گفت‌وگو با علی دهباشی دربارۀ فرهنگ‌پژوهی در ایران (۱۴آذر۱۳۹۵)

«وقتی در کوچه‌های بخارا راه می‌رفتم، به پهنای صورت اشک می‌ریختم، تمام صدای تاریخ ایران را می‌شنیدم و فکر می‌کردم آن پنج دفتر اول تاریخ بیهقی که گم شده، شاید در این کوچه‌ها و درون این خانه‌ها باشد. در همان تاریکی، خانمی از اهالی بخارا من را دید و متوجه سرگردانی‌ام شد. من را به آشیانۀ خود دعوت به نان خوردن کرد؛ که سفره‌ای بود از بادام و انگور و نان و برنجی که به اسم آش می‌خوردند. و بچه‌هایی که هرکدام بیش از پنجاه بیت از شاهنامه را از حفظ می‌گفتند. به قول خودشان سه تن هستند: یکی خُردست و آن دو دیگری کلان. حضور مجسم واقعی فرهنگ زبان فارسی را آن‌جا می‌شد دید. نمی‌خواهم خاطره‌گویی کنم ولی توصیه می‌کنم به جای آنتالیا، به بخارا و سمرقند بروید، خاطرۀ پردوام‌تری خواهید داشت.» (علی دهباشی)

عکس از مریم اسلوبی

شیرین حجازی (مجری برنامه) و علی دهباشی

متنِ کامل گفت‌وگو با علی دهباشی به‌گزارش یاسمین نعمت‌اللهی

داده نگاره شماره (1)، ورود کارشناسان غربی در حوزه میراث فرهنگی

معراج شریفی

داده نگاره (Infographic) پیش رو در پی نمایش تایم لاین (Timeline) ورود کارشناسان غربی درحوزه میراث فرهنگی به ایران می باشد. با دنبال کردن این تایم لاین می توان تغییر و تحولات نحوه ورود و اقدامات افراد، همزمان با تحولات سیاسی و تاثیرشان را مورد بررسی قرار داد. تصاویر استفاده شده منسوب به متخصصین می باشد که درچند مورد متاسفانه تصویر مناسبی پیدا نشده است. درطرفی نام، سال ورود به ایران، پیشه و ملیت و درطرف دیگر اقدامات فرد نوشته شده است. در برخی موارد نام بعضی ازسیاحان به دلیل پرهیز از طولانی شدن تایم لاین و اهمیت کمتر در حوزه میراث فرهنگی، ذکر نشده است. اطلاعات مصور شده عموماً از کتب مرجع تاریخچه باستان شناسی مورد استفاده قرار گرفته اند1.

این تایم لاین به سه دوره زمانی قابل تقسیم است. دوره اول قبل از انحصاری شدن امتیاز حفاری فرانسویان، دوره دوم عقد قرارداد دمورگان و دوره سوم بعد از لغو آن می باشد. در دوره اول غالباً سیاحانی با پیشه های متفاوت و از سر کجکاوی اقداماتی انجام می دادند. دوره دوم از طرفی با گسترده شدن روابط در زمان حکومت قاجار و از طرفی دیگر انقلاب صنعتی ورود کارشناسان غربی را شاهد هستیم وهمچنین در دوره سوم، در پی به وجود آمدن جریانات فکری در ایران، انقلاب مشروطه و لغو قرارداد توسط مجلس شورای ملی وقت، تغییرات عمده ای در ورود و اقدامات افراد شکل گرفت...

