فصلنامه علمی علوم خبری
262 subscribers
91 photos
2 videos
57 links
مجله علمی در حوزه روزنامه نگاری و ارتباطات و میان رشته ای
Download Telegram
بررسی مفهوم جماعت بر اساس نظریه کمونیتاریانیسم

حسن صادقیان کمارعلیا صفحه ۸۵

تاکید همزمان بر فرد - جامعه، جمع – فرد و سنت – عقلانیت رویکرد کمونیتاریانیسم را متفاوت از رویکرد لیبرالیسم و سوسیالیسم کرده است.رویکرد لیبرالیسم بر فردگرایی تمرکز دارد و رویکرد سوسیالیستی برجمع گرایی، اما رویکرد کمونیتاریانیسم به عنوان راه سوم به دنبال رفع افراط و تفریط دو رویکرد مذکور است. با توجه به این که جامعه ما درگیر مسائل و بحران هایی از جمله نقصان در همبستگی اجتماعی و بحران هویت، بروز شکاف های بالقوه و بالفعل متعدد، در معرض تهدید بودن فرد، خانواده، افول سرمایه اجتماعی و... است، رویکرد کمونیتاریانیسم با تاکید بر عملکرد متوازن و متعادل در مسائل اجتماعی و ساختاری جامعه از ظرفیت و توانایی لازم جهت بهبود مسائل ذکر شده و بازتعریف مفهوم جماعت برخوردار می باشد. لذا در این مقاله نظریات لیبرالیسم و سوسیالیسم معرفی و نقد گردیده و در نهایت نظریه کمونیتاریانیسم و نقش آن در جامعه ایران مورد بررسی قرار می گیرد.
کلیدواژگان: نظریه، لیبرالیسم، سوسیالیسم، کمونیتاریانیسم، فرد، جمع، مسائل اجتماعی
تلویزیون و بزهکاری اطفال

امیر بی پروا*، سید محمد رضا ولیعهدی صفحه ۱۰۹

تلویزیون امروزه با رشد تکنولوژی های ارتباطی گسترش چشم گیری پیدا کرده است و با کارکرد های مختلفی که دارد دارای نقش های کلیدی در ارائه اخبار و سرگرمی و اموزش دارد. نقش تلویزیون در سرگرمی واموزش سبب این می شود که افراد ساعاتی طولانی از روز را صرف تماشای آن کنند و اطفال بیش از سایر گروههای سنی جذب آن شده و از آن متاثر می شوند. تلویزیون با توجه به تاثیرپذیری اطفال از آن در بزهکاری آن ها نیز نقش داشته است که تاثیر تلویزیون بر بزهکاری اطفال را در دو بعد تشدید بزهکاری و پیشگیری از آن از طریق تلویزیون می توان بررسی نمود که با توجه به اسناد بین المللی چون کنوانسیون حقوق کودک و اسناد یونسکو و حقوق موضوعه ایران که بیانگر کارکرد تلویزیون در پیشگیری از بزهکاری اطفال هستند، به بررسی راهکارهای حقوقی در حقوق بین الملل و داخلی بر کاهش میزان تاثیر تلویزیون بر تشدید بزهکاری اطفال و نقش آن در پیشگیری از بزهکاری پرداخته شده است.

کلیدواژگان: بزهکاری اطفال، تلویزیون، پیشگیری تشدید، کنوانسیون حقوق کودک، تبلیغات بازرگانی
آسیب شناسی اطلاع رسانی و روابط عمومی در بسیج

سیدرضا نقیب السادات، اسماعیل احمدی، ابوالفضل احمدی صفحه ۵۹
این مقاله سعی دارد با شناسایی آسیب ها و موانع اطلاع رسانی و روابط عمومی بسیج از نگاه معاونین و مدیران روابط عمومی بسیج کشور و ریشه یابی علل پیدایش آن ها، به منظور بر طرف نمودن این موانع، گامی اندک برای ارتقاء این جایگاه حساس و مهم بردارد؛ بنابراین، ضمن مروری بر مفهوم های روابط عمومی و بسیج اعم از: نگرش ها، وظایف و نظریه های مربوطه اطلاعات به دست آمده مورد مداقه و تجزیه و تحلیل قرارداده است.
با توجه به محدود بودن جامعه ی آماری، کل جامعه ی آماری شامل ۳۴ نفر ازمعاونین و مدیران فعلی و قبلی روابط عمومی مراکز استانی بسیج درسراسر کشور مورد تمام شماری قرارگرفته و با تکنیک پرسش نامه اطلاعات مورد نیاز جمع آوری شده و ضمن طبقه بندی و مقوله بندی آن ازطریق نرم افزار spss پردازش شده و نهایتا مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفته است.
ازیافته های این پژوهش می توان به این موارداشاره نمود: هرچند مدیران ارشد به توانایی روابط عمومی باوردارند؛ ولیکن تسهیلات آموزشی لازم و کافی را دراختیار آنان قرار نمی هند؛ بنابراین، عدم کفایت اعتبارات مالی، عدم وجود نیروی انسانی(اعم ازکمی و کیفی) ازموانع به شمار می رود؛ هم چنین، «الگوی دو سویه همسنگ» ازمیان سایر الگوهای روابط عمومی، به عنوان متناسب ترین الگوی روابط عمومی های بسیج معرفی شده است که در آن ارتباطات مشارکت آمیز مبتنی بر اخلاق و تفاهم، نقش مساوی را به سازمان و مخاطب داده و مخاطب نیز فعال و سر سخت تلقی می شود. بی شک روابط عمومی های بسیج با تبعیت از این الگو، ضمن حفظ پویایی و ارتقاء خود، توفیقات شان در جلب و جذب افکار عمومی به بسیج نیز توسعه ی چشم گیری خواهد داشت.
کلیدواژگان: اطلاع رسانی، روابط عمومی، بسیج
اصول اخلاقی در خصوص استفاده از رسانه های اجتماعی برای پزشکان و پیراپزشکان (با توجه به اخلاق پزشکی انجمن پزشکان انگلستان)

