تحلیل محتوای نشریات دولتی جمهوری بلاروس و بررسی مجلات ادبی- هنری آن

نوریه قربانی ابراهیمی* صفحه ۱۸۷
بدون شک یکی ازراه های شناخت یک کشور، دولت و مردم یک جامعه ودر نتیجه تعاملات همه جانبه با آن در سایه مطالعه مطبوعات آن کشور می تواند حاصل گردد. بررسی مطبوعات یک جامعه بعنوان یکی از ارکان مهم و اصلی رسانه های گروهی، به ما برای شناخت هر چه بیشتر فرهنگ، آداب و رسوم و بایدها ونبایدهای آن جامعه کمک می کند. با مطالعه بر روی دیدگاه ها ومدل های تهیه ، انتخاب، ارائه نوع خبر و چگونگی بیان و طرح آن از طرف رسانه های جمعی از جمله روزنامه ها و مجلات، میزان حساسیت هرجامعه بر روی مسائل مختلف روشن می گردد. محتوای رسانه ها نه تنها بازتاب ویژگی های یک جامعه هستند، بلکه منعکس کننده تغییرات تاریخی، فرهنگی و سیاسی آن جامعه نیز می باشند. به طور مثال میزان توجه و پردازش و به کارگیری سبک ها و ژانرهای ادبی قدیم و یا معاصر از سوی مطبوعات ادبی- هنری نشان دهنده جهت گیری فکری و سلیقه ای ناشران و روزنامه نگاران یک جامعه است.
دراین تحقیق علمی-پژوهشی با نگاهی کلی به مجلات جمهوری بلاروس، کشوری که بعد از انقلاب اسلامی همواره روابطه سیاسی، اقتصادی و اجتماعی خود را با کشور عزیزمان ایران گسترش داده است، سعی شده است نه تنها فضای مطبوعاتی جمهوری بلاروس، بلکه کارکرد روزنامه نگاری آن کشور را از دیدگاه توصیف کمی و کیفی و همچنین تحلیل محتوای مورد ارزیابی قرار گیرد.
کلیدواژگان: مطبوعات جمهوری بلاروس، روزنامه نگاری، مجلات ادبی، هنری

فصلنامه علوم خبری:
@jourcom

حريم خصوصي و رابطه آن با خدمات ارزش افزوده تلفن همراه


بيتا بهرامي ص ۱۷۷

چکیده

در جوامع امروزي با پيشرفت علم و تكنولوژي، اطلاعات تبديل به يك فرا وسيله شده است. در اين بين افراد فعال در اين دهكده جهاني ضمن رضايت از امكانات ارتباطي جديد، در تلاش اند كه در حفظ حريم خصوصي خود كوشا بوده تا حقوق ايشان توسط افراد سوء استفاده گر مورد تجاوز قرار نگيرد. در اين مقاله، ابتدا مفهوم حريم خصوصي را بررسي نموده، سپس مبنا و ماهيت اين حق در خدمات ارزش افزوده تلفن همراه به عنوان بخشي از خدمات مبتني بر فضاي مجازي مورد بررسي قرار مي گيرد. در اين راستا با مطالعه تطبيقي قوانين كشور هند كه شباهت نسبي اي با قواعد حريم خصوصي در ايران دارند سعي خواهد شد تا به درك بهتر خواننده در اعمال اين قوانين در كشور كمك شود.

واژگان کلیدی: تلفن همراه، حريم خصوصي، ارزش افزوده

سال نو میلادی مبارک باد

در هفت فصل مختلف؛
کتاب «تروریسم و رسانه» منتشر شد


تاریخ درج خبر: 18 دی 1398 - 11:46

کتاب «تروریسم و رسانه» در هفت فصل منتشر و روانه بازار نشر شد.

به گزارش عطنا، کتاب «تروریسم و رسانه» که راهنمای عملی برای روزنامه نگاران است، توسط دکتر عباس اسدی، عضو هیئت علمی گروه روزنامه‌نگاری دانشگاه علامه طباطبائی و امین شهناز، دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی به زبان فارسی ترجمه و منتشر شده است. این  کتاب که از سوی یونسکو تهیه شده است، یکی معتبرترین منابع آموزشی و راهنمایی روزنامه نگاران در این زمینه به شمار می رود.