متن کامل این نوشتار را در انسان شناسی و فرهنگ مطالعه کنید.
yon.ir/o0LG

—------------—
✳️↩️
@Anthropology_iran

میراث فرهنگی / داده نگاره شماره دو

معراج شریفی

میراث جهانی ایران (2016)
ایده اولیه معرفی ساده میراث فرهنگی برای کارشناسان و مردم است. باور امروزی حفاظت میراث فرهنگی (cultural) و طبیعی (natural) در یونسکو بر آن است که تنها خود مردم قادر به حفاظت از میراثشان هستند و این امر با آموزش و بالا بردن آگاهی عمومی میسر خواهد شد. درحالی که صاحبان اصلی میراث فرهنگی، خود مردم هستند اما امکان معرفی اولیه هنوز فراهم نیست و این نقصان از سوی کارشناسان این رشته است. با معرفی هرچه بیشتر و البته صحیح و با وسواس، امکان شناخت برای تمام مردم میسر می شود که در پی آن واکنش ها برای حفاظت از میراثشان بیشتر خواهد شد. شناخت و معرفی میراث فرهنگی در ارتباط مستقیم با حفاظت آن است.

داده نگاره پیش رو شامل آثار میراث جهانی ایران در لیست میراث ملموس (tangible heritage) یونسکو است. این اینفوگرافیک نگاه اجمالی و تحلیل برانگیز را توامان برای مخاطب کارشناس و سایر رشته ها ممکن می کند. در این اینفوگرافیک سعی شده تا با دادن اطلاعات دقیق و کوتاه، بیشترین اطلاعات منتقل شود. این لیست در ایران از سال 1979 با فراخوان سراسری یونسکو شروع شد که اولین پرونده های معرفی شده به یونسکو چغازنبیل، تخت جمشید و میدان نقش جهان اصفهان بود. به مدت 23 سال آثار این لیست بیشتر از سه اثر تجاوز نکرد تا در سال 2002 دوباره پرونده های ایران تقریباً هر سال یک یا دو پرونده فرهنگی ارسال و مورد بررسی قرار گرفت. از سال 2014 سیاست یک اثر فرهنگی و یک اثر طبیعی اعمال شد که در سال 2016 ایران توانست اولین محوطه طبیعی خود را در لیست میراث جهانی یونسکو به ثبت برساند.

متن کامل این نوشتار را در انسان شناسی و فرهنگ مطالعه کنید.
yon.ir/SYe4

—------------—
✳️↩️
@Anthropology_iran

.
میراث شک

سعید خاقانی

این را نه در جواب، که در ادامهٔ «تو چرا می‌جنگی؟» می‌نویسم تا آگاهی را در یک روند ادامه‌دار گفت‌وگومحور، و نه در بیان یک‌بارهٔ حقیقت بجوییم. در نوشتهٔ «تو چرا می‌جنگی؟»، شکی دکارتی و غزالی‌وار در باب چرایی میراث‌داری سر بر کرده و نستالژی و ابژه‌شدنِ خود به‌عنوان پاسخ نسبی آن شک ارائه شده است. اوّل آنکه نستالژی اگر هم رانهٔ اولیه‌اش باشد، علت‌العلل رو کردن به‌سوی تاریخ نیست؛ گفته‌ای که خود نویسنده هم بدان اقرار می‌کند، امّا رهایش می‌کند. دوم آنکه نستالژی نه «ابژه‌سازیِ خود» که اتفاقاً بخش مهمی از ساختن سوژهٔ مدرن است. مشکل اینجاست که فقط بر بخش نگاهداشت میراث تاکید شده و آن را هدف عرضه کرده است، درحالی‌که اصلاً و از اساس این نگهداری، برای شکل‌دادن یک گفتمان آگاهی‌بخش بر این زمینه است. این میراث چیزی مرده نیست، بلکه نگاهداشتی مستمر (و نه موزهٔ مومیایی‌شدهٔ مردگان) از آن چیزی است که می‌بایست محمل غور شود تا جریان آگاهی را شکل دهد. هرچند خود نگاهداشت را نباید دست‌کم گرفت: داشتن برجی هزارساله در دل شهری فولادی و بتنی، اگر هم کاربردی نداشته باشد، تمثال بودن پدری پیر و ازکارافتاده است، اما عمود خیمهٔ دورِ هم جمع شدنِ جوان‌های خانواده هم هست.