مریم فروغی، حسین شهنوازی* صفحه ۲۰۳

در سالهای اخیر رسانه های مجازی به سرعت رشد یافته و استفاده گسترده ای از سایتهایی مانند فیسبوک و توییتر در بین دانشجویان و پزشکان وجود دارد.همچنبن تعداد زیادی وبلاگ و سایت های اینترنتی تازه تاسیس وجود دارد که به طور مشخص در راستای اهداف متخصصین قرار دارند.
هنگامی که بسیاری از متخصصین پزشکی از رسانه های اجتماعی بدون مواجهه شدن با مشکلی استفاده می نمایند ،علاقه به رسانه و جستجو ها آنلاین بعنوان نمونه هایی ازرفتارهای غیرحرفه ای پزشکان و دانشجویان این نگرانیها را ایجاد میکند که برخی از پزشکان و دانشجویان پزشکی ممکن است ندانسته درزمان استفاده از برنامه های کاربردی و آپلود اطلاعات شخصی در اینترنت خود را در معرض خطر قرار دهند.
اگرچه متخصصان پزشکی باید در استفاده از بسیاری از مزایای شخصی و حرفه ای که در رسانه های اجتماعی می تواند ارائه گردد، آزاد باشد، مهم این است که آنها از خطرات بالقوه آن نیزآگاهی یابند.
این مقاله خطوط راهنمای اخلاقی و عملی در خصوص مسائل مختلفی که پزشکان و دانشجویان پزشکی ممکن است در زمان استفاده از رسانه اجتماعی با ان مواجهه شوند را ارائه می دهد.
کلیدواژگان: اصول اخلاقی، رسانه های اجتماعی، اخلاق پزشکی
بررسی میزان و ابعاد اعتماد اجتماعی در میان کاربران اینترنت

سمیه تاجیک اسماعیلی *، مسعود محبوبی صفحه ۱۲۹

پژوهش حاضر با هدف «بررسی میزان و ابعاد اعتماد اجتماعی کاربران اینترنت (جوانان شهر تهران)» انجام گرفته است. روش این تحقیق پیمایشی و ابزار اندازه گیری پرسشنامه بوده است و پس از پرشدن پرسشنامه ها، جداول توصیفی و استنباطی از طریق نرم افزار spss بدست آمده و تحلیل شد. جامعه آماری این پژوهش را جوانان شهر تهران تشکیل می دهند که نمونه آن براساس فرمول کوکران ۳۸۴ نفر می باشد. روش نمونه گیری نیز به صورت خوشه ای چند مرحله ای صورت گرفته است.
اعتماد اجتماعی را می توان احساس فرد نسبت به چیزهای موجود در جامعه دانست که مبین ارزیابی فرد از پدیده های موجود در جامعه است. در جهان امروز که ارتباط و کنش افراد از سطح روابط رودر رو فراتر رفته، اعتماد اجتماعی از جمله مواردی است که باعث تداوم کنش بین افراد و سازمانها شده و زمینه پیشرفت و توسعه را فراهم مینماید، تنوع و پیچیدگی های موجود در جامعه باعث شده که توجه به مسئله اعتماد اجتماعی بیش از پیش ضرورت پیدا نماید. اعتماد اجتماعی نیز همانند سایر پدیده های اجتماعی تحت تاثیر عوامل مختلف بوده است، رسانه های نوین به خصوص اینترنت از جمله عواملی است که میتواند بر اعتماد اجتماعی موجود در جامعه تاثیرگذار باشد، با افزایش روزافزون استفاده از رسانه های نوین در جامعه و تاثیر شگفت انگیز استفاده از رسانه ها در زندگی می توان بیان داشت که اعتماد اجتماعی نیز از این امر مبرا نبوده است.
بررسی های انجام شده در این پژوهش نشان داد که میزان اعتماد بین شخصی کاربرانی که از اینترنت به مقدار زیادتری استفاده می کنند بیشتر از کاربرانی است که ساعتهای کمتری را به اینترنت اختصاص می دهند. میزان اعتماد بنیادی کاربرانی که از اینترنت به مقدار زیادتری استفاده می کنند بیشتر از کاربرانی است که ساعتهای کمتری را به اینترنت اختصاص می دهند. میزان اعتماد نهادی کاربرانی که از اینترنت به مقدار زیادتری استفاده می کنند بیشتر از کاربرانی است که ساعتهای کمتری را به اینترنت اختصاص می دهند. میزان اعتماد تعمیم یافته کاربرانی که از اینترنت به مقدار زیادتری استفاده می کنند بیشتر از کاربرانی است که ساعتهای کمتری را به اینترنت اختصاص می دهند.
کلیدواژگان: رسانه های نوین، اینترنت، اعتماد اجتماعی، ابعاد اعتماد
شباهت ها و تمایزات تصمیمات قضایی و اداری با نگاهی موردی به تصمیمات هیئت نظارت بر مطبوعات