در مقدمه مترجمان آمده است که تروریسم امروز یک تهدید جدی جهانی است. مناطق مختلف جهان، همواره آماج پدیده شوم ترور و دیگر جرائم سازمان یافته است. روزی نیست که شاهد اخبار تلخ و ناخوشایندی از کشته، زخمی و ناپدید شدن صدها انسان بى گناه نباشیم. تروریسم به عنوان یکی از انواع جرائم سازمان یافته، به دلیل تهدید امنیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی جامعه، مکرر در رسانه های جهان بازتاب پیدا می کند. اعمال تروریستی از قبیل قتــل و کشتار، هواپیماربایی، گــروگانگیری و تخــریب اموال و اماکن عمومی می تواند به نحو محسوسی آرامش و امنیت را از ساکنان جهان، سلب نماید. به طور کلی، ترور با اشکال‌ مختلفش‌ همراه‌ با پیدایش‌ بشر، موجودیت‌ یافته‌ و در طول‌ تاریخ‌، انسان‌های‌ زیادی‌ را از صحنه‌ گیتی‌ حذف‌ و جوامع‌ انسانی‌ را با ناامنی‌ و وحشت‌ روبرو ساخته است‌. شاید محسوس‌ترین‌ فرایند پدیده‌ فوق‌، ایجاد بی‌ ثباتی‌ و تزلزل‌ در روابط‌ میان‌ انسان‌ها و به‌ تبع‌ آن‌ بی‌ اعتمادی‌ آن‌ها نسبت‌ به‌ عواطف‌ و احساسات‌ بشری‌ و نوع‌ دوستانه‌ باشد؛ اما به‌ شهادت‌ تاریخ‌، روی آوردن به تروریسم لزوما از سر ماجراجویی نیست، بلکه ایجاد ارعاب‌ و حذف‌ رقبا از صحنه‌های‌ مختلف اجتماعی‌، سیاسی‌ و اقتصادی و …‌ از عمده‌ترین‌ انگیزه‌های‌ این‌ حرکت‌ ضد انسانی‌ می‌باشد که،‌ تاکنون‌ نیز این‌ گونه‌ بوده‌ است‌.

همچنین مترجمان اظهار داشته اند که پایان جنگ سرد نقطه عطف در تحول تروریسم نوین بود، اما این پدیده در سال هاى ۱۹۹۰ میلادى به صورت یک مسئله جهانی در آمد و از سال ۲۰۰۳ روندی شتابان پیدا کرد. چنان که، اعمال تروریستی سال های اخیر نشان می دهند که تروریست ها هیچ محدودیتى براى اجراى اعمال خشونت آمیز خود نمى شناسند، از کشته شدن مردم بى گناه در جریان اعمال تروریستى باکى ندارند و براى رسیدن به مقاصدشان هر کارى که از دستشان برآید، انجام می دهند، چون که آنها، از ضربه زدن، احساس خوشبختی و رضامندی می کنند. بدین ترتیب باید گفت، تروریسم نیروی اهریمنی است که باعث نابودی حرکت های دموکراتیک و مردمی و تحلیل رفتن فرهنگ ها می شود. از آنجایی­که، تروریست ها هر زمان و هر جا که اراده نمایند، می توانند اقدامات تروریستی خود را ساماندهی کنند و به اجرا بگذارند، خود به خود به چهره رسانه ای تبدیل می شوند. چنان که امروز یکی از مهیج ترین اخبار و تحلیل های رسانه ها مربوط به اقدامات گروه های تروریستی است. با همه این اوصاف، باید گفت امروز، واژه «تروریسم» با واژه «رسانه» عجین است و تروریسم و رسانه از رابطه هم زیستی برخوردارند. همین نگاه بود که باعث شد تا کتاب حاضر برای ترجمه انتخاب شود.

آنان همچنین افزوده اند که، با توجه به اهمیت موضوع در جهان امروز، ضرورت دارد تا اصول درست حرفه ای برای پوشش اخبار رویدادهای تروریستی، در اختیار روزنامه نگاران، قرار

گیرد. این کتاب بهترین راهنما برای کسانی است که می خواهند تا اخبار این حوزه را حرفه ای اما، به دور از تعصب ها و وابستگی ها پوشش دهند.

ترجمه  فارسی کتاب تروریسم و رسانه  شامل هفت فصل است که به موضوعات بنیادین در پوشش اخبار تروریسم، شیوه های پوشش خبری یک حمله تروریستی، امنیت خبرنگاران در هنگام پوشش اخبار تروریستی، شیوه های تعامل روزنامه نگاران با تروریست ها و… پرداخته است. این کتاب در ۲۰۰ صفحه  از سوی انتشارات آوای نور راهی بازار نشر شده است.

