات نسخه 4.1:
🔹 پشتیبانی از کدک‌های VP8 و VP9
🔹 بهبود کیفیت استریم تصویر
🔹 افزایش عملکرد و رفع اشکالات

📦 برنامه PeaZip 11.2 منتشر شد
اما PeaZip چیست؟
برنامه PeaZip یک نرم‌افزار رایگان و متن‌باز برای مدیریت فایل‌های فشرده است که از فرمت‌هایی مانند ZIP، 7Z، RAR، TAR و صدها فرمت دیگر پشتیبانی می‌کند.
تغییرات نسخه 11.2:
🔹 پشتیبانی از فایل‌های ZIM (مورد استفاده در نسخه‌های آفلاین ویکی‌پدیا و پروژه گوتنبرگ)
🔹 بهبود سیستم بروزرسانی خودکار
🔹 بهبود قابلیت Drag & Drop
🔹 اصلاحات و بهبود رابط کاربری

قابل توجه که فایلهای rar رو هم پشتیبانی میکند

🍷 برنامه WINE 11.13 منتشر شد
اما WINE چیست؟
و WINE (مخفف Wine Is Not an Emulator) یک لایه سازگاری است که امکان اجرای بسیاری از نرم‌افزارها و بازی‌های ویندوز را روی لینوکس، macOS و سایر سیستم‌عامل‌ها بدون نیاز به نصب ویندوز فراهم می‌کند.
تغییرات نسخه 11.13:
🔹 بهینه‌سازی برای FFmpeg
🔹 اعمال نزدیک به ۲۰۰ تغییر و بهبود در بخش‌های مختلف
🔹 افزایش سازگاری با نرم‌افزارها و بازی‌های ویندوزی

🔰 دبیان 13.6 (Trixie)
نسخه Debian 13.6 ششمین به‌روزرسانی پایدار شاخه Trixie است که بیشتر روی امنیت، پایداری و رفع باگ‌ها تمرکز دارد.

✨ مهم‌ترین ویژگی‌ها:
🔹 بیش از 120 به‌روزرسانی امنیتی برای رفع آسیب‌پذیری‌های شناخته‌شده
🔹 بیش از 124 اصلاح پایداری و رفع باگ در بسته‌های مختلف سیستم
🔹 به‌روزرسانی Secure Boot و گواهی‌های UEFI برای جلوگیری از مشکلات بوت در سیستم‌های جدید
🔹 نسخه جدید fwupd برای مدیریت و به‌روزرسانی Firmware دستگاه‌ها
🔹 ارائه ایمیج‌های نصب جدید (ISO) با تمام وصله‌های امنیتی و رفع باگ‌ها
🔹 بهبود سازگاری سخت‌افزاری و افزایش پایداری سیستم
🔹 عملکرد بهتر در سرورها، سیستم‌های دسکتاپ و ماشین‌های مجازی
🔹 بدون تغییر در نسخه‌های اصلی نرم‌افزارها؛ تمرکز فقط روی امنیت و ثبات

🔰ویژگی‌های اصلی Debian 13 (Trixie)
✅ کرنل Linux 6.12 LTS
✅ محیط‌های دسکتاپ:
GNOME 48
KDE Plasma 6
Xfce 4.20
LXQt 2.1
Cinnamon
MATE
LXDE

✅ بیش از 69 هزار بسته نرم‌افزاری در مخازن رسمی
✅ پشتیبانی رسمی از معماری RISC-V (riscv64)
✅ پشتیبانی از HTTP Boot برای نصب از طریق شبکه
✅ افزایش امنیت در معماری ARM64 در برابر حملات ROP و JOP
✅ بهبود ترجمه مستندات و صفحات راهنما (Man Pages)
✅ مدیریت بسته‌ها با APT و dpkg
✅ پشتیبانی از فایل‌سیستم‌های:
ext4
Btrfs
XFS
ZFS (از طریق مخازن)
F2FS

اخبار و آموزش های لینوکس و متن باز در آکادمی:
https://learninghive.ir

🔰کرنل Linux 7.2-rc3 منتشر شد؛ رفع باگ‌ها و بهبود پایداری کرنل

نسخه آزمایشی Linux 7.2-rc3 منتشر شد. این نسخه بیشتر روی رفع اشکالات، افزایش پایداری و بهبود درایورها تمرکز دارد و قابلیت جدید بزرگی به کرنل اضافه نمی‌کند.

