🔠 Сунтаар улууһун бэлиэ күннэрин кэрдиис кэмэ : От ыйа

1 - Петр Терентьевич Петров 100 сыла (Аллыҥа нэһилиэгэ, 1925-1995), Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа, Аҕа дойду сэриитин уордьанын I истиэпэнин кавалера.
// Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 85.
2– Егор Иванович Алексеев 60 сааһа (Дьаархан нэһилиэгэ, 1965), СӨ үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ, СӨ үөрэҕириитин туйгуна.
// Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 332.
4 - Наталья Ивановна Степанова 75 сааһа (Дьокуускай куорат, 1950), СӨ үтүөлээх артыыһа.
// Энциклопедия культуры и искусства Якутии. – Якутск, 2011. – Кн. 1. – С. 495.
5 - Прокопий Васильевич Гуляев 115 сыла, (Бүлүүчээн нэһилиэгэ, 1910-1978), Социалистическай Үлэ Дьоруойа, Ленин уордьанын хабалыара, Алдан улууһун Бочуоттаах олохтооҕо.
// Трудовая слава Якутии : почет. граждане РС (Я), городов и улусов. – Якутск, 2003. – С. 11.
8 (бэс ыйын 25 күнэ) – Сергей Афанасьевич Зверев-Кыыл Уола 125 сыла, (Түбэй нэһилиэгэ, 1900-1973), норуот ырыаһыта, РСФСР култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Саха АССР култууратын үтүөлээх диэйэтэлэ, ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, Үлэ Кыһыл Знамятын уордьанын кавалера.
// Писатели Якутии : биобиблиогр. справ. – Якутск, 2019. – С. 241- 243. – Библиогр.: с. 241-243.
9 – Лука Григорьевич Никифоров 90 сыла (Элгээйи нэһилиэгэ, 1935-2015), СӨ үтүөлээх учуутала, РСФСР уонна ССРС үөрэҕириитин туйгуна, Сунтаар улууһун бочуоттаах олохтооҕо.
// Педагогическая энциклопедия. – Якутск, 2000. – Т. I. – С. 185.
12 – Петр Константинович Яковлев 100 сааһа (Тэҥкэ нэһилиэгэ, 1925), СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Аҕа дойду сэриитин II истиэпэннээх, икки «Бочуот Знага» уордьан кавалердара, “Гражданскай килбиэн” бэлиэ хаһаайына, Сунтаар улууһун, Дьокуускай куорат бочуоттаах олохтооҕо, СӨ бочуоттаах бэтэрээнэ.
// Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара : Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 121.
12 - Петр Егорович Николаев 100 сыла (Аллыҥа нэһилиэгэ, 1925-2006), Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа, Аҕа дойду сэриитин уордьанын II истиэпэнин кавалера.
// Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 76.
12 – Михаил Иванович Евсеев 65 сааһа (Кутана нэһилиэгэ, 1960), СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Арассыыйа бочуоттаах суол тутааччыта, Сунтаар улууһун, Кутана, Күүкэй нэһилиэктэрин бочуоттаах олохтооҕо.
// Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара : Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 175-176.
15 – Вильям Федорович Яковлев 80 сааһа (Арыылаах нэһилиэгэ,1945), этнограф, кыраайы үөрэтээччи, ССРС култууратын туйгуна, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ.
// Энциклопедия культуры и искусства Якутии.– Якутск, 2011. – С. 582.
17 – С. А. Зверев-Кыыл Уолун аатынан түмэл комплекс буолбута 25 сыла (2000).
// Культура земли Сунтарской в лицах и фактах : библиогр. справ. – Якутск, 2014. – С. 246-247.
25 – Мартын Герасимович Григорьев 100 сааһа (Кутана
нэһилиэгэ, 1925), Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа, Аҕа дойду сэриитин уордьанын II истиэпэнин кавалера.
// Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 34.
26 (13) – Семен Семенович Яковлев 115 сыла (Бутукай нэһилиэгэ,1910-1994), тыыл бэтэрээнэ, ”Бочуот Знага” уордьан икки төгүллээх кавалера, РСФСР доруобуйатын харыстабылын туйгуна, Сунтаар улууһун Бочуоттаах олохтооҕо.
26 – Алексей Константинович Степанов 60 сааһа (Куокуну
нэһилиэгэ, 1965), СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын туйгуна.
// Кыайыыны, олоҕу уһансыбыттара: Сунтаар улууһун бочуоттаах уонна үтүөлээх үлэһит дьоно. – Дьокуускай, 2020. – С. 416.
27 – Илья Андреевич Попов 115 сыла (Тойбохой нэһилиэгэ, 1910-1970), Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала, норуот үөрэҕириитин туйгуна.