اما بیش از آنکه باید مراقب شک بود -که شک اصل فراتررفتن از خود است- می‌بایست مراقب جوانب شک بود. تاریخ پر است از شک‌هایی متفاوت امّا با ریشه‌هایی مشابه و پیامدهایی خطرناک: یکی از آن‌ها داستان -دروغ یا راست- اعراب و کتابخانه‌های ایران است؛ اینکه «مصحفی که جز قرآن است به چه درد می خورد؟ اگر غیر آن است که باید سوزاند و اگر همان است دردی دوا نمی‌کند.» آیکونوکلاسم (۱) در تاریخ هنرِ بیزانسی نتیجهٔ شکی مذهبی در چرایی هنر مذهبی بود. شستن اوراق و سوزاندن و چال‌کردن یک عمر زحمت، عادت شناخته‌شدهٔ عرفای ما بوده است. این‌ها را نه در مذمت شک، که در ترس از همراهی شک با تخریب می‌گویم.

در لحظات شک، چون انسان به‌دنبال جای پای یقین و پاسخی محکم است، جهان را ساده می‌کند و پیچیدگی‌های ساخت یک امر تاریخی در نظرش نمی‌آید. شک شاعرانهٔ شاملو، تاریخ ادبیات ما را به قوالی در باب چشم و ابروی یار خیالی فروکاست. آن دیگری موسیقی ایرانی را آه‌و‌ناله‌های دست‌کوتاهان عالم می‌خواند. پس یکی اینکه باید مراقب ساده‌انگاری لحظات شک‌برانگیز بود، و دوم مراقب همراهی شک و تخریب. چه می‌شود اگر چنین میراث شک‌آلودی به سر رئیس میراث بیفتد؟ واویلاست. چه می‌شود اگر صاحب چند ده کتاب دست‌نوشت در چرایی نگاهداشت این‌ها بماند و چوب حراج به آن‌ها بزند؟ کاری که پدربزرگ ما کرد و پس از سردشدن تب شکش، حسرت آب ازجوی‌رفته خورد.

شک دریچهٔ فراتر رفتن است نه ماندن و نه -خدای ناکرده- خرابی خانه. واقعیت این است که همیشه جوابی حی‌وحاضر یا یافتنی و ساختنی برای خیلی از شک‌ها وجود ندارد. اینجا نه لحظهٔ بی‌عملی، که زمان کار بیشتر و جدی‌تر و گفت‌وگو برای فراتررفتن و اتفاقاً حفظ آنچه است که اگر امروز خار آید، یک‌روز شاید به کار آید. با علم به اینکه شک هزار بار بهتر از اطمینان‌های از سر عادت و محافظه‌کاری است این چند کلمه را نوشتم. به همه‌چیز شک کنیم و از آن پله‌ای برای قدمی بالاتر رفتن بسازیم، نه خدای ناکرده چاهی با خطر سرنگون شدن؛ هدفی که به‌نظرم در نظر آقای تصدیقی هم بوده است.
(۱) Iconoclasm

@koubeh

گفت‌وگوی «کوبه» با شارون اسمیت، رئیس مرکز اسناد آقاخان در دانشگاه ام‌آی‌تی
دربارۀ مراکز اسناد معماری


«مرکز اسناد آقاخان در ام‌آی‌تی (AKDC@MIT) پایگاهی پژوهی است که از آموزش و پژوهش در تاریخ و تئوری معماری، شهر، طراحی محیط و منظر، فرهنگ بصری، حفاظت و نیز معماری‌کردن در جامعه‌های مسلمانان حمایت می‌کند.
مرکز اسناد آقاخان با بسیاری از سازمان‌ها و افراد حقیقی شراکت و همکاری می‌کند تا به مجموعه‌ای کامل‌تر از فرهنگ بصری و داده‌های معطوف به معماری جامعۀ مسلمانان برسد. نظر به گستردگی و نیز بر ژرفای مجموعه‌های فعلی مرکز، برای یک سازمان ناممکن است که همۀ داده‌ها را در خود بگنجاند. بنابراین مشارکت و همکاری بهترین راه است. دریافته‌ایم که تفاهم و توافق‌های مشترک، برای انباشت داده‌هایی که در سازمان‌های گوناگون نگهداری می‌شوند، سودمند می‌افتد. به جای تلاش برای در مالکیت گرفتن همه چیز،‌ همکاری و شراکت موجب غنی‌سازی بانک داده‌های شما و شریکتان می‌شود.
مرکز اسنادتان را به همه بشناسانید؛ آنچه مخفی می‌ماند سودمندی و کارایی کمی دارد.»