✨ مهم‌ترین تغییرات Linux 7.2-rc3
🔹 رفع کرش قدیمی در درایور Maple Mouse کنسول SEGA Dreamcast که در برخی شرایط باعث خطای هسته (Kernel Crash) می‌شد.
🔹 اصلاح شرایط رقابتی (Race Condition) در درایورهای صفحه‌کلید، ماوس و جوی‌استیک Dreamcast برای افزایش پایداری سیستم.
🔹 بهبود ترتیب مقداردهی اولیه (Initialization) و ثبت دستگاه‌های ورودی (Input Devices) که باعث عملکرد پایدارتر درایورها می‌شود.
🔹 رفع مشکل Null Pointer Dereference در درایور Maple Mouse؛ باگی که از سال ۲۰۱۷ در کد کرنل وجود داشت.
🔹 مجموعه‌ای از اصلاحات در زیرسیستم Input کرنل برای بهبود عملکرد و قابلیت اطمینان دستگاه‌های ورودی.
🔹 ادامه پشتیبانی از سخت‌افزارهای قدیمی مانند SEGA Dreamcast، در حالی که برخی معماری‌های بسیار قدیمی مانند Intel i486 و Itanium از شاخه‌های جدید کرنل حذف شده‌اند.

به زودی Cache-Aware Scheduling در Linux 7.2
یکی از بزرگ‌ترین بهبودهای زمان‌بندی کرنل

یکی از مهم‌ترین قابلیت‌هایی که انتظار می‌رود در Linux 7.2 به‌صورت رسمی وارد کرنل شود، Cache-Aware Scheduling (CAS) است؛ قابلیتی که توسط توسعه‌دهندگان اینتل و نگه‌دارنده زمان‌بند کرنل، **Peter Zijlstra**، توسعه داده شده و هدف آن افزایش کارایی پردازنده‌های چند‌هسته‌ای مدرن است.

اما Cache-Aware Scheduling چیست؟
در پردازنده‌های امروزی، هر هسته دارای چند سطح حافظه کش (L1، L2 و L3) است. اگر یک پردازش از هسته‌ای به هسته دیگر منتقل شود که به همان کش دسترسی ندارد، پردازنده باید دوباره داده‌ها را از حافظه اصلی بارگذاری کند؛ این اتفاق باعث Cache Miss**، افزایش تأخیر و افت عملکرد می‌شود.

قابلیت **CAS تلاش می‌کند پردازش‌هایی را که داده‌های مشترک دارند روی هسته‌هایی اجرا کند که از یک Last Level Cache (LLC) مشترک استفاده می‌کنند.

🔥 مهم‌ترین مزایا
🔹 کاهش چشمگیر Cache Miss
🔹 کاهش جابه‌جایی داده‌ها بین کش پردازنده‌ها (Cache-to-Cache Traffic)
🔹 کاهش تعداد مهاجرت غیرضروری پردازش‌ها بین هسته‌ها
🔹 استفاده بهتر از کش‌های L3 و LLC
🔹 افزایش بازده پردازنده بدون نیاز به ارتقای سخت‌افزار
🔹 کاهش تأخیر در بارهای پردازشی سنگین
🔹 عملکرد بهتر روی سیستم‌های چندسوکتی (Multi-Socket) و NUMA

بیشترین تأثیر روی چه سیستم‌هایی است؟
این قابلیت بیشتر برای موارد زیر طراحی شده است:
✅ سرورهای پایگاه داده مانند MySQL و PostgreSQL
✅ سرورهای مجازی‌سازی (KVM و QEMU)
✅ Kubernetes و کانتینرها
✅ رایانش ابری (Cloud)
✅ پردازش‌های موازی و HPC
✅ کامپایل پروژه‌های بزرگ

طبق بنچمارک‌های اولیه:
* در برخی بارهای کاری سروری، افزایش عملکرد تا ۴۴٪ مشاهده شده است.
* در برخی سناریوهای خاص MySQL روی پردازنده‌های مدرن، توسعه‌دهندگان حتی از افزایش تا ۳۶۰٪ تعداد تراکنش‌ها در ثانیه (TPS) خبر داده‌اند؛ البته این اعداد مربوط به بارهای کاری بسیار خاص هستند و در همه سیستم‌ها تکرار نمی‌شوند.

🔹 در صورت نبود مشکل در مراحل نهایی، این قابلیت به‌صورت رسمی در Linux 7.2 قرار خواهد گرفت.

اخبار و آموزش های لینوکس و متن باز در آکادمی:
https://learninghive.ir

🔰آموزش رفع مشکل نمایش ندادن ویندوز در GRUB (دوال بوت)

اگر بعد از نصب لینوکس کنار ویندوز، گزینه Windows Boot در منوی GRUB نمایش داده نمی‌شود، مراحل زیر را به‌ترتیب انجام دهید.