کلمات کلیدی: امین شهناز تروریسم تروریسم و رسانه دانشگاه علامه طباطبائی دکتر عباس اسدی راهنمای عملی برای روزنامه نگاران روزنامه نگاران روزنامه‌نگاری
اشتراک گذاری:
https://www.atnanews.ir/?p=290442

مقالاتی که به زودی در شماره دوم دوفصلنامه حقوق روزنامه نگاری و ارتباطات منتشر خواهد شد

۱. جایگاه رگولاسیون در حقوق: با تاکید بر حقوق اکوسیستم جهانی رسانه ای و دیجیتال
دکتر رویا معتمدنژاد

۲. ابعاد حقوقی انتشار مطالب مجرمانه علیه نامزدهای انتخاباتی در مطبوعات
دکتر محمدعلی صلح چی
امیر هادی امیری

۳. حق تصحیح و پاسخگویی در قوانین مطبوعات ایران
رسول سلطانی سیمرومی

۴. اعتبار حقوقی شرط تحدید یا عدم مسولیت ناشی از سفارش، تهیه و نشر تبلیغات تجاری در رسانه
دکتر هدی غفاری

۵. تبلیغات بازرگانی و حقوق شهروندی باتاکید بر تبلیغات محیطی
دکتر رحمان سعیدی
پگاه سعیدی

۶. دیدگاه امام خمینی در سیاست کیفری مطبوعاتی
امین نوبری

۷. اصول فقهی - حقوقی حاکم بر جرم انگاری سایبری
دکتر امین امیریان فارسانی

۸.اخلاق و کارکرد رسانه از منظر اسلامی
دکتر علی عابدی رنانی

۹.بررسی تطبیقی عدالت و آزادی اندیشه در افکار فرخی یزدی و احفظ ابراهیم
دکتر آسیه ذبیح نیا عمران
دکتر علی نجفی
جعفر عموری

۱۰ نگاه انتقادی به مقررات جرایم سایبری (تحلیل تطبیفی با پیشنهادهایی برای سیاستگذاری)
دکتر یوسف خجیر

۱۱. اخلاق در رسانه های اجتماعی
احمد شیرزادیان

جنگ جهانی بهداشتی
اپیدمی ویروس کرنا همچنان در حال گسترش در جهان است. جامعه جهانی هنوز در برابر نحوه مقابله با آن دچار سردرگمی شدید است. این ویروس علاوه بر، بعد پزشکی و بهداشتی، دارای ابعاد دیگری از جمله بعد حقوقی نیز هست، که کمتر کسی به این بعد از بیماری کرونا پرداخته است، اما خانم دکتر رویا معتمد نژاد دانشیار محترم دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی علی رغم مشغله فراوان، در قالب یک سرمقاله علمی برای فصلنامه علوم خبری نوشته اند که متن کامل مقاله به همراه منابع در شماره 31 فصلنامه در حال انتشار است. اما در این جا بخشی از این سرمقاله در معرض دید خوانندگان گرامی قرار گرفته است:

سایت علوم خبری
www.jourcom.com
تلگرام ها:
فصلنامه علوم خبری
https://t.me/jourcom
دکتر عباس اسدی
https://t.me/abbasassadi2
دو فصلنامه حقوق روزنامه نگاری و ارتباطات
https://t.me/jourcomlaw
اینستاگرام
dr.abbasassadi

**********
الزام دولت‌ها به تأمین جان و سلامت شهروندان
(با تأکید بر اِپیدمی ‌عفونی ویروس کُرونا)
دکتر رؤیا معتمد نژاد
دانشیار دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی
دانشگاه علامه طباطبائی