عباس اسدی، محدثه الله یاری* صفحه ۹۷
از لحظه ای که خواهان دادخواست خود را به دادگاه تقدیم می کند تا زمانی که حکم قطعی به مرحله اجرا در می آید، دادگاه تصمیمات و اعمالی را راجع به پرونده اتخاذ می نماید. این تصمیمات بیان گر اراده ی دادرس دادگاه می باشد و نهایتا منجر به صدور رای می گردد. دادگاه ها همیشه مصدر تصمیمات قضایی نیستند و بعضی اوامر نیز از آنها صادر می شود که جنبه اداری دارند. تصمیمات قضایی و اداری به رغم شباهت های فراوانی که بیشتر در حوزه ی اصول حقوق بشری و قواعد دادرسی هستند، دارا می باشند دارای تفاوت هایی می باشند که مهم ترین تفاوت آنها در ماهیت تصمیماتشان می باشد. تصمیمات هیئت نظارت بر مطبوعات ماهیتی دوگانه دارد؛ یک نوع از تصمیماتش اداری و نوع دیگر شبه قضایی می باشد.
کلیدواژگان: هیئت نظارت بر مطبوعات، حقوق ارتباطات، تصمیمات اداری
بررسی تاثیر رهبری دینی بر فرهنگ سازمانی
مهدی شریفی، علی اصغر منتظری صفحه ۱۵۳
این مقاله به بررسی روابط میان فرهنگ سازمانی و رهبری دینی در سازمان می پردازد. فرهنگ سازمانی از عوامل مهم تاثیر گذار بر عملکرد سازمان و رهبری دینی نیز از اجزای کلیدی در موفقیت سازمان به شمار می رود. بنابراین شناخت نسبت به چگونگی روابط بین این دو عامل تاثیر گذار بر عملکرد سازمان، مهم و دارای اهمیت می باشد. در این تحقیق سه فرهنگ سازمانی گروهی، توسعه ای و سلسله مراتبی و دو سبک رهبری تحول آفرین و مبادله رهبر- پیرو مورد بررسی قرار گرفته اند. روش تحقیق حاضر از لحاظ هدف کاربردی، از لحاظ شیوه گردآوری اطلاعات توصیفی یا غیر آزمایشی و از شاخه همبستگی می باشد
نتایج تحقیق مورد استفاده پیمایشی- همبستگی و بطور مشخص مبتنی بر مدل معادلات ساختاری می باشد همچنین درتحقیق حاضر نشان داده شده که فرهنگ گروهی بر مبادله رهبر-پیرو و فرهنگ توسعه ای بر هر دو سبک رهبری تحول آفرین و مبادله رهبر- پیرو اثر مثبت و معنی داری دارند اما، فرهنگ سلسله مراتبی اثر منفی بر هردو سبک رهبری از خود بر جای می گذارد. در پایان نیز بر اساس هدف مطالعه مدل مفهومی ارائه و در راستای آن پیشنهادات کاربردی و پیشنهاداتی برای تحقیقات آتی ارائه گردیده است.
کلیدواژگان: فرهنگ سازمانی، رهبری دینی، رهبری تحول آفرین، مبادله رهبر،
تحلیل محتوای نشریات دولتی جمهوری بلاروس و بررسی مجلات ادبی- هنری آن