متن کامل این گفت‌وگو را در فایل پی‌دی‌اف زیر بخوانید. ⬇️

شاپینگ‌مال‌ها به مثابه معابد تهران امروز

کامیار صلواتی

چهارسو در یکی از بهترین و شلوغ‌ترین تقاطع‌های خیابان جمهوری واقع شده است. مهم نیست که از نظر ترافیکی چه فاجعه‌ای می‌آفریند و چه تأثیری بر اقتصاد مغازه‌های کوچک اطراف خود دارد؛ چارسو می‌خواهد خود را فریاد کند، همان‌طور که «بی‌بی‌خانم سمرقند» یا «جامع یزد» می‌خواستند.
بهترین تکنیک‌های ساخت، تمیزترین اجراها، ظریف‌ترین تمهیدهای طرّاحانه و ارتفاع و مقیاسی که تسلط خود را بر شهر یادآوری می‌کند در امثال چارسو و «ارگ تهران» و «پالادیوم» خود را به رخ می‌کشند؛ همان‌طور که بانیان و واقفان بناهای مذهبی بزرگ با دعوت از بهترین صنعت‌گران زمانه، بنای خود را به تکامل‌یافته‌ترین فنون و چشم‌گیرترین طنازی‌های زمانه‌شان می‌آراستند تا جایگاه خودشان را نشان دهند. ارگ تهران –شبیه به مناره‌ها و گنبدهای رنگی بزرگی که در دل شهری خاکی اهمیتشان را یادآوری می‌کنند- از میدان قدس با ارتفاع رنگارنگش خود را تبدیل به بنایی کانونی در تجریش می‌کند. چه‌بسا در نام‌گذاری این شاپینگ‌مال به «ارگ» هم تیزبینی‌ای نهفته باشد: ارگ کانون همه‌چیز است؛ همه‌چیز را قبضه کرده است و همه‌چیز را –در جامعه‌ای که دم از مبارزه با مصرف‌گرایی می‌زند- در خدمت خود به سخره گرفته است.

جالب است که شاپینگ‌مال‌ها آداب فضایی خودشان را هم دارند؛ آدابی دقیقاً‌ مشابه آداب فضاهای مذهبی. اگر در زیارت یا رفتن به مسجد «باید» از ضلعی غیر از ضلع قِبلی یا در کلیسا «باید» از غرب وارد شوید و رو به شرق بایستید،‌ در شاپینگ‌مال هم نمی‌توانید هرطور دلتان خواست به طبقهٔ بالا بروید: پله‌برقی‌ها با فاصله‌ای دور از هم قرار دارند تا هنگام بالا رفتن از آن‌ها «مجبور باشید» نصف مغازه‌های هر طبقه را زیارت کنید. نکتهٔ کنایه‌آمیز ماجرا این‌جاست: منطق کارکردی و خرد حکم می‌کند که اگر بخواهید از طبقه‌ای به طبقهٔ بالاتر بروید، باید از نزدیک‌ترین و سریع‌ترین راه عبور کنید؛ امّا همین خرد وقتی هیئتی دیگر به خود می‌گیرد، شما را از این راه مستقیم بازمی‌دارد! خرد به مقابلهٔ خرد برخاسته است.