مقدمه :
امروزه در عصر جهانی شدن کشورها به طور ناگهانی با عواملی خطرزا که خارج از سرزمین و کنترل شان پدید می‌آیند، مواجه می‌شوند. در چنین شرایطی دولت‌ها ملزم هستند حتی اگر احتمال تهدیدی که متوجه جان شهروندان شان هست در حد پایین باشد، اقدامات لازم برای حفاظت از آن‌ها به عمل آورند. طی ماه ژانویه 2020 ویروس تنفسی کشنده و ناشناخته معروف به کُرونا در شهر «ووهان» چین ظاهر ، پس از این که جهش پیدا کرد از حیوان به انسان منتقل و با سرعت تمام انتشار پیدا کرد. با توجه به این که روزانه چندین و چند هزار مسافر در سطح جهان جا به جا می‌شوند، انتقال بیماری‌های عفونی از این دست دیگر مرز نمی‌شناسد و همین موضوع ابعاد گسترده به خود گرفت تا جایی که منجر به نگرانی و وحشت در سطح جهانی شد. به ویژه که واکسن و دارویی تا به حال در این زمینه کشف نشده است. و اما در مواردی همچون قضیۀ بیماری کُرونا که جان و سلامت میلیون ها انسان به خطر افتاده است، آزادی بیان و گردش آزاد اطلاعات از جایگاه و اهمیت غیرقابل وصف برخوردار بوده، هر نوع محدودیت و سانسور در این زمینه می تواند فاجعه آفرین شود.
اقدامات انجام گرفته توسط دولت‌ها :
کشورهای متعددی از جمله آن دسته که به لحاظ جغرافیا از چین بسیار فاصله داشتند، بدون وقفه اقدامات لازم و ضروری به خرج دادند تا هر چه سریع تر جلوی گسترش اِپیدمی ‌و تلفات احتمالی در میان شهروندان گرفته شود. ضرورت داشت حتی اگر یک نفر آلوده به ویروس می‌بود آن فرد خیلی زود قرنطینه شده تا دیگر شهروندان به بیماری سخت تنفسی مبتلا نگردند. لازم به ذکر است اولین اقدامات توسط کشورهایی انجام پذیرفت که طی پدیده‌های قبلی گسترش بیماری‌های عفونی واگیر دار همچون آنفلوانزا، سارس، زیکا، اِبولا و غیره ... تمهیدات فوری اتخاذ و به این ترتیب طی هر نوبت به تدریج تجربه و مهارت بیشتر در راستای مقابله با ویروس‌ها کسب کرده و در نتیجۀ این تجربیات پُشت سرهم موجبات تقویت فعالیت اِکیپ‌های پزشکی و اورژانس و محققان را فراهم آورد. از طرفی دیگر چنین اقداماتی همسو با تلاش‌های جهانی موجب تقویت همکاری میان مقامات گوناگون صلاحیت دار، پزشکان، محققین کشورهای مختلف شده و در نهایت تبادل اطلاعات و دانش به نفع بشریت تمام شده چرا که اغلب در همین گیرو دار و در حین شرایط سخت و پیچیده است که دانشمندان موفق به کشف نوع ویروس مهاجم و نیز واکسن و داروهای مناسب برای مقابله با آن می‌شوند.
اهمیت و تأثیر ساختار دموکراتیک و قانونمدار دولت‌ها:
آن چه که قابل توجه است ساختار و عملکرد دولت‌هایی است که قبل از همه به تکاپو افتاده و به صورت تقریباً خودکار تمهیدات لازم را تدارک می‌بینند. دولت‌های دموکراتیک و قانونمداری که بیش از هر چیز دغدغۀ شهروندانشان را داشته، بدون لحظه‌ای درنگ و تعلل به منظور حفظ جان و سلامت آن‌ها به وظایف حقوق بشری شان عمل کرده هر آن چه که در توانشان بوده و هست به کار می‌گیرند. در واقع دولت‌های یاد شده از آنجا که خیلی قبل از ظهور شرایط فوق العاده مبادرت به تمرین، برنامه ریزی‌ها و پیش بینی‌های لازم می‌کنند، به ندرت به دنبال رویارویی با شرایط تهدیدآمیز «غافلگیر» می‌شوند. در راستای پیروی از اصل «احتیاط» بسیاری از اقدامات آن‌ها به صورت پیش گیرانه انجام می‌پذیرند. وانگهی دولت‌های قانونمند به وظایف حقوق بشری شان به خوبی واقف بوده و از جمله در قضیۀ فوق به تعهداتشان به ویژه در عرصه‌هایی نظیر حق حیات، حق بر سلامت و حق بر اطلاعات شهروندانشان عمل کرده اند.
تعهدات حقوق بشری دولت‌ها:

با الحاق به کنوانسیون‌ها یا میثاق‌های حقوق بشری، دولت‌ها ملزم می‌شوند نه تنها خود به حقوق و آزادی‌های شهروندانشان خدشه وارد نیاورند (وظایف یا تعهدات منفی) بلکه حتی متعهد می‌شوند منفعل ننشسته شرایط مناسب جهت تحقق واقعی حقوق یاد شده را فراهم بیاورند (وظایف یا تعهدات مثبت). یادآوری می‌شود اولین بار تحت تأثیر رویۀ قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر بود که مفهوم وظایف مثبت دولت‌ها شکل گرفت، کمی‌دیرتر نهادهای دیگری از جمله کمیتۀ حقوق بشر سازمان ملل، دیوان امریکایی حقوق بشر و یا سایر دادگاه‌های داخلی نیز این رویه را پیش گرفتند.
اپیدمی‌های واگیردار جهانی و تعهدات مثبت دولت‌ها :
با پیگیری و بررسی کوشش‌های به عمل آمده توسط دولت‌های دموکراتیک و قانونمدار در راستای مواجهه و مقابله با شیوع بیماری تنفسی ویروس کُرونا، به نظر می‌رسد مقامات دولت‌های یاد شده، از جمله در کشور فرانسه، از همان ابتدا به محض اطلاع یافتن از وخامت اوضاع توسط مقامات چینی، در حداقل سه عرصۀ حقوق بشری و به طور خاص حق حیات، حق بر سلامت و حق بر اطلاعات شهروندانشان، مطابق با تعهداتشان عمل کرده و اقدامات لازم انجام داده باشند. به بیان دیگر نه تنها منفعل ننشسته سکوت اختیار کنند بلکه به صورت بسیار فعال همزمان که به طور مستمر به اطلاع رسانی‌های ضروری و آگاه ساختن مردم از وضعیت به وجود آمده پرداخته، تمهیدات گوناگون جهت قرنطینه کردن بیماران، ردیابی بیماران احتمالی، توصیه دادن به شهروندان، بیمارستآن‌ها اورژانس کادر پزشکی، ترتیب دادن جلسات اضطراری در سطح دولت، آگاه ساختن رسانه‌ها به صورت منظم از تحول اوضاع و احوال، ظاهر شدن مسئولین به طور زنده در رسانه‌های دیداری شنیداری برای ارائه توضیحات به روز و شفاف به مردم و غیره ... اتخاذ کرده اند. اما از همه مهم تر این که دولت‌های دموکراتیک قانونمند به خوبی می‌دانند در صورتی که دست روی دست گذاشته به معضلات پیش آمده نظیر آن چه که گفته شد بی اعتنایی کنند، دیری نمی‌پاید که مورد موأخذه قرار گرفته موظف می‌شوند از یک سو در سطح داخلی در مقابل دیگر قوای تأسیس شده و در نهایت در مقابل مردم و از سوی دیگر در سطوح بین المللی و یا منطقه ای پاسخگو شوند.
حق حیات، حق بر سلامت و حق بر اطلاعات:
در مواردی نظیر اِپیدمی ‌عفونی ویروس کُرونا که به گفتۀ متخصصان بسیار مُسری بوده تا جایی که می‌توانسته حتی مهلک نیز باشد، ضروری است در سطح داخلی مقامات دولتی فوری و بدون اتلاف وقت اقدامات مقتضی جهت حفظ جان و سلامت شهروندانشان انجام دهند. همان طور که بالاتر نیز گفته شد به موجب کنوانسیون‌های حقوق بشری و تفسیری که از آن‌ها شده است مقامات یاد شده متعهد هستند حقوق افراد را به صورت واقعی و مؤثر محقق کنند و اما در قضیۀ فوق حقوق و آزادی‌هایی که بیشتر از همه مطرح هستند به ترتیب حق حیات ، حق بر سلامت و حق بر اطلاعات شهروندان است. نکتۀ جالب رابطۀ تنگاتنگی است که میان سه حق یاد شده به چشم می‌خورد. حق حیات به عنوان «حق عالی فرد بشری» جز «هستۀ اصلی» حقوق بشر تحت عنوان حقوق خدشه ناپذیر یا حقوق مطلق شناخته شده است در حالی که حق بر اطلاعات به عنوان عنصری از آزادی بیان بشمار رفته ویژگی های حقوق نسبی را دارا است.
حق بر اطلاعات:

این مقاله در بحبوحۀ گسترش اِپیدمی ‌ویروس کُرونا ابتدا در چین و سپس در سطح جهانی نگاشته می‌شود. در حالی که کشور یاد شده در «وضعیت جنگ بهداشتی» به سر برده در زیر چتر حزب کمونیست در تکاپو برای ادارۀ این بحران است، جامعۀ جهانی گیج و سردر گم، با توجه به مُسری بودن ویروس سعی بر حل این معضل دارد. از طرفی دیگر با توجه به سرعت شیوع بیماری مذکور سازمان بهداشت جهانی بالاخره وضعیت اضطراری اعلام کرد. اما موضوعی که اساساً مربوط به سلامت و بهداشت انسان‌ها می‌شده حال ابعادی دیگری نیز از جمله سیاسی ، اقتصادی و تجاری نیز پیدا کرده است. نگاه‌ها امروز به سوی دومین قدرت جهانی یعنی چین دوخته شده است. قدرتی با نظام تک حزبی و با عملکرد بوروکراتیک و متمرکز که سعی دارد در این قضیه، چهره¬ای شفاف از خود نشان داده به جهان اطمینان خاطر ببخشد از پس این بحران به خوبی بر آمده ، آمادۀ تبادل اطلاعات و تعامل با دنیا برای پیشبرد تحقیقات در مورد این بیماری ناشناخته است. در مقابل اما جامعۀ جهانی با شک و تردید به ادعاهای این کشور می‌نگرد، از یک طرف نظام سیاسی چین را کماکان به عنوان نظامی ‌استبدادی که بر سُنت مخفی کاری پایه گذاری شده محدود کنندۀ آزادی بیان و آزادی رسانه‌ها است می‌شناسد و از طرف دیگر اما شاهد نه تنها پیشرفت‌های اقتصادی قابل ملاحظۀ آن در سال‌های اخیر بلکه قدم‌هایی که در جهت گشایش سیاسی برداشته، بوده است. جهان می‌خواهد باور داشته باشد کشور چین دیگر همانند سال‌های 2003 -2002 در رویارویی با بیماری تنفسی سارس، پنهان کاری نکرده عزم دارد از این پس شفاف عمل کند شرایط را برای تعامل و از جمله تبادل داده‌های علمی ‌و پزشکی فراهم بیاورد. در عصر جهانی شدن هرچه کشور‌ها قانونمند مسئولانه و شفاف در راستای ارتقاء همکاری‌های چند جانبه گام بردارند، نه تنها در سطح داخلی بلکه در سطح بین المللی نیز از وجهه و اعتبار بیشتری برخوردار می‌شوند. در نهایت نوع ساختار و عملکرد حکومت‌ها بدون شک تعیین کننده بوده به طوری که تأثیر مستقیم و غیر مستقیم بر کیفیت زندگی اعضا جامعه و به طور خاص سلامت و بهداشت آن‌ها دارد.