نوریه قربانی ابراهیمی* صفحه ۱۸۷
بدون شک یکی ازراه های شناخت یک کشور، دولت و مردم یک جامعه ودر نتیجه تعاملات همه جانبه با آن در سایه مطالعه مطبوعات آن کشور می تواند حاصل گردد. بررسی مطبوعات یک جامعه بعنوان یکی از ارکان مهم و اصلی رسانه های گروهی، به ما برای شناخت هر چه بیشتر فرهنگ، آداب و رسوم و بایدها ونبایدهای آن جامعه کمک می کند. با مطالعه بر روی دیدگاه ها ومدل های تهیه ، انتخاب، ارائه نوع خبر و چگونگی بیان و طرح آن از طرف رسانه های جمعی از جمله روزنامه ها و مجلات، میزان حساسیت هرجامعه بر روی مسائل مختلف روشن می گردد. محتوای رسانه ها نه تنها بازتاب ویژگی های یک جامعه هستند، بلکه منعکس کننده تغییرات تاریخی، فرهنگی و سیاسی آن جامعه نیز می باشند. به طور مثال میزان توجه و پردازش و به کارگیری سبک ها و ژانرهای ادبی قدیم و یا معاصر از سوی مطبوعات ادبی- هنری نشان دهنده جهت گیری فکری و سلیقه ای ناشران و روزنامه نگاران یک جامعه است.
دراین تحقیق علمی-پژوهشی با نگاهی کلی به مجلات جمهوری بلاروس، کشوری که بعد از انقلاب اسلامی همواره روابطه سیاسی، اقتصادی و اجتماعی خود را با کشور عزیزمان ایران گسترش داده است، سعی شده است نه تنها فضای مطبوعاتی جمهوری بلاروس، بلکه کارکرد روزنامه نگاری آن کشور را از دیدگاه توصیف کمی و کیفی و همچنین تحلیل محتوای مورد ارزیابی قرار گیرد.
کلیدواژگان: مطبوعات جمهوری بلاروس، روزنامه نگاری، مجلات ادبی، هنری

فصلنامه علوم خبری:
@jourcom
حريم خصوصي و رابطه آن با خدمات ارزش افزوده تلفن همراه


بيتا بهرامي ص ۱۷۷

چکیده

در جوامع امروزي با پيشرفت علم و تكنولوژي، اطلاعات تبديل به يك فرا وسيله شده است. در اين بين افراد فعال در اين دهكده جهاني ضمن رضايت از امكانات ارتباطي جديد، در تلاش اند كه در حفظ حريم خصوصي خود كوشا بوده تا حقوق ايشان توسط افراد سوء استفاده گر مورد تجاوز قرار نگيرد. در اين مقاله، ابتدا مفهوم حريم خصوصي را بررسي نموده، سپس مبنا و ماهيت اين حق در خدمات ارزش افزوده تلفن همراه به عنوان بخشي از خدمات مبتني بر فضاي مجازي مورد بررسي قرار مي گيرد. در اين راستا با مطالعه تطبيقي قوانين كشور هند كه شباهت نسبي اي با قواعد حريم خصوصي در ايران دارند سعي خواهد شد تا به درك بهتر خواننده در اعمال اين قوانين در كشور كمك شود.

واژگان کلیدی: تلفن همراه، حريم خصوصي، ارزش افزوده
سال نو میلادی مبارک باد
در هفت فصل مختلف؛
کتاب «تروریسم و رسانه» منتشر شد


تاریخ درج خبر: 18 دی 1398 - 11:46

کتاب «تروریسم و رسانه» در هفت فصل منتشر و روانه بازار نشر شد.

به گزارش عطنا، کتاب «تروریسم و رسانه» که راهنمای عملی برای روزنامه نگاران است، توسط دکتر عباس اسدی، عضو هیئت علمی گروه روزنامه‌نگاری دانشگاه علامه طباطبائی و امین شهناز، دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی به زبان فارسی ترجمه و منتشر شده است. این  کتاب که از سوی یونسکو تهیه شده است، یکی معتبرترین منابع آموزشی و راهنمایی روزنامه نگاران در این زمینه به شمار می رود.

