آن قدر این عنصر شرافتمند[!] -رضاخان-دشمن نام و نشان و آثار بزرگی گذشتگان بود که آنچه در حد قدرتش بود آثار خیر سلاطین قاجار را که هر یک به محض آسایش خلق بنا شده بود از بین برد. فقط به منظور این که نامی از آنها نماند و ذکر خیری به زبان‌ها نباشد. آن قدر حسود بود که از نادرشاه افشار بدش میآمد، برای این که شهره به شجاعت و مردانگی گشته بود. جز نام و شهرت خود را نمی‌توانست اصغا نماید.

بندر انزلی را بندر پهلوی اسم گذاشته‌اند. هر چه امروز هست یا سپه است یا پهلوی. می‌رود خیابان سپه رو به شمال به خیابان پهلوی؛ اول خیابان سپه، داواخانهٔ سپه است، آخر بانک پهلوی. هی سپه، هی پهلوی، هی پهلوی، هی سپه. هیچکس به قدر این آدم[رضاخان] طالب اشتهار خود و گذاشتن اسم و لقب خود به هر سنگ و کلوخی نیست. این آدم ظرف چهار سال نصف طهران و ایران را پهلوی و رضا و سپه اسم گذاشته است!

۱۳۰۴

در همان نخستین روز کودتا، من و مؤیداحمدی[از نمایندگان مجلس دوم] دربارهٔ کودتا و کودتاگران صحبت می‌کردیم. سید ضیاالدین برای ما شناخته شده بود، «ولی راجع به رضاخان چون هیچ یک اسم او را هم نشنیده بودیم کُمیتمان لنگ می‌ماند، که این شخص کیست، و چکاره است و انگلیسیها او را از کجا پیدا کرده‌اند؟»-۲۱۰،۲۱۴

در سال ۱۳۱۱ همه را از هر نوع کسب و کار و تجارت محروم داشتند. صادرات و واردات عموماً انحصار دولت گردید. هر کس هر متاعی داشت بدون دردسر باید تحویل دولت نماید و الا قاچاق و مشمول جرائم و حبس می‌گردید. یکباره رشتهٔ زندگی مردم را قطع کردند. یک مشت دزد غارتگر از بین مردم اختیار کردند و در تحت قواعدی معین جواز دادند که فقط این دارندکان جواز، حقّ کسب‌وکار دارند ولی مالیات را بدون ملاحظه از همه گرفتند.

ما قدرت مطبوعات و جراید را گرفته‌ایم و هیچوقت پس نخواهیم داد و سیاست شاه[رضاخان] و دربار این است که روزنامهٔ قوی در ایران منتشر نشود.

عبدالحسین تیمورتاش-وزیر دربار

پهلوی[اول]کسب و کار و زراعت را از دست همه گرفت. از طرفی همه روز به نام مالیات و عوارض تازه به مردم تحمیل شده، از طرفی به واسطهٔ انحصارهای روزمره یک عدّه بر عدّهٔ بیکاران افزود شده، از طرفی راه فرار را مسدود نمود. این تطاولات و تعدیات را هواخواهان او بنام اصلاح کشور معرفی می‌کردند.

رضاخان به جز چند بار که برای دیدار با اعلیحضرت احمدشاه به دربار رفته بود، هیچ اطلاعی از زندگی اشرافی و به طریق اولی پروتکل‌ها، ضوابط و نحوهٔ رفتار یک پادشاه نداشت. بالطبع همسران، فرزندان و نزدیکان او هم نسبت به آداب معاشرت درباری آگاه نبودند. تیمورتاش بود که به او و نزدیکانش رفتار و سلوک سلطنتی[!] را آموخت. به زبان ساده‌تر، او به رضاخان یاد داد که چگونه مانند یک «پادشاه» رفتار کند نه یک قزاق!

دولت پهلوی مامور بود مداخلات در تمام جهات وسایل معیشت ما نماید که یکی از مهم‌ترین وسایل حیاتی ما زراعت بود، در آنهم مداخله نمود. دستور داده شد که کلیهٔ زرّاع باید به آنچه مامور شوند، زراعت نمایند نه آنکه خود می‌خواهند. هر زارع و مالکی باید قبلاً اظهارنامه تقدیم ادارهٔ کشاورزی نماید که من می‌خواهم در ملک خود زراعت نمایم تا آنها آمده، که آنها معاینه نمایند این محل قابل چه بذر و زراعتی است؟ بعد باید به قیمتی معین که غالباً به ضرر مالک و رعیت تمام می‌شد به دولت بفروشند یا مالیاتی به حساب بذر به او بسته میشد که اگر اصل عمل را هم تقدیم می‌کرد باز چیزی مدیون بود!