بازخوانی موفق‌ترین اصلاح اقتصادی دهه اخیر

🔹 از دی ماه ۱۴۰۴ دولت یک نابسامانی بزرگ را اصلاح کرد. برای اولین بار، یارانه از ابتدای زنجیره (واردکننده و تولیدکننده) به انتهای زنجیره یعنی مصرف‌کننده نهایی منتقل شد. هر ایرانی ماهانه یک میلیون تومان کالابرگ دریافت کرد تا بدون نگرانی از افزایش قیمت، کالا‌های اساسی خود را تهیه کند.

🔹 این اصلاح بزرگ تا پایان اسفند ۱۴۰۴ موفق بود و در ادامه با آغاز جنگ تحمیلی در سال ۱۴۰۵ شوک بیرونی جنگ زنجیره‌های تأمین را مختل کرد، اما دولت با مدیریت فعالانه از سفره مردم محافظت نمود.

کالابرگ چگونه کار کرد؟
🔹 با حذف ارز ترجیحی، قیمت کالا‌های اساسی به سطح واقعی خود نزدیک شد و طبیعتاً این افزایش قیمت می‌توانست فشار زیادی بر دوش خانوار‌ها وارد کند، اما دولت همزمان کالابرگ ماهانه یک میلیون تومانی را در اختیار همه افراد قرار داد. نکته کلیدی این است که کالابرگ برای «جبران افزایش هزینه» طراحی شده بود نه برای تأمین کل قیمت کالاها.

سال ۱۴۰۵ و شوک جنگ
🔹 شوک ناشی از جنگ اخیر، زنجیره تأمین کالا‌های اساسی را در سراسر جهان مختل کرد؛ حتی ثروتمندترین کشور‌های جهان نیز با کمبود برخی کالا‌های اساسی مواجه شدند، بنابراین طبیعی بود که ایران نیز از این آسیب در امان نماند. اما نکته مهم اینجاست که این فشار‌ها ربطی به سیاست حذف ارز ترجیحی نداشت؛ بلکه یک شوک بیرونی و تحمیلی بود که معادلات اقتصادی جهانی را بر هم زد. آنچه در این شرایط بحرانی خودنمایی کرد، مدیریت فعالانه دولت برای محافظت از سفره مردم بود.

دولت چه کرد؟
🔹 دولت جمهوری اسلامی ایران با وجود شدیدترین تحریم‌ها و محاصره اقتصادی، در کمترین زمان ممکن دست به یک مجموعه اقدامات هماهنگ و مؤثر زد. دولت با تعریف ۱۰ کریدور تجاری جدید، تخصیص ۷۰۰ هزار میلیارد تومان برای سرمایه در گردش بنگاه‌ها، افزایش مبلغ کالابرگ، امضای قرارداد سرمایه‌گذاری ۳۰ میلیارد دلاری بین صندوق توسعه ملی و بانک مرکزی با یکی از کشور‌های اوراسیا و جلوگیری از ایجاد حتی یک ساعت وقفه در تأمین کالا‌های اساسی، حمایت از سفره مردم را هرگز رها نکرد.

افزایش قیمت‌ها بر اثر انتظارات تورمی
🔹 جنگ تنها زنجیره تأمین فیزیکی را مختل نکرد، بلکه یک انتظارات تورمی شدید در جامعه ایجاد کرد. این انتظارات خود به تورم دامن زد، حتی در شرایطی که کالابرگ به موقع و منظم پرداخت می‌شد. تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها در فروردین ۱۴۰۵ به ۱۴۸ درصد رسید، در حالی که بخش قابل توجهی از این افزایش به جای آنکه ناشی از بالا رفتن واقعی هزینه‌ها باشد، ریشه در نااطمینانی روانی و ترس از آینده داشت.

کالابرگ به داد دهک‌های پایین رسید
🔹 در این میان، نقش کالابرگ حیاتی و بی‌بدیل بود. پرداخت مستقیم و به‌موقع کالابرگ مانع از آن شد که این انتظارات تورمی به یک بحران تبدیل شود. دهک‌های پایین درآمدی که بیش از همه به کالا‌های اساسی وابسته هستند، با وجود شوک جنگ، توانستند سفره خود را حفظ کنند و این بزرگترین دستاورد سیاست حمایتی دولت در سخت‌ترین شرایط ممکن است.

📹 یادداشت اختصاصی علی رهبر؛ رئیس هیات مدیره موسسه بازار پول و ارز را در لینک زیر بخوانید:

tazehayeeghtesad.com/x3jW

@Tazehayeeghtesad| اخبار اقتصاد ایران‌وجهان