اگر در مساجد تاریخی هم می‌شد نذر واقفانی را خورد که دنبال آمرزیدگی گناهانشان یا دست‌و‌پا کردن نامی نیک نزد مردم بودند، هم می‌شد بست نشست، هم می‌شد دیگران را دید و شنید و هم شب و روز را در شبستان گذراند، شاپینگ‌مال‌ها هم فکر همهٔ نیازهای شما را کرده‌اند: گرسنه‌اید؟‌ به فودکورت بروید. آنجا همهٔ غذاها را می‌توانید امتحان کنید. می‌خواهید در شهر تفرج کنید و دیگران را ببینید امّا پیاده‌روهای تاریک کم‌عرض و پرچالهٔ فضای شهری و هراس نگاه عده‌ای به شما این اجازه را نمی‌دهد؟ به زیر سقف امن و دور از ترس شاپینگ‌مال ما بیایید و در راهروهای عریض ساختمان قدم بزنید. کتاب می‌خواهید امّا کتاب‌فروشی‌ای نمی‌یابید؟ ما فعالیت فرهنگی هم داریم، به «بوک‌لند» بروید! موسیقی کلاسیک؟‌ ما پیانویی در همکف ساختمان گذاشته‌ایم که «مردم عادی» بتوانند موسیقی کلاسیک را هم در کنار ذرت مکزیکی خوردن گوش کنند. جای پارک پیدا نکرده‌اید؟ نگران نباشید، بزرگوارانه اجازه می‌دهیم به‌رایگان در چندین طبقه پارکینگمان پارک کنید. اگر نگران این هستید که فرهنگ و هنر و کتابخوانی با شاپینگ‌مال‌ها به محاق رفته است، بیهوده نگرانید: شاپینگ‌مال‌ها «سینماها» و «جشنواره‌های هنری» را هم مال خودشان کرده‌اند.

به‌مثابه «عالم صغیر»ی دیگرگونه، شاپینگ‌مال‌ها تمام دنیا را در ساختمانی چند طبقه خلاصه کرده است؛ ساختمانی که می‌خواهد حقیقت را به نفع خود بازنمایی کند: همه‌چیز –حتّی فیلم‌های آوانگارد «هنر و تجربه»- در خدمت مناسبات دودوتا چهارتایی و «تخفیف‌»‌های فصلی است و جز ایفای نقشی حاشیه‌ای در آن شاپینگ‌مال، اجازهٔ عرض‌اندام بیشتر ندارد.

در روزگار افسون‌زدایی از جهان،‌ خرد مقامی قدیس‌وار پیدا کرده است. مدرنیته لزوماً آنی نیست که در خیابان‌های تهران دود می‌پراکند و در توجیه رذالت خود، تمام تقصیرها را به گردن دنیای نو می‌اندازد؛ امّا در این بلبشوی سرسام‌آور تهران، دنیای جدید هم معابد خود را ساخته است.

@Koubeh

گروه مطالعات معماری ایران دانشگاه تهران در هفتهٔ جاری دو سمینار متوالی با محوریت «نقد هنری» برگزار خواهد کرد: «جایگاه نظریه‌های نقد در تاریخ هنر معاصر» به سخنرانی دکتر کامبیز موسوی اقدم و «درآمدی بر شیوه‌های نقد هنری» به سخنرانی دکتر محمد ضیمران. ⬇️

در ادامهٔ نشست‌های گروه مطالعات معماری ایران دانشگاه تهران، روز دوشنبه بیست‌و نهم آذر ماه ۱۳۹۵، سمیناری با موضوع «جایگاه نظریه‌های نقد در تاریخ هنر معاصر» در دانشگاه تهران برگزار می‌شود.