🤩🤩🤩🤩🤩🤩 🤩🤩🤩🤩🤩Кириэстээх

#ыһыах_дуораана

🤩🤩🤩 КЭРЭМЭС КИҺИ ТУҺУНАН

🤩🤩🤩 "КИҺИ КИЭНЭ КЭРЭМЭҺЭ" диэн ааттаах кинигэ "КӨМҮӨЛ" кыһатыгар күн сирин көрдө. Бэҕэһээ кинигэ туһааннааҕа уонна "КӨМҮӨЛ" салайааччыта БАРЫЫС КЭМ буолан ол кинигэни кэһии гынан кэлэ сырыттылар. Икки сыллааҕыта билигин Жатай техникумун дириэктэринэн үлэлии сылдьар Владимир ТИХОНОВ “бииргэ үлэлээбит дьонум суруйбут элбэх баҕайы ахтыылара сыталлар, хомуйан кинигэ таһаарбыт киһи, хаһан таһаараҕын диэн ыйыталлар” диэн этиилээх тахсыбытыгар көннөрү ахтыылары хомуйар инибин диэн сөбүлэспитим. Онтон ахтыылары ааҕан баран, салайааччы киһиэхэ ис сүрэхтэн анаммыт истиҥ тыллартан үөрэ соһуйбутум, хайдах эрэ көннөрү ахтыы кинигэтин буолбакка, ураты соҕус ис хоһоонноох кинигэни оҥоруохпун баҕарбытым. Кинигэ киирии тылыгар суруйбуппун манна кылгатан таһаарыым.

САЛАЙААЧЧЫ ДА “КЭРЭМЭС” БУОЛАР ЭБИТ...
“Киһи киэнэ кэрэмэһэ” диэн саха дьоно истиҥник кэрэхсиир, кинини билэллэринэн киэн туттар, астынар киһилэрин туһунан этээччилэр. Син элбэх ахтыы кинигэлэрин бэрийэн таһаардым, киһини үрдэ суох өрө тутар суруйуулары да аахтым, ол тухары бу маннык хайҕал тыл арай салайааччы, тойон-хотун дьону дуйдуурга туттуллубутугар түбэспэтэҕим. “Киһи киэнэ кэрэмэһэ” диэн истиҥник билинии үксүн айар үлэһиттэргэ, амарах санааны тарҕатааччыларга, кэрэни туругурдааччыларга, көмүскэл-харысхал буолар дьоҥҥо сыһыаннаах буолааччы.
Арай бу – үлэлиир-хамныыр үтүө сааһын бүттүүнүн салайар үлэҕэ анаан сылдьар бэйэм үөлээннээҕим Владимир Тихоновы дьон “киһи киэнэ кэрэмэһэ”, “кэрэмэс уолбут” диир эбиттэрин кини туһунан мунньуллубут истиҥ-иһирэх ахтыыларга көрөн үөрдүм, салайааччы да “кэрэмэс” буолар эбитигэр итэҕэйдим. Ахтыылары хомуйуу 2018-2019 сыллартан саҕаланан, 2025 сылга диэри барбыт. Сорох дьон ону салайааччы өттүттэн сэмэйэ суох быһыы да курдук өйдүөн сөп, ол эрэн кинигэ ис хоһоонун кытта билсибит ким баҕарар - бу ахтыылары дьон бэйэтэ хомунан суруйбутугар,  ахтар-саныыр, таптыыр (“тапталлаах салайааччыбыт” диэн билинээччилэр элбэхтэр эбит)салайааччыларын үтүө тылынан бэлиэтээн хаалларарга тиэтэйбиттэригэр итэҕэйэр. Владимир Ивановиһы табыллан үлэлээн истэҕинэ үгэс курдук уларыта, саҥа үлэҕэ аныы охсор эбиттэр, онон ахтыылар үксэ сайыһар былаастаах алгыс тылларынан түмүктэнэллэр.
Дьон-сэргэ салайааччыны үлэтин түмүгүнэн көрөн сыаналыыр. Оттон ол түмүк ситиһиллэрин туһугар салайааччы олоҕор, санаатыгар-оноотугар суолу-ииһи да хааллардаллар, киэҥник көстүбэккэ-биллибэккэ хаалбыт быһаарыылаах түгэннэр эмиэ элбэхтэр буоллаҕа. Ол иһин ахтыы кинигэтин Кэрэмэс Киһибит бэйэтин кэпсээнинэн ситэрэн-хоторон биэрэргэ сананным. Онон кинигэ түһүмэхтэрин ахсын Владимир Тихонов мин ыйытыыларбар хоруйдара “Кэпсиэ эрэ...” диэн төбөнөн киирдилэр.Түһүмэхтэргэ Мэҥэ Хаҥалас уонна Сунтаар улууһун дьонун -сэргэтин; үөрэҕирии, култуура уонна искусство үлэһиттэрин ахтыылара киирдилэр.

Салҕыыта ➡️➡️➡️ комментарийдарга