در مقدمه مترجمان آمده است که تروریسم امروز یک تهدید جدی جهانی است. مناطق مختلف جهان، همواره آماج پدیده شوم ترور و دیگر جرائم سازمان یافته است. روزی نیست که شاهد اخبار تلخ و ناخوشایندی از کشته، زخمی و ناپدید شدن صدها انسان بى گناه نباشیم. تروریسم به عنوان یکی از انواع جرائم سازمان یافته، به دلیل تهدید امنیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی جامعه، مکرر در رسانه های جهان بازتاب پیدا می کند. اعمال تروریستی از قبیل قتــل و کشتار، هواپیماربایی، گــروگانگیری و تخــریب اموال و اماکن عمومی می تواند به نحو محسوسی آرامش و امنیت را از ساکنان جهان، سلب نماید. به طور کلی، ترور با اشکال‌ مختلفش‌ همراه‌ با پیدایش‌ بشر، موجودیت‌ یافته‌ و در طول‌ تاریخ‌، انسان‌های‌ زیادی‌ را از صحنه‌ گیتی‌ حذف‌ و جوامع‌ انسانی‌ را با ناامنی‌ و وحشت‌ روبرو ساخته است‌. شاید محسوس‌ترین‌ فرایند پدیده‌ فوق‌، ایجاد بی‌ ثباتی‌ و تزلزل‌ در روابط‌ میان‌ انسان‌ها و به‌ تبع‌ آن‌ بی‌ اعتمادی‌ آن‌ها نسبت‌ به‌ عواطف‌ و احساسات‌ بشری‌ و نوع‌ دوستانه‌ باشد؛ اما به‌ شهادت‌ تاریخ‌، روی آوردن به تروریسم لزوما از سر ماجراجویی نیست، بلکه ایجاد ارعاب‌ و حذف‌ رقبا از صحنه‌های‌ مختلف اجتماعی‌، سیاسی‌ و اقتصادی و …‌ از عمده‌ترین‌ انگیزه‌های‌ این‌ حرکت‌ ضد انسانی‌ می‌باشد که،‌ تاکنون‌ نیز این‌ گونه‌ بوده‌ است‌.

همچنین مترجمان اظهار داشته اند که پایان جنگ سرد نقطه عطف در تحول تروریسم نوین بود، اما این پدیده در سال هاى ۱۹۹۰ میلادى به صورت یک مسئله جهانی در آمد و از سال ۲۰۰۳ روندی شتابان پیدا کرد. چنان که، اعمال تروریستی سال های اخیر نشان می دهند که تروریست ها هیچ محدودیتى براى اجراى اعمال خشونت آمیز خود نمى شناسند، از کشته شدن مردم بى گناه در جریان اعمال تروریستى باکى ندارند و براى رسیدن به مقاصدشان هر کارى که از دستشان برآید، انجام می دهند، چون که آنها، از ضربه زدن، احساس خوشبختی و رضامندی می کنند. بدین ترتیب باید گفت، تروریسم نیروی اهریمنی است که باعث نابودی حرکت های دموکراتیک و مردمی و تحلیل رفتن فرهنگ ها می شود. از آنجایی­که، تروریست ها هر زمان و هر جا که اراده نمایند، می توانند اقدامات تروریستی خود را ساماندهی کنند و به اجرا بگذارند، خود به خود به چهره رسانه ای تبدیل می شوند. چنان که امروز یکی از مهیج ترین اخبار و تحلیل های رسانه ها مربوط به اقدامات گروه های تروریستی است. با همه این اوصاف، باید گفت امروز، واژه «تروریسم» با واژه «رسانه» عجین است و تروریسم و رسانه از رابطه هم زیستی برخوردارند. همین نگاه بود که باعث شد تا کتاب حاضر برای ترجمه انتخاب شود.

آنان همچنین افزوده اند که، با توجه به اهمیت موضوع در جهان امروز، ضرورت دارد تا اصول درست حرفه ای برای پوشش اخبار رویدادهای تروریستی، در اختیار روزنامه نگاران، قرار

گیرد. این کتاب بهترین راهنما برای کسانی است که می خواهند تا اخبار این حوزه را حرفه ای اما، به دور از تعصب ها و وابستگی ها پوشش دهند.

ترجمه  فارسی کتاب تروریسم و رسانه  شامل هفت فصل است که به موضوعات بنیادین در پوشش اخبار تروریسم، شیوه های پوشش خبری یک حمله تروریستی، امنیت خبرنگاران در هنگام پوشش اخبار تروریستی، شیوه های تعامل روزنامه نگاران با تروریست ها و… پرداخته است. این کتاب در ۲۰۰ صفحه  از سوی انتشارات آوای نور راهی بازار نشر شده است.

کلمات کلیدی: امین شهناز تروریسم تروریسم و رسانه دانشگاه علامه طباطبائی دکتر عباس اسدی راهنمای عملی برای روزنامه نگاران روزنامه نگاران روزنامه‌نگاری
اشتراک گذاری:
https://www.atnanews.ir/?p=290442
مقالاتی که به زودی در شماره دوم دوفصلنامه حقوق روزنامه نگاری و ارتباطات منتشر خواهد شد

۱. جایگاه رگولاسیون در حقوق: با تاکید بر حقوق اکوسیستم جهانی رسانه ای و دیجیتال
دکتر رویا معتمدنژاد

۲. ابعاد حقوقی انتشار مطالب مجرمانه علیه نامزدهای انتخاباتی در مطبوعات
دکتر محمدعلی صلح چی
امیر هادی امیری

۳. حق تصحیح و پاسخگویی در قوانین مطبوعات ایران
رسول سلطانی سیمرومی

۴. اعتبار حقوقی شرط تحدید یا عدم مسولیت ناشی از سفارش، تهیه و نشر تبلیغات تجاری در رسانه
دکتر هدی غفاری