حق بر اطلاعات که با عناوین دیگری نیز نظیر حق دسترسی به اطلاعات، حق دریافت اطلاعات یا حق مطلع شدن شناخته شده است ، جایگاه و اهمیت بسزا دارد به طوری که برخورداری از آن در شرایط آزاد می‌تواند موجب تحقق و ارتقا دیگر حقوق از جمله حق حیات و یا حق بر سلامت شود. بی جهت نیست که از آزادی بیان به عنوان حقی «منحصر به فرد»، «یکی از گرانبهاترین حقوق انسانی»، مصداق «حق دموکراتیک»، «یکی از پایه‌های مهم جامعۀ دموکراتیک، از شرایط پیشرفت آن و شکوفایی فردی» یاد می‌شود. در واقع می‌توان گفت آزادی بیان و عناصر آن از جمله آزادی پخش و انتشار اطلاعات، آزادی دریافت اطلاعات (یا همان حق بر اطلاعات) و آزادی جست و جو، گاه جنبۀ حیاتی پیدا می‌کند و ندادن اطلاعات و اخبار به موقع به شهروندان توسط مقامات و رسانه‌ها به خصوص هنگامی‌که زندگی آن‌ها در خطر است به طور نمونه به هنگام آلودگی زیست محیطی، بلایای طبیعی، آلودگی هوا، انتشار بیماری‌های عفونی نظیر ایدز و غیره بدون شک خطر آفرین بوده موجب زیر سئوال رفتن مسئولیت دولت‌ها می‌شود. دیوان اروپایی حقوق بشر در موارد متعددی دولت‌های عضو شورای اروپا را به دلیل ندادن اطلاعات ضروری به مردم در شرایط خاص، محکوم کرده است. با توجه به مطالب ذکر شده حق بر اطلاعات شهروندان نه تنها در شرایط عادی بلکه در شرایط بحرانی نیز به طریق اولی از اهمیت بسیار برخوردار است. به علاوه از بررسی تفاسیر انجام گرفته شده در مورد حق حیات نیز این طور بر می‌آید که در مواجهه با شرایط بحرانی (فعالیت‌های خطرناک یا بلایای طبیعی یا مضر برای محیط زیست و غیره ...)، دولت‌ها تعهد یا وظیفۀ مثبت دارند مردم را در خصوص وضعیت به وجود آمده مطلع کنند. به مجرد این که مقامات دولتی اخبار و اطلاعات مربوط به وضعیت بحرانی را علنی می‌سازند، رسانه‌ها وارد عمل شده مبادرت به اطلاع رسانی‌های لازم به مردم کرده می‌توانند نقش آموزشی نیز داشته باشند. بدیهی است در اینجا رسانه‌های مستقل کثرت گرا و شفاف مورد نظر بوده که از شرایط مناسب برای فعالیت آزاد برخوردار هستند. در این میان اما رادیو- تلویزیون‌های «خدمت عمومی» مستقل (متفاوت از رادیو– تلویزیون‌های «دولتی») به لحاظ اعتباری که دارند قادرند بهتر از همه نقش آفرینی کنند.
حق حیات:
اما حق حیات که به ترتیب توسط اصل 6 میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی 1966، اصل 2 کنوانسیون اروپایی حقوق بشر 1950، اصل 4 کنوانسیون امریکایی حقوق بشر 1969، اصل 2 منشور حقوق بنیادی اتحادیۀ اروپا 2000، پیش بینی شده است از جایگاه و ارزش خاص و والایی در مقیاس با دیگر حقوق بشری برخوردار است. دیوان اروپایی حقوق بشر طی آراء صادرۀ خود این چنین در مورد حق حیات اظهار نظر می‌کند: تشکیل دهندۀ «یکی از ارزش‌های بنیادی جوامع دموکراتیکی است که به شورای اروپا موجودیت بخشیده اند»، همچنین اضافه می‌کند نسبت به دیگر مفاد مهم کنوانسیون دارای «برتری» بوده و در آخر بر «مقدس» بودن «حیات» که توسط کنوانسیون اروپایی مورد حمایت قرار گرفته تأکید می‌گذارد. به دنبال تفسیر به عمل آمده از حق حیات توسط قضات نهادهای کنترل منطقه ای بین المللی، نظیر دیوان حقوق بشر، دیوان امریکایی حقوق بشر و کمیتۀ حقوق بشر، به تدریج در طول زمان بر اهمیت این حق تأکید و به ویژه بر وظایف مثبت دولت‌ها در این عرصه و زمینه‌های باز هم جدیدتری که ملزم به حمایت از حق مذکور شده اند افزوده شده است. دولت‌ها موظف هستند حیات هر فردی که درقلمروشان قرار گرفته را مورد حمایت قرار دهند. در این خصوص نه تنها نباید غفلت کرده بی توجهی نشان دهند بلکه وظیفه دارند اقدامات پیش گیرانه، اقدامات اطلاع رسانی و غیره ... انجام دهند.
حق بر سلامت:
اما در مورد قضیۀ ویروس کُرونا باید به حق بر سلامت شهروندان نیز توجه خاص داشت. این حق اولین بار در سطح بین المللی در اساسنامۀ سازمان بهداشت جهانی مصوب سال 1946 به رسمیت شناخته شد. سپس در اعلامیۀ جهانی حقوق بشر 1948 (اصل 25)، میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی اجتماعی و فرهنگی 1966 (اصل 12) و بسیاری از دیگر متون حقوقی داخلی منطقه ای و بین‌المللی نیز گنجانده شد. برای انسان سلامتی بسیار با ارزش و اساسی است و حق بر سلامت یکی از عناصر مهم حقوق بشر بشمار می‌رود. بهترین تعریف از حق بر سلامت را میثاق یاد شده (اصل 12) به صورت زیر ارائه داده است :«حق هر فرد در استفاده از بالاترین سطح قابل دستیابی از سلامت جسمی ‌و روانی.» دولت‌ها ملزم به تحقق حق یاد شده هستند . از جمله در همین میثاق، بند 2، به وظایف دولت‌ها در این زمینه اختصاص یافته است. برای محقق شاختن حق مذکور، میثاق به ضرورت اقدام دولت‌ها جهت مقابله با بیماری‌های اِپیدمیک اشارۀ خاص کرده است (اصل 12، بند 2). از طرف دیگر تعیین یک گزارشگر ویژه توسط سازمان ملل در عرصۀ حق بر سلامت برای اولین بار در سال 2002، نشان از اهمیت موضوع برای جامعۀ جهانی دارد.
****

