جماعت دعوت و اصلاح

💠انواع تقدیر الهی در زندگی بشر

(نگاهی گذرا به داستان موسی و خضر)

✍ احسان الفقیه

بخش اول

آیا تا به حال ایستاده‌ای و درباره حضرت خضر علیه‌السلام فکرکرده‌ای؟آیا او پیامبر بود، ولیّ خدا بود،دانشمند بود یا چه چیز دیگری؟

آیا هیچ‌گاه از این موضوع شگفت‌زده شده‌ای که خداوند به او دانشی بیشتر و حکمتی عمیق‌تر و رحمتی گسترده‌تر ازیک پیامبرِ فرستاده عطا کرده بود؟

آیا از خود پرسیده‌ای چرا حضرت موسی علیه‌السلام این‌همه اصرار داشت خود را به جایی برساند که قرار بود حضرت خضر علیه‌السلام را در آنجا ملاقات کند؟

﴿و هنگامی که موسی به جوان همراه خود گفت:دست از رفتن نمی‌کشم تا به محل برخورد دو دریا برسم، هرچند سال‌ها به راه رفتن ادامه دهم.﴾

و چرا از میان همه پیامبران،حضرت موسی علیه‌السلام مقدر شد که با حضرت خضر،آن بنده‌ای که از دانش و رحمت بیشتری برخوردار بود،دیدار کند؟

بی‌تردید این داستان با همه داستان‌های دیگر تفاوت دارد. داستان موسی و آن بنده صالح،داستانی معمولی نیست.چرا؟

چون این داستان درباره نوعی از علم است که علم ما نیست؛علمی که بر اساس اسباب و علل ظاهری شکل می‌گیرد.حتی علم پیامبران نیز که بر پایه وحی است، موضوع این داستان نیست.در اینجا با دانشی از جنس دیگری روبه‌رو هستیم؛ دانشی بسیار رازآلود و پوشیده.

این، علمِ تقدیر الهی است؛علمی که پرده‌های ضخیم بر آن کشیده شده است؛همان‌گونه که بر مکان و زمان این دیدار پرده کشیده شده بود و حتی نام آن بنده نیز در پرده‌ای از ابهام قرار داشت:﴿بنده‌ای از بندگان ما﴾.

این دیدار استثنایی بود، زیرا به یکی از دشوارترین پرسش‌هایی پاسخ می‌دهد که از آغاز آفرینش آدم تا روزی که خداوند زمین و آنچه را بر آن است به ارث برد،در ذهن انسان وجود داشته است:

چرا خداوند شر، فقر،رنج، جنگ وبیماری را آفریده است؟چرا کودکان می‌میرند؟تقدیر چگونه عمل می‌کند؟

برخی بر این باورند که آن بنده صالح، در حقیقت تجسمی از«تقدیرِ سخنگو»بود؛ گویی آمده بود تا ما را با رازتقدیر آشنا کند:

﴿پس بنده‌ای از بندگان خود را یافتند که از جانب خویش رحمتی به اوعطا کرده بودیم و از نزد خود دانشی به او آموخته بودیم.﴾

مهم‌ترین ویژگی این«تقدیر سخنگو»این است که رحیم و داناست؛ یعنی رحمت پیش از علم آمده است.

پس پیامبرِ انسان،موسی، گفت:﴿آیا می‌توانم از تو پیروی کنم تا از آنچه به توآموخته شده، دانشی مایه رشد و هدایت به من بیاموزی؟﴾

و«تقدیر سخنگو»،یعنی خضر، پاسخ داد: ﴿تو هرگز نمی‌توانی با من شکیبایی کنی.﴾ ﴿و چگونه می‌توانی بر چیزی شکیبا باشی که از حقیقت آن آگاهی کامل نداری؟﴾

یعنی تقدیرهای الهی فراتر از توان درک عقل بشری است و تو دربرابر تناقض‌هایی که می‌بینی، شکیبایی نخواهی کرد.

اما موسی با همان کنجکاوی انسانی گفت: ﴿اگر خدا بخواهد،مرا شکیبا خواهی یافت و از هیچ فرمان تو سرپیچی نخواهم کرد. ﴾

و از اینجا مهم‌ترین سفر آغاز می‌شود؛ سفری برای اینکه بفهمیم تقدیرچگونه عمل می‌کند.

آن دو سوار کشتی گروهی از مستمندان شدند و خضر کشتی را سوراخ کرد!

تصور کن چه رنج وحشتناکی بر سرنشینان آن کشتیِ سوراخ‌شده آمد؛ رنج، درد، ترس، وحشت و زاری...تا جایی که موسیِ انسان گفت:﴿آیا آن را سوراخ کردی تا سرنشینانش را غرق کنی؟ واقعاً کار بسیار شگفت و هولناکی انجام دادی!﴾

این همان اعتراضی است که ما انسان‌ها نیز بارها در برابر تقدیر الهی داریم:

«پروردگارا،چرا مرا بدون فرزند قرار دادی تا مردم سرزنشم کنند؟»«چرا شغلم را از من گرفتی تا فقیر شوم؟»«چرا مرا از جایگاه و قدرت کنار زدی تا افراد فرومایه به من بخندند؟»«خدایا، چرا این همه سال باید در زندان باشم؟»«خدایا، آیا واقعاً سزاوار چنین خواری و رنجی هستم؟»

خضر گفت:﴿آیا به تو نگفتم که هرگز نمی‌توانی با من شکیبایی کنی؟﴾

گویی می‌گوید:«مگر نگفتم که توان درک همه رازهای تقدیر را نداری؟»

آن دو پس از تعهد دوباره موسی به شکیبایی، به راه خود ادامه دادند.

این بار خضر ـ همان کسی که پروردگار پیش از علم، او را با رحمت توصیف کرده بود ـ کودکی را کشت و به راه خود ادامه داد.

موسی، که پیامبر و دریافت‌کننده وحی بود، خشمگین‌تر شد و با لحنی شدیدتر اعتراض کرد:﴿آیا انسانی پاک و بی‌گناه را بدون آنکه کسی را کشته باشد،کشتی؟! واقعاً کار بسیار ناپسند و هولناکی انجام دادی!﴾

اعتراض او از «امراً» به «نُکراً» شدیدتر شد.

و این سخن از زبان پیامبری صادر می‌شد که به او وحی می‌رسید؛ اما او نیز انسانی بود مانند ما و همان حیرت وپرسش‌های انسانی را تجربه می‌کرد.

☆ ادامه دارد ☆

📲 در شبکه‌های اجتماعی همراه ما باشید:

🔸 اینستاگرام 🔸 تلگرام 🔸 وب‌سایت 🔸 آپارات