1️⃣ ابتدا BIOS/UEFI را بررسی کنید
قبل از هر کاری وارد BIOS/UEFI شوید و موارد زیر را بررسی کنید:
✅ آیا Windows Boot Manager در لیست Boot وجود دارد؟
✅ ترتیب بوت (Boot Order) درست تنظیم شده است؟
گاهی فقط با تغییر ترتیب بوت، مشکل برطرف می‌شود.

2️⃣ بررسی شناسایی ویندوز توسط لینوکس
در ترمینال اجرا کنید:

sudo os-prober

اگر ویندوز شناسایی شد، خروجی مشابه زیر خواهید دید:

/dev/nvme0n1p1:Windows Boot Manager:Windows:efi

اگر هیچ خروجی دریافت نکردید، ممکن است پارتیشن EFI ویندوز وجود نداشته باشد، خراب شده باشد یا BitLocker مانع شناسایی شده باشد.
3️⃣ فعال کردن os-prober
از نسخه‌های جدید GRUB، قابلیت os-prober به دلایل امنیتی به‌صورت پیش‌فرض غیرفعال است؛ به همین دلیل ویندوز در منوی بوت نمایش داده نمی‌شود.
فایل زیر را با دسترسی روت باز کنید:

sudo nano /etc/default/grub

این خط را اضافه کنید (یا اگر وجود دارد مقدار آن را تغییر دهید):

GRUB_DISABLE_OS_PROBER=false

سپس تنظیمات را به‌روزرسانی کنید:

sudo update-grub

یا در برخی توزیع‌ها:

sudo grub-mkconfig -o /boot/grub/grub.cfg

در صورت موفقیت باید پیامی مشابه زیر ببینید:

Found Windows Boot Manager

4️⃣ سیستم را ریستارت کنید
اکنون گزینه Windows Boot Manager باید در منوی GRUB ظاهر شود.

مرجع فارسی لینوکس و متن باز :
https://learninghive.ir

🔰معنی Binary Blob در لینوکس چیست و چرا در دنیای لینوکس بحث‌برانگیز است؟
اما Binary Blob یا لکه دودویی به درایور، ماژول یا سفت‌افزاری گفته می‌شود که فقط به‌صورت فایل باینری (کامپایل‌شده) منتشر شده و کد منبع (Source Code) آن در اختیار عموم قرار ندارد. به همین دلیل توسعه‌دهندگان و کاربران نمی‌توانند آن را بررسی، ویرایش یا بهبود دهند.

🔹چرا Binary Blob وجود دارد؟
اگر سازنده سخت‌افزار مستندات فنی و کد منبع را منتشر کند، توسعه‌دهندگان لینوکس می‌توانند یک درایور متن‌باز برای آن بنویسند.
اما برخی شرکت‌ها مانند NVIDIA یا بعضی تولیدکنندگان تراشه‌های Wi-Fi و تجهیزات دیگر، اطلاعات فنی محصولات خود را منتشر نمی‌کنند و فقط یک درایور یا Firmware باینری ارائه می‌دهند. در نتیجه توسعه‌دهندگان لینوکس مجبورند از همان فایل بسته استفاده کنند.

🔹معایب Binary Blob
❌ اگر شرکت سازنده پشتیبانی را متوقف کند، معمولاً امکان ادامه توسعه درایور وجود ندارد.
❌ توسعه‌دهندگان لینوکس نمی‌توانند باگ‌ها را برطرف یا قابلیت جدیدی به درایور اضافه کنند.
❌ امکان بررسی امنیتی کامل وجود ندارد، زیرا کد منبع در دسترس نیست.
❌ در صورت ناسازگاری با نسخه‌های جدید کرنل، باید منتظر انتشار نسخه جدید توسط شرکت سازنده بمانید.
❌ معمولاً فقط برای معماری‌ها و نسخه‌های خاصی از سیستم‌عامل منتشر می‌شوند و قابلیت حمل (Portability) محدودی دارند.
❌ ممکن است باعث وابستگی کاربران به یک شرکت (Vendor Lock-in) شوند.

🔹آیا Binary Blob همیشه بد است؟
نه لزوماً.
در بسیاری از سخت‌افزارهای امروزی، به‌ویژه کارت‌های Wi-Fi، بلوتوث، GPU و برخی کنترلرها، وجود Firmware یا درایور باینری تنها راه استفاده از سخت‌افزار است. به همین دلیل اکثر توزیع‌های لینوکس مانند Ubuntu، Fedora، Debian، Arch Linux و دیگر توزیع‌ها برای سازگاری بهتر، برخی Firmwareهای باینری را همراه سیستم ارائه می‌کنند.