سخنران این سمینار دکتر کامبیز موسوی اقدم، عضو هیئت علمی دانشگاه هنر تهران، دانش‌آموختهٔ کارشناسی ارشد پژوهش هنر در دانشگاه تهران و دکترای تاریخ هنر و مطالعات بصری از دانشگاه متروپولیتن منچستر انگلستان است؛ ایشان هم‌چنین سابقهٔ تدریس در دانشگاه‌های منچستر را داشته‌اند. حوزهٔ تحقیقات وی شامل فلسفه و تاریخ هنر و علم، آنتروپی،‌ هنر مدرن و هنر معاصر ایران است.

دکتر موسوی ‌اقدم در یادداشتی که برای کوبه فرستاده‌اند، محورهای بحث سمینار را چنین شرح داده‌اند:
«تاريخ هنر نو را مى‌توان با اين ويژگى‌ها توصيف كرد: زمينه‌محور، موضعى، بينارشته‌اى، و البته انتقادى. در طول چند دههٔ اخير، اهميت يافتن نظريه‌هاى نقد در تاريخ‌نگارى هنرْ راهبردها، روش‌ها و اهدافِ رشتهٔ تاريخ هنر را دگرگون كرده است. اين سمينار قصد دارد به ضرورت‌هاى نظريه‌هاى نقد جديد در تاريخ هنر بپردازد و روش‌هاى آموزش جديد را در پرتو آن مورد بحث قرار دهد.»

این جلسه از ساعت ۱۳ روز دوشنبه در سالن نگارخانهٔ دانشکدهٔ تجسمی پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران برگزار خواهد شد و حضور در این نشست برای علاقه‌مندان آزاد است.

@koubeh

محمد ضیمران (۱۳۲۶- اصفهان) فیلسوف ایرانی و عضو گروه فلسفهٔ هنر در فرهنگستان هنر ایران است. او دارای مدرک کارشناسی حقوق از دانشگاه تهران (۱۳۵۱)، کارشناسی ارشد فلسفه از دانشگاه ماساچوست (۱۹۸۳) و دکتری معرفت‌شناسی و آموزش فلسفه از دانشگاه ماساچوست (۱۹۸۵) است. او مولف کتاب‌هایی چون «مبانی فلسفی نقد و نظر در هنرها»، «افلاطون، پایدا و مدرنیته»، «فلسفه میان حال و آینده: جستاری در باب اندیشه‌های فلسفی معاصر»، «جستارهای پدیدارشناسانه پیرامون هنر و زیبایی»، «درآمدی بر نشانه‌شناسی هنر»، «فلسفهٔ هنر ارسطو»، «میشل فوکو: دانش و قدرت»، «نیچه پس از هیدگر، دریدا و دولوز»، «گذار از پدیدارشناسی به نقد آن و ورود به پساساختارگرایی» و «گذار از جهان اسطوره به فلسفه» است.

این سمینار در روز سه‌شنبه، ۳۰ آذر ماه ۱۳۹۵ از ساعت ۱۰ تا ۱۲ در تالار ایران دانشکدهٔ هنرهای تجسمی دانشگاه تهران برگزار می‌شود. حضور در این نشست برای علاقه‌مندان آزاد است.

@koubeh

«تری برت مراحل نقد را چنین برمی‌شمارد: توصیف، تأویل، داوری. تأویل را می‌شود مهم‌ترین بخش نقد دانست. تأویل در نظر برت واجد اصولی است که به‌رغم سادگی با دقت و حساسیت زیادی صورت‌بندی شده است:

- اثر هنری همواره «دربارۀ» چیزی است؛ در نتیجه قابلیت تأویل و تفسیر دارد.
- تأویل، استدلالی متقاعدکننده‌ست. درواقع استدلال‌های منتقد باید چنان باشد که بتواند مخاطب را متقاعد کند و او را راغب سازد که به اثر آن‌گونه بنگرد که منتقد دیده است.
- برخی تأویل‌ها از برخی دیگر بهترند؛ چراکه براساس استدلال و مدارک منطقی‌تر و قوی‌تر بنا شده‌اند و کمتر ذهنی و به دور از تنگ‌نظری‌اند.
- به یک اثر هنری، تأویل‌های متفاوت و رقیب و متضادی می‌تواند وجود داشته باشد.
- هر اثر هنری تاحدی دربارۀ دیگر آثار هنری است. اثر هنری از خلأ زاده نمی‌شود و به‌طور مستقیم یا نامستقیم به آثار هنرمندان دیگر مربوط است.
- هیچ تأویلی وجود ندارد که بتواند معنای یک اثر هنری را کامل کند. هدف تأویل نباید به دست دادن معنایی فراگیر و پایان‌دهنده باشد.»