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در گفتگو با آنا مطرح کرد؛

تشریح آموزش از راه دور در شرایط بحران/ تداوم ارتباط علمی استاد با دانشجو مزیت است

 چهارشنبه ۱۴ اسفند ۱۳۹۸ ساعت ۱۱:۰۷




عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی گفت به تشریح آموزش از راه دور در شرایط بحران و مزایای آن پرداخت.

عباس اسدی در گفتگو با خبرنگار حوزه آموزشی و پژوهشی گروه دانشگاه خبرگزاری آنا، با اشاره به شیوع ویروس کرونا در کشور و آغاز آموزش مجازی در برخی دانشگاه‌ها اظهار کرد: آموزش از راه دور موضوع جدیدی نیست، از دهه ۵۰ میلادی در جهان مطرح شده و انتقال تجربیات و محتوای آموزشی سازمان‌ها یا مراکز از یک نقطه دنیا به بخشی از مخاطبان در نقطه دیگر جهان است.

وی افزود: نمونه بارز و پیشرو این نوع آموزش‌ها، سازمان‌های تخصصی سازمان ملل از جمله یونسکو است‌ که برای آموزش کشورهای جهان سوم به خصوص در آفریقا در زمان بیماری‌های واگیردار و... به کار رفته است.

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با بیان اینکه هدف آموزش از راه دور در شرایط بحران ارائه اطلاعات و محتواهای آموزشی به مخاطبان در مناطق بحران است، گفت: در هنگام سیل، زلزله، بیماری‌های واگیردار و... در یک کشور، برای جلوگیری از خسارت آموزشی به مردم آن منطقه از سیستم آموزش از راه دور استفاده می‌شود؛ این نوع آموزش‌ می‌تواند متناسب با انواع مخاطب، منطقه، بحران و امکانات مختلف انجام شود.