۵. تبلیغات بازرگانی و حقوق شهروندی باتاکید بر تبلیغات محیطی
دکتر رحمان سعیدی
پگاه سعیدی

۶. دیدگاه امام خمینی در سیاست کیفری مطبوعاتی
امین نوبری

۷. اصول فقهی - حقوقی حاکم بر جرم انگاری سایبری
دکتر امین امیریان فارسانی

۸.اخلاق و کارکرد رسانه از منظر اسلامی
دکتر علی عابدی رنانی

۹.بررسی تطبیقی عدالت و آزادی اندیشه در افکار فرخی یزدی و احفظ ابراهیم
دکتر آسیه ذبیح نیا عمران
دکتر علی نجفی
جعفر عموری

۱۰ نگاه انتقادی به مقررات جرایم سایبری (تحلیل تطبیفی با پیشنهادهایی برای سیاستگذاری)
دکتر یوسف خجیر

۱۱. اخلاق در رسانه های اجتماعی
احمد شیرزادیان
جنگ جهانی بهداشتی
اپیدمی ویروس کرنا همچنان در حال گسترش در جهان است. جامعه جهانی هنوز در برابر نحوه مقابله با آن دچار سردرگمی شدید است. این ویروس علاوه بر، بعد پزشکی و بهداشتی، دارای ابعاد دیگری از جمله بعد حقوقی نیز هست، که کمتر کسی به این بعد از بیماری کرونا پرداخته است، اما خانم دکتر رویا معتمد نژاد دانشیار محترم دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی علی رغم مشغله فراوان، در قالب یک سرمقاله علمی برای فصلنامه علوم خبری نوشته اند که متن کامل مقاله به همراه منابع در شماره 31 فصلنامه در حال انتشار است. اما در این جا بخشی از این سرمقاله در معرض دید خوانندگان گرامی قرار گرفته است:

سایت علوم خبری
www.jourcom.com
تلگرام ها:
فصلنامه علوم خبری
https://t.me/jourcom
دکتر عباس اسدی
https://t.me/abbasassadi2
دو فصلنامه حقوق روزنامه نگاری و ارتباطات
https://t.me/jourcomlaw
اینستاگرام
dr.abbasassadi

**********
الزام دولت‌ها به تأمین جان و سلامت شهروندان
(با تأکید بر اِپیدمی ‌عفونی ویروس کُرونا)
دکتر رؤیا معتمد نژاد
دانشیار دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی
دانشگاه علامه طباطبائی