بخشِ کوتاهی از مقالۀ «نکاتی دربارۀ نقد، اهداف و اصول آن» نوشتۀ کامبیز موسوی اقدم و حامد صحیحی: مجلۀ تندیس، شمارۀ ۶۹ُ، اسفند ۸۴

@Koubeh

آیا هرمنوتیک در فرهنگ ایران و اسلام نیز تاریخی دارد؟ سرگذشتش در فرهنگ ما چیست؟ نقد هرمنوتیکی در ادبیات معاصر ما چه راهبردهایی دارد و چه مشکلاتی ایجاد می‌کند؟

باید بگویم گونه‌ای هرمنوتیک در ادبیات قبل و بعد از اسلام وجود داشته و به‌طورِخلاصه باید عرض کنم که گرایش «زند و پازند»، در حقیقت نوعی هرمنوتیک بوده ‌است که در فرهنگ قبل از اسلام وجود داشت و به‌همین‌دلیل، هر کس در دورۀ پیش از اسلام گرایش هرمنوتیکی داشت به «زندیک» موسوم می‌شد و «زندیک» یعنی «خودْ زند دانستن». این‌ها هم‌ریشه هستند و کسانی که می‌خواستند کتاب اوستا را تفسیر کنند از سوی موبدان به ارتداد و کفر متهم می‌شدند و حتی بعد از اسلام هم نویسندگان قرن اول و دوم و سوم هجری، کسانی مثل «روافض»، اسماعیلیه و دیگران را به نوعی زندیق متهم می‌کردند. به‌همین‌دلیل پاره‌ای از نویسندگان ایرانی وقتی با واژۀ هرمنوتیک مواجه شدند، آن را به «زندآگاهی» ترجمه کردند، از این رو «زند» عبارت است از گرایشی تأویلی. اما نکتۀ دیگر: واژۀ تأویل به‌هیچ‌وجه برای هرمنوتیک مناسب نیست، به این دلیل که تأویل یعنی به اول برگرداندن، حال آنکه در هرمنوتیک، به‌هیچ‌وجه نمی‌خواهیم چیزی را به اولش برگردانیم؛ به‌خصوص هرمنوتیک جدید گادامر که بازگشت به اول را هرگز نمی‌پذیرد. بلکه ما در گرایش هرمنوتیکی می‌خواهیم چیزی را به آخر، یعنی به مخاطب و نیز یعنی به متن، برگردانیم.

بنابراین، واژۀ تأویل برای هرمنوتیک شاید نامناسب‌ترین ترجمه باشد. حتی کسانی که واژۀ تأویل را برای هرمنوتیک به کار می‌برند، در واقع گرایش «اریک هرش» را ناخواسته دنبال می‌کنند و در پی آن هستند که مراد و مقصود مؤلف درک بشود، چراکه می‌خواهند چیزی را به اولش که به مؤلف و پدیدآورنده مربوط است، برگردانند. بنابراین به‌عقیدۀ من هیچ واژه‌ای مناسب‌تر و بهتر از «هرمنوتیک» نیست.


محمد ضیمران، «نقد هرمنوتیکی و بن‌فکنانه»، کتاب ماه ادبیات و فلسفه، شمارۀ ۶۲، آذر ۱۳۸۱.

@Koubeh

نشست «درآمدی بر شیوه‌های نقد هنری»، به‌سخنرانی محمد ضیمران، ۳۰ آذر ماه ۱۳۹۵، دانشگاه تهران