اسدی ادامه داد: الزامات آموزش از راه دور در هنگام بحران متناسب با مخاطبان، منطقه، نوع بحران و... متفاوت است؛ نمی‌توان برای همه در شرایط بحرانی، از شیوه و محتوای یکسان آموزشی استفاده کرد، نوع آموزش برای افراد مستقر در منطقه صعب العبور با سهل العبور متفاوت است و باید با در نظر گرفتن این تفاوت‌ها الزامات متناسب با آن نیز فراهم شود.

وی درباره آموزش مجازی دانشگاه‌ها پس از شیوع ویروس کرونا در کشور گفت: آموزش مجازی در همه دانشگاه‌ها شروع نشده و تنها در برخی از دانشگاه‌ها در حال انجام است؛ حتی برخی از دانشگاه‌های معروف کشور در حوزه علوم انسانی فاقد این نوع امکانات هستند!

این استاد روزنامه‌نگاری دانشکده علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به اینکه با شیوع بیماری کرونا موضوع آموزش از راه دور مطرح شده است، خاطرنشان کرد: این نوع آموزش دارای مزایا و معایبی است که مهم‌ترین مزیت آن ادامه آموزش مباحث درسی به دانشجویان و تداوم ارتباط علمی میان استاد و دانشجو است؛ همچنین تجربه‌ای جدید در حوزه آموزش است که می‌توان از آن در بحران‌های بعدی استفاده کرد.

اسدی افزود: نبودن فضا و امکانات لازم برای همه، یکی از مهم‌ترین معایب آموزش از راه دور است. در این نوع آموزش‌، ارتباط مستقیم میان یاددهنده و یادگیرنده وجود ندارد و در انتقال مباحث درسی و علمی ممکن است وقفه ایجاد کند و دروس به نحو احسن به دانشجو منتقل نشود؛ همچنین به‌دلیل مشکلات فراوان از جمله ایرادات فنیِ غیرقابل پیش‌بینی، صرفا به بیان سرفصل‌ها اکتفا می‌شود و مباحث به طور عمیق تشریح نمی‌شود. البته در برخی کلاس‌های حضوری نیز چنین خاصیتی وجود دارد ولی در آموزش از راه دور به‌خصوص برای مقاطع تحصیلات تکمیلی بیشتر بوده و چنین شیوه آموزشی، نوعی رفع تکلیف و بسیار سطحی است.

وی با بیان اینکه در شرایط فعلی به خصوص در میان رشته‌های غیر فنی، نوع نگاه به آموزش از راه دور بیشتر تفننی تلقی می‌شود، گفت: در این شیوه آموزشی، دانشجو و استاد آن را خیلی جدی نمی‌گیرند و اطلاعات عمیقِ علمی میان آنان رد و بدل نمی‌شود؛ به‌عنوان مثال در همایش‌ها که گاهی به صورت کنفرانس از راه دور برگزار می‌شود، سخنرانان بیش از آنکه به محتوا توجه و تاکید داشته باشند، به یک سخنرانیِ کوتاهِ تشریفاتی بسنده می‌کنند.

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی تصریح کرد: گذاشتن وقت و انرژی بیشتر و هزینه بالای تولید محتوا در قالب چندرسانه‌ای برای استاد، یکی دیگر از معایب آموزش از راه دور است که ممکن است بدون رعایت حقوق مالکیت معنوی در فضای مجازی دست به دست شود؛ آموزش از راه دور احتمال دارد که استاد را به خودسانسوری بکشاند، استاد باتوجه به اینکه می‌داند سخنانش در سطح عموم مردم منتشر می‌شود، از سرقت ایده‌هایش یا تعقیب قضایی، می‌ترسد و در ارائه محتوای درسی، سانسور می‌کند و نمی‌تواند به بهترین نحو مباحث را بیان کند.

اسدی خاطرنشان کرد: در آموزش از راه دور، علاوه براینکه امکانات و تجهیزات لازم باید وجود داشته باشد، نیازمند است که امنیت روانی و علمی استاد نیز تامین شود. البته به نظر می‌آید در شرایط بحرانی، خودِ آموزش از راه دور بیش از همه دچار بحران می‌شود؛ مثلا در یک نقطه‌ای که به خاطر سیل و زلزله، برق آنجا قطع شده چه کسی با کدام ابزار و با چه روحیه‌ای می‌تواند به پای گیرنده‌اش بیاید و آموزش ببیند.

‏عکس از Assadi Abbas

‏عکس از Assadi Abbas