مقدمه :
امروزه در عصر جهانی شدن کشورها به طور ناگهانی با عواملی خطرزا که خارج از سرزمین و کنترل شان پدید می‌آیند، مواجه می‌شوند. در چنین شرایطی دولت‌ها ملزم هستند حتی اگر احتمال تهدیدی که متوجه جان شهروندان شان هست در حد پایین باشد، اقدامات لازم برای حفاظت از آن‌ها به عمل آورند. طی ماه ژانویه 2020 ویروس تنفسی کشنده و ناشناخته معروف به کُرونا در شهر «ووهان» چین ظاهر ، پس از این که جهش پیدا کرد از حیوان به انسان منتقل و با سرعت تمام انتشار پیدا کرد. با توجه به این که روزانه چندین و چند هزار مسافر در سطح جهان جا به جا می‌شوند، انتقال بیماری‌های عفونی از این دست دیگر مرز نمی‌شناسد و همین موضوع ابعاد گسترده به خود گرفت تا جایی که منجر به نگرانی و وحشت در سطح جهانی شد. به ویژه که واکسن و دارویی تا به حال در این زمینه کشف نشده است. و اما در مواردی همچون قضیۀ بیماری کُرونا که جان و سلامت میلیون ها انسان به خطر افتاده است، آزادی بیان و گردش آزاد اطلاعات از جایگاه و اهمیت غیرقابل وصف برخوردار بوده، هر نوع محدودیت و سانسور در این زمینه می تواند فاجعه آفرین شود.
اقدامات انجام گرفته توسط دولت‌ها :
کشورهای متعددی از جمله آن دسته که به لحاظ جغرافیا از چین بسیار فاصله داشتند، بدون وقفه اقدامات لازم و ضروری به خرج دادند تا هر چه سریع تر جلوی گسترش اِپیدمی ‌و تلفات احتمالی در میان شهروندان گرفته شود. ضرورت داشت حتی اگر یک نفر آلوده به ویروس می‌بود آن فرد خیلی زود قرنطینه شده تا دیگر شهروندان به بیماری سخت تنفسی مبتلا نگردند. لازم به ذکر است اولین اقدامات توسط کشورهایی انجام پذیرفت که طی پدیده‌های قبلی گسترش بیماری‌های عفونی واگیر دار همچون آنفلوانزا، سارس، زیکا، اِبولا و غیره ... تمهیدات فوری اتخاذ و به این ترتیب طی هر نوبت به تدریج تجربه و مهارت بیشتر در راستای مقابله با ویروس‌ها کسب کرده و در نتیجۀ این تجربیات پُشت سرهم موجبات تقویت فعالیت اِکیپ‌های پزشکی و اورژانس و محققان را فراهم آورد. از طرفی دیگر چنین اقداماتی همسو با تلاش‌های جهانی موجب تقویت همکاری میان مقامات گوناگون صلاحیت دار، پزشکان، محققین کشورهای مختلف شده و در نهایت تبادل اطلاعات و دانش به نفع بشریت تمام شده چرا که اغلب در همین گیرو دار و در حین شرایط سخت و پیچیده است که دانشمندان موفق به کشف نوع ویروس مهاجم و نیز واکسن و داروهای مناسب برای مقابله با آن می‌شوند.
اهمیت و تأثیر ساختار دموکراتیک و قانونمدار دولت‌ها:
آن چه که قابل توجه است ساختار و عملکرد دولت‌هایی است که قبل از همه به تکاپو افتاده و به صورت تقریباً خودکار تمهیدات لازم را تدارک می‌بینند. دولت‌های دموکراتیک و قانونمداری که بیش از هر چیز دغدغۀ شهروندانشان را داشته، بدون لحظه‌ای درنگ و تعلل به منظور حفظ جان و سلامت آن‌ها به وظایف حقوق بشری شان عمل کرده هر آن چه که در توانشان بوده و هست به کار می‌گیرند. در واقع دولت‌های یاد شده از آنجا که خیلی قبل از ظهور شرایط فوق العاده مبادرت به تمرین، برنامه ریزی‌ها و پیش بینی‌های لازم می‌کنند، به ندرت به دنبال رویارویی با شرایط تهدیدآمیز «غافلگیر» می‌شوند. در راستای پیروی از اصل «احتیاط» بسیاری از اقدامات آن‌ها به صورت پیش گیرانه انجام می‌پذیرند. وانگهی دولت‌های قانونمند به وظایف حقوق بشری شان به خوبی واقف بوده و از جمله در قضیۀ فوق به تعهداتشان به ویژه در عرصه‌هایی نظیر حق حیات، حق بر سلامت و حق بر اطلاعات شهروندانشان عمل کرده اند.
تعهدات حقوق بشری دولت‌ها:
با الحاق به کنوانسیون‌ها یا میثاق‌های حقوق بشری، دولت‌ها ملزم می‌شوند نه تنها خود به حقوق و آزادی‌های شهروندانشان خدشه وارد نیاورند (وظایف یا تعهدات منفی) بلکه حتی متعهد می‌شوند منفعل ننشسته شرایط مناسب جهت تحقق واقعی حقوق یاد شده را فراهم بیاورند (وظایف یا تعهدات مثبت). یادآوری می‌شود اولین بار تحت تأثیر رویۀ قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر بود که مفهوم وظایف مثبت دولت‌ها شکل گرفت، کمی‌دیرتر نهادهای دیگری از جمله کمیتۀ حقوق بشر سازمان ملل، دیوان امریکایی حقوق بشر و یا سایر دادگاه‌های داخلی نیز این رویه را پیش گرفتند.
اپیدمی‌های واگیردار جهانی و تعهدات مثبت دولت‌ها :