توزیع‌های بدون Binary Blob
برخی پروژه‌ها با هدف ارائه یک سیستم‌عامل کاملاً آزاد، تمام Binary Blobها را حذف می‌کنند، از جمله:
🐧 Linux-libre
🐧 Trisquel GNU/Linux
🐧 Parabola GNU/Linux-libre
🐧 LibreCMC

این توزیع‌ها آزادی نرم‌افزار را در اولویت قرار می‌دهند، اما ممکن است بخشی از سخت‌افزارهای جدید (مانند برخی کارت‌های Wi-Fi یا GPUها) بدون Firmware اختصاصی قابل استفاده نباشند.

مبحث Binary Blob یکی از قدیمی‌ترین موضوعات بحث‌برانگیز در دنیای لینوکس و نرم‌افزار آزاد است. از یک سو باعث می‌شود سخت‌افزارهای بیشتری روی لینوکس کار کنند، اما از سوی دیگر آزادی، شفافیت، امنیت و امکان توسعه مستقل را محدود می‌کند. به همین دلیل، جامعه متن‌باز همچنان سازندگان سخت‌افزار را تشویق می‌کند تا مستندات فنی و کد منبع درایورهای خود را منتشر کنند.

آکادمی کندوی دانش: مرجع فارسی لینوکس و متن باز :
https://learninghive.ir

ابزار Ciano

ابزاری برای تبدیل فایل ها به فرمت های مختلف

با استفاده از ابزار Ciano به راحتی میتوانید فیلم ها ، موزیک ها و عکس هاتون رو به فرمت های مختلف تبدیل کنید
این ابزار رابط کاربری بسیار ساده ای داره و استفاده از اون هم بسیار ساده و آسان هست.

(همچنین این دستورات را میتوانید از صفحه گیتهاب این ابزار هم ببینید)

برای ورود به صفحه گیتهاب این دستور اینجا کلیک کنید

🛡️ تهدید جدید برای SecureBoot؛ بوت‌لودرهای قدیمی امضاشده توسط مایکروسافت

محققان امنیتی موسسهی ESET هشدار دادند که  نسخه ی قدیمی از بوت‌لودرهای Shim که هنوز توسط مایکروسافت امضا شده‌اند، میتوانند برای دور زدن قابلیت امنیتی SecureBoot مورد سوءاستفاده قرار گیرند.
مشکل چیست؟ 
این بوت‌لودرهای قدیمی (نسخههای ۰.۷ تا ۰.۹) که تاریخ انقضای گواهی امضای آنها در ژوئن ۲۰۲۶ بوده، میتوانند توسط یک مهاجم با دسترسی سطح مدیر، جایگزین نسخه‌ی فعلی سیستم شوند.

خطرات: این آسیب‌پذیری میتواند به اجرای کد دلخواه در زمان بوت سیستم منجر شود و امکان نصب بوت‌کیت‌های خطرناکی مانند Bootkitty یا BlackLotus را برای مهاجم فراهم کند.

اما راه حل: مایکروسافت این بوت‌لودرها را در آپدیت امنیتی ژوئن ۲۰۲۶ خود (Patch Tuesday) باطل (Revoke) کرده است. سیستم‌هایی که این آپدیت را نصب نکردهاند، همچنان در معرض خطر هستند.

لینوس توروالدز روز یکشنبه چهارمین نسخه کاندیدای انتشار هسته لینوکس ۷.۲-rc4 را منتشر کرد.

این نسخه هفتگی، مجموعهای از اصلاحات را شامل میشود که بسیاری از آنها توسط ابزارهای هوش مصنوعی و مدلهای زبانی بزرگ (LLM) کشف شدهاند.

توروالدز در اطلاعیه خود اشاره کرد که اگرچه حس میکرده تیم توسعه به تعطیلات تابستانی رفته اند، اما آمار نشان میدهد که روند توسعه عادی بوده است.

او این وضعیت را «عادی جدید» توصیف کرده که شامل اصلاحات متعدد اما عموماً کوچک است. برخی اصلاحات بزرگتر مانند موارد مربوط به can/bcm و افزایش تستهای خودکار (selftests) در این نسخه دیده میشود و همچنین تغییراتی در درایورهای AMD GPU وجود دارد که بیشتر شامل جابه جایی کد و توضیحات اضافی است.

