English Language

‍ 🔻«هفت‌چین»
خاطره‌ای از پروفسورمحمود حسابی (محمودخان میرزاحسابی) دربارۀ هفت‌چین (هفت‌سین) عید نوروز ایرانیان. این داستان بسیار زیباست و به هر ایرانی سفارش می‌کنم این خاطره را بخواند. در زمان تدریس در دانشگاه پرینستون، پروفسورمحمود حسابی تصمیم می‌گیرند سفرۀ هفت‌سینی برای انیشتین و جمعی از بزرگترین دانشمندان دنیا از جمله «بور»، «فرمی»، «شوریندگر» و «دیراگ» و دیگر استادان دانشگاه بچینند و ایشان را برای سال نو دعوت کنند... .

ادامۀ خاطره از زبان دکترمحمود حسابی:
کارت‌های دعوت را طراحی و حاشیۀ آن را با گل‌های نیلوفرِ زیر ستون‌های تخت‌جمشید (لوتوس)، تزئین کردم. منشأ و مفهوم این گل‌ها را هم توضیح دادم، چراکه وقتی ریشۀ اتفاقی مشخص شود، برای طرف مقابل دل‌دادگی ایجاد می‌کند.
برای همه کارت دعوت فرستادم و چون می‌دانستم انیشتین بدون ویالونش جایی نمی‌رود، تأکید کردم که سازش را هم با خود بیاورد.
همه سر وقت آمدند، اما انیشتین بیست دقیقه دیرتر آمد و گفت: «چون خواهرم را خیلی دوست دارم، خواستم او هم جشن سال نو ایرانیان را ببیند.»
من فوراً شمعی به شمع‌های روشن اضافه کردم و برای انیشتین توضیح دادم که ما در آغاز سال نو به تعداد اعضای خانواده شمع روشن می‌کنیم و این شمع را هم برای خواهر شما اضافه کردم.
به‌هرحال بعد از یک‌سری صحبت‌های عمومی، انیشتین از من خواست که «با دمیدن و خاموش‌کردن شمع‌ها جشن را شروع کنم.»
من در پاسخ او گفتم: ایرانی‌ها در طول تمدن ده‌هزارساله‌شان، حرمت نور و روشنایی را نگه داشته‌اند و از آن پاس‌داری کرده‌اند. برای ما ایرانی‌ها شمع نماد زندگی‌ست و معتقدیم که زندگی در دست خداست و تنها او می‌تواند این شعله را خاموش کند یا روشن نگه دارد. من می‌خواستم اتصال به این تمدن را حفظ کنم.
بعدها انیشتین به من گفت: «وقتی برمی‌گشتیم به خواهرم گفتم: حالا می‌فهمم معنای یک تمدن ده‌هزارساله چیست. ما برای کریسمس به جنگل می‌رویم، درخت قطع می‌کنیم و بعد با گل‌های مصنوعی آن را زینت می‌دهیم؛ اما وقتی از جشن سال نو ایرانی‌ها برمی‌گردیم، همۀ درخت‌ها سبزند و در کنار خیابان گل و سبزه روییده است.»

بالأخره جشن نوروز را با خواندن دعای تحویل سال آغاز کردم و بعد این دعا را برای مهمانان تحلیل‌وتفسیر کردم... .
همه در آن جلسه از معانی این دعا و معانی ارزشمندی که در تعالیم مذهبی ماست، شگفت‌زده شدند. بعد با شیرینی‌های محلی از مهمانان پذیرایی کردم و کوکِ ویلون انیشتین را عوض کردم و یک آهنگ ایرانی نواختم.
همه از این آوا متعجب می‌شوند و از من توضیح خواستند. پاسخ دادم که موسیقی ایرانی یک فلسفه، یک طرز تفکر و بیان امید و آرزوست.
انیشتین از من خواستند که قطعۀ دیگری بنوازم. پس از پایان این قطعه که عمدأ بلندتر انتخاب شده بود، انیشتین که چشم‌هایش را بسته بود، چشم‌هایش را باز کرد و گفت: «دقیقاً من هم همین را برداشت کردم» و بعد بلند شد تا سفرۀ هفت‌سین را ببیند... .
تمام وسایل آزمایشگاه فیزیک را که نام آن‌ها با «س» شروع می‌شد، در سفره چیده بودم و یک تکه چمن هم از باغبان دانشگاه پرینستون گرفته بودم؛ سپس توضیح دادم که این در واقع «هفت‌چین» یعنی هفت انتخاب بوده است.
تنها سبزه با «س» شروع می‌شود، به‌نشانۀ رویش؛
ماهی با «م»، به‌نشانۀ جنبش؛
آینه با «آ»، به‌نشانۀ یک‌رنگی؛
شمع با «ش» به‌نشانۀ فروغ زندگی و... .
همه متعجب می‌شوند و انیشتین می‌گوید: «آداب و سنن شما چه نکته‌های زیبایی را از دوستی، احترام و حقوق بشر و حفظ محیط‌زیست به شما یاد می‌دهد. آن‌هم در زمانی که دنیا هنوز این حرف‌ها را نمی‌زد و نخبگانی مثل انیشتین، بور، فرمی و دیراک این مفاهیم عمیق را درک می‌کردند.»
یک کاسه آب هم روی میز گذاشته شده بود و یک نارنج داخل آب.
برای مهمانان توضیح دادم که فلسفۀ این کاسه ده‌هزارسال قدمت دارد. آب نشانۀ فضاست و نارنج نشانۀ کرۀ زمین و این بیانگر تعلیق کرۀ زمین در فضاست. به‌ناگهان رنگ انیشتین پرید، عقب‌عقب رفت و روی صندلی افتاد و حالش بد شد.
از او پرسیدیم که چه اتفاقی افتاده؟!
گفت: «ما در مملکت خودمان ۲۰۰ سال پیش دانشمندی داشتیم که وقتی این حرف را زد، کلیسا او را به مرگ محکوم کرد؛ اما شما از ده‌هزار سال پیش این مطلب را به‌زیبایی به فرزندانتان آموزش می‌دهید. علم شما کجا و علم ما کجا؟!»

خیلی خوب و جالب است که آدم به بهانۀ نوروز یا هر بهانۀ خوب دیگر، فرهنگ و اعتبار ملی خود را به جهانیان معرفی کند، ما را کامل نمی‌شناسند.
خاطرات مهندس‌ایرج حسابی.

attach 📎

1.23K views09:43