😁پیرو تصمیم نیروی زمینی سپاه مبنی بر به خدمت گیری پهپاد مهاجر10 (تولید صنایع هوایی وزارت دفاع) پرسش‌های متعددی مطرح شده است که یکی از آن‌ها مبحث موازی کاری با پروژه شاهد139 (محصول جهادخودکفایی نیروی هوافضای سپاه) است. هرچند مسئله موازی کاری در نیروهای مسلح موضوع تازه‌ای نیست اما در بخش پهپادی نمود بسیاری پیدا کرده است. به طور مثال پهپادهای مهاجر6، ابابیل5 و کمان12 | کمان22، شاهد139، مهاجر10 | شاهد136، آرش، اخگر تقریبا در یک رده قرار دارند اما به جای تجمیع در یک پروژه، به صورت پراکنده در نیروهای مختلف دنبال شدند درحالی که بعضا از قطعات مشابهی در ساخت آن‌ها استفاده میشود.

😁البته اینگونه نیست که گمان رود نظارتی بر تولید محصولات صنایع دفاعی و جهادخودکفایی وجود ندارد، درواقع تبدیل هر ایده‌ای از روی کاغذ به پیش-نمونه در سطح نیروهای مسلح نیازمند تایید ستاد کل نیروهای مسلح است و مجددا برای تولید انبوه هر پیش-نمونه میبایست مجوز ستادکل اخذ شود. با این حال بازهم منجلاب موازی کاری ادامه دارد.

😁شاید یکی از توجیهات حال حاضر، جلوگیری از انحصار و صرفه جویی در هزینه نیرو باشد. به این معنی که فعالیت جهاد خودکفایی اگرچه میتواند منجر به موازی کاری شود اما مانع انحصار تولیدات در یک نهاد میشود که در نهایت به نفع نیرو خواهد بود. اما واقعیت اینست که چرخه صنایع نظامی در کشورمان دچار عیوب بزرگی است.

😁زنجیره تامین تسلیحات در ایران تقریبا منحصر به فرد است... اما نه از نوع مثبت! غیبت شرکت‌های دفاعی بین المللی (نه تنها شرکت‌های غربی بلکه حتی نمایندگان آسیایی) در کشور منجر به ایجاد نوعی سردرگمی شده است که با چاشنی غیبت بخش خصوصی داخلی، عجین گشته.درچنین شرایطی عمده فعالیت‌ها تنها با هدف از سر باز کردن و وعده سر خرمن انجام میشود مگر پروژه‌های خاصی که مستقیما زیر ذره‌بین فرماندهی کل قوا، ستاد کل نیروهای مسلح یا فرماندهی نیرو است. که در این صورت محصولات شایانی به تولید میرسد.

😁اما تعداد این محصولات انگشت شمار است و در عوض بسیاری دیگر از محصولات جز تجاهل، عایدی ندارد (شاید شما هم تعداد بیشماری از محصولات بی سر و ته که در 10 سال اخیر رونمایی شدند ر در ذهن مرور کرده باشید). در زمان غیبت رقبای خارجی و بخش خصوصی، نیروی کاربر عملا برای محصولات کاربردی خود حق انتخابی ندارد و حتی اگر فرماندهی به درستی نیازهای خود را تشخیص دهد، شرایط به وی دیکته میشود. (چه در بحث قیمت، چه تکنولوژی و چه کیفیت ساخت) این شرایط ممکن است به سادگی خرید فشنگ یا پیچیدگی خرید تانک و نفربر باشد. در مقابل بخش تولید کننده نیز با علم به این موضوع که محصولات وی تنها کاربر داخلی خواهد داشت و به دلیل تحریم از صادرات خارجی خبری نیست، انگیزه‌ای برای افزایش کیفیت محصولات نخواهد داشت. موضوع تیراژ پایین به خودی خود منجر به افزایش قیمت نهایی نیز خواهد شد. (هرچند جنگ اوکراین فرصت‌های مناسبی را برای انگیزه گرفتن صنایع نظامی داخلی ایجاد کرد.)

😁در ادامه این چرخه معیوب، نیرو در غیاب محصولات خارجی و فقدان بخش خصوصی به جهاد خودکفایی روی می آورد بلکه بتواند همزمان چند طرح را دنبال کند و با هزینه معقول تر (بیگاری از نیروی انسانی) چندی را اجرایی کند. اما معمولا خروجی یک بخش محدود با استعداد چند سوله و دستگاه های غیر صنعتی، چیزی بیش از کیفیت متوسط نخواهد بود که نهایتا هم به تولید انبوه نمیرسد.

😁در پایان باید گفت علی رغم همه تلاش‌های متخصصین و مسئولین در تمامی رده‌های جهادهای خودکفایی تا صنایع دفاعی، بازار تسلیحاتی نیز از مکانیزم‌های بازار آزاد پیروی میکند.با اینکه مشکلات ریشه‌ای در این حوزه یک شبه و یک ساله حل نمیشود اما دستکم انتظار میرود نیروهایی که نیازهای مشترکی دارند، توان خود را روی طرح‌های جامع متمرکز کنند تا دستکم از اتلاف منابع جلوگیری شود.