با پیگیری و بررسی کوشش‌های به عمل آمده توسط دولت‌های دموکراتیک و قانونمدار در راستای مواجهه و مقابله با شیوع بیماری تنفسی ویروس کُرونا، به نظر می‌رسد مقامات دولت‌های یاد شده، از جمله در کشور فرانسه، از همان ابتدا به محض اطلاع یافتن از وخامت اوضاع توسط مقامات چینی، در حداقل سه عرصۀ حقوق بشری و به طور خاص حق حیات، حق بر سلامت و حق بر اطلاعات شهروندانشان، مطابق با تعهداتشان عمل کرده و اقدامات لازم انجام داده باشند. به بیان دیگر نه تنها منفعل ننشسته سکوت اختیار کنند بلکه به صورت بسیار فعال همزمان که به طور مستمر به اطلاع رسانی‌های ضروری و آگاه ساختن مردم از وضعیت به وجود آمده پرداخته، تمهیدات گوناگون جهت قرنطینه کردن بیماران، ردیابی بیماران احتمالی، توصیه دادن به شهروندان، بیمارستآن‌ها اورژانس کادر پزشکی، ترتیب دادن جلسات اضطراری در سطح دولت، آگاه ساختن رسانه‌ها به صورت منظم از تحول اوضاع و احوال، ظاهر شدن مسئولین به طور زنده در رسانه‌های دیداری شنیداری برای ارائه توضیحات به روز و شفاف به مردم و غیره ... اتخاذ کرده اند. اما از همه مهم تر این که دولت‌های دموکراتیک قانونمند به خوبی می‌دانند در صورتی که دست روی دست گذاشته به معضلات پیش آمده نظیر آن چه که گفته شد بی اعتنایی کنند، دیری نمی‌پاید که مورد موأخذه قرار گرفته موظف می‌شوند از یک سو در سطح داخلی در مقابل دیگر قوای تأسیس شده و در نهایت در مقابل مردم و از سوی دیگر در سطوح بین المللی و یا منطقه ای پاسخگو شوند.
حق حیات، حق بر سلامت و حق بر اطلاعات:
در مواردی نظیر اِپیدمی ‌عفونی ویروس کُرونا که به گفتۀ متخصصان بسیار مُسری بوده تا جایی که می‌توانسته حتی مهلک نیز باشد، ضروری است در سطح داخلی مقامات دولتی فوری و بدون اتلاف وقت اقدامات مقتضی جهت حفظ جان و سلامت شهروندانشان انجام دهند. همان طور که بالاتر نیز گفته شد به موجب کنوانسیون‌های حقوق بشری و تفسیری که از آن‌ها شده است مقامات یاد شده متعهد هستند حقوق افراد را به صورت واقعی و مؤثر محقق کنند و اما در قضیۀ فوق حقوق و آزادی‌هایی که بیشتر از همه مطرح هستند به ترتیب حق حیات ، حق بر سلامت و حق بر اطلاعات شهروندان است. نکتۀ جالب رابطۀ تنگاتنگی است که میان سه حق یاد شده به چشم می‌خورد. حق حیات به عنوان «حق عالی فرد بشری» جز «هستۀ اصلی» حقوق بشر تحت عنوان حقوق خدشه ناپذیر یا حقوق مطلق شناخته شده است در حالی که حق بر اطلاعات به عنوان عنصری از آزادی بیان بشمار رفته ویژگی های حقوق نسبی را دارا است.
حق بر اطلاعات:
این مقاله در بحبوحۀ گسترش اِپیدمی ‌ویروس کُرونا ابتدا در چین و سپس در سطح جهانی نگاشته می‌شود. در حالی که کشور یاد شده در «وضعیت جنگ بهداشتی» به سر برده در زیر چتر حزب کمونیست در تکاپو برای ادارۀ این بحران است، جامعۀ جهانی گیج و سردر گم، با توجه به مُسری بودن ویروس سعی بر حل این معضل دارد. از طرفی دیگر با توجه به سرعت شیوع بیماری مذکور سازمان بهداشت جهانی بالاخره وضعیت اضطراری اعلام کرد. اما موضوعی که اساساً مربوط به سلامت و بهداشت انسان‌ها می‌شده حال ابعادی دیگری نیز از جمله سیاسی ، اقتصادی و تجاری نیز پیدا کرده است. نگاه‌ها امروز به سوی دومین قدرت جهانی یعنی چین دوخته شده است. قدرتی با نظام تک حزبی و با عملکرد بوروکراتیک و متمرکز که سعی دارد در این قضیه، چهره¬ای شفاف از خود نشان داده به جهان اطمینان خاطر ببخشد از پس این بحران به خوبی بر آمده ، آمادۀ تبادل اطلاعات و تعامل با دنیا برای پیشبرد تحقیقات در مورد این بیماری ناشناخته است. در مقابل اما جامعۀ جهانی با شک و تردید به ادعاهای این کشور می‌نگرد، از یک طرف نظام سیاسی چین را کماکان به عنوان نظامی ‌استبدادی که بر سُنت مخفی کاری پایه گذاری شده محدود کنندۀ آزادی بیان و آزادی رسانه‌ها است می‌شناسد و از طرف دیگر اما شاهد نه تنها پیشرفت‌های اقتصادی قابل ملاحظۀ آن در سال‌های اخیر بلکه قدم‌هایی که در جهت گشایش سیاسی برداشته، بوده است. جهان می‌خواهد باور داشته باشد کشور چین دیگر همانند سال‌های 2003 -2002 در رویارویی با بیماری تنفسی سارس، پنهان کاری نکرده عزم دارد از این پس شفاف عمل کند شرایط را برای تعامل و از جمله تبادل داده‌های علمی ‌و پزشکی فراهم بیاورد. در عصر جهانی شدن هرچه کشور‌ها قانونمند مسئولانه و شفاف در راستای ارتقاء همکاری‌های چند جانبه گام بردارند، نه تنها در سطح داخلی بلکه در سطح بین المللی نیز از وجهه و اعتبار بیشتری برخوردار می‌شوند. در نهایت نوع ساختار و عملکرد حکومت‌ها بدون شک تعیین کننده بوده به طوری که تأثیر مستقیم و غیر مستقیم بر کیفیت زندگی اعضا جامعه و به طور خاص سلامت و بهداشت آن‌ها دارد.