از توسعه دهندگان خواسته شده تا این نسخه را آزمایش کنند.
نسخه نهایی پایدار لینوکس ۷.۲ نیز قرار است در ماه آگوست (مرداد/شهریور) منتشر شود

معرفی مدیر بسته Deb-Get

ابزار Deb-Get یک ابزار مدیریت بسته‌های نرم‌افزاری برای توزیع‌های مبتنی بر دبیان است که امکاناتی مشابه apt-get را همراه با قابلیت‌های پیشرفته‌تر ارائه می‌دهد. این ابزار توسط Martin Wimpress توسعه یافته و به کاربران اجازه می‌دهد تا نرم‌افزارها را نه تنها از مخازن اصلی، بلکه از منابع متنوع‌تری نظیر مخازن شخص ثالث (PPAها)، انتشارات گیت‌هاب و دانلود مستقیم نصب کنند.

نصب از منابع متنوع
مخازن اصلی و شخص ثالث: نصب بسته‌ها از مخازن رسمی دبیان/اوبونتو و PPAهای لانچپد
گیت‌هاب و دانلود مستقیم: پشتیبانی از انتشارات گیت‌هاب و فایل‌های .deb میزبان‌شده روی وب‌سایت‌ها
مدیریت وابستگی‌ها: نصب خودکار تمام وابستگی‌های موردنیاز بسته
عملیات مدیریت بسته

نصب (install)
ارتقا (upgrade)
حذف (remove)
پاک‌سازی کامل (purge)
جستجو (search)
نمایش اطلاعات (show)
لیست‌کردن (list)
پاک‌سازی کش (clean)
پاک‌سازی مخزن محلی (/var/cache/deb-get)

مثال کاربردی
نصب مرورگر گوگل کروم با استفاده از Deb-Get:

sudo deb-get install google-chrome-stable

ساختار دستورات

deb-get {update | upgrade | show <pkg> | install <pkg> | reinstall <pkg> | remove <pkg> | purge <pkg> | search <regex> | cache | clean | list | prettylist | help | version}

توضیحات کامل دستورات
update: هم‌زمان‌سازی فایل‌های ایندکس بسته از منابع
upgrade: نصب جدیدترین نسخه تمام بسته‌های نصب‌شده
show: نمایش اطلاعات کامل یک بسته خاص
install: نصب یا ارتقای بسته‌های مشخص‌شده
reinstall: نصب مجدد بسته‌های انتخاب‌شده
remove: حذف بسته‌های نصب‌شده
purge: حذف کامل بسته همراه با پاک‌سازی فایل‌های پیکربندی
search: جستجوی بسته‌های منطبق با عبارت منظم
cache: نمایش محتویات کش Deb-Get
clean: پاک‌سازی کش محلی
list: نمایش لیست بسته‌های موجود (با گزینه‌های مختلف برای فیلتر)
prettylist: نمایش لیست فرمت‌شده مارک‌داون
help: نمایش راهنمای دستورات
version: نمایش نسخه نصب‌شده Deb-Get

🔗 گیت‌هاب پروژه: wimpysworld/deb-get

مرجع فارسی لینوکس و متن باز :
https://learninghive.ir

میدونم نمیدونستی XDG-Utils چیست؟😊
پس این رو بخون کوتاه و کاربردی- 3 دقیقه

ابزار XDG-Utils مجموعه‌ای از ابزارهای خط فرمان است که استانداردهای XDG Base Directory Specification را پیاده‌سازی می‌کنند. این ابزارها یک لایه انتزاعی (Abstraction Layer) بین برنامه‌های کاربردی و محیط دسکتاپ (مانند GNOME، KDE، XFCE و...) ایجاد می‌کنند.

وظیفه اصلی این ابزارها، مدیریت یکپارچه منابع سیستم (فایل‌ها، URLها، ایمیل‌ها و...) با استفاده از برنامه‌های پیش‌فرض کاربر است. به عبارت دیگر، آن‌ها تشخیص می‌دهند که هر نوع فایل یا لینک باید با کدام برنامه باز شود و این کار را بدون نیاز به دانستن جزئیات محیط دسکتاپ انجام می‌دهند.

حالت اول  xdg-open: باز کردن فایل‌ها و لینک‌ها
این دستور، پرکاربردترین ابزار مجموعه است و فایل، دایرکتوری یا URL را با برنامه پیش‌فرض سیستم باز می‌کند.

xdg-open google.com
وب‌سایت گوگل را با مرورگر پیش‌فرض باز می‌کند

xdg-open https://github.com
باز کردن یک URL کامل با مرورگر

xdg-open image.jpg
تصویر را با بیننده تصویر پیش‌فرض باز می‌کند

xdg-open document.pdf
فایل PDF را با خواننده پیش‌فرض باز می‌کند

xdg-screensaver lock
صفحه را قفل می‌کند (در صورت پشتیبانی)

مرجع فارسی لینوکس و متن باز :
https://learninghive.ir