بازآرایی ژئوپلیتیک خلیج فارس و قفقاز جنوبی: تحلیلی بر تأثیر بحران‌های منطقه‌ای بر موازنه‌های راهبردی ایران، جمهوری آذربایجان و ترکیه

دکتر عارف بیژن
گروه روابط بین الملل انجمن علمی مطالعات صلح ایران

26 اردیبهشت 1405

در ادبیات کلاسیک روابط بین‌الملل، خلیج فارس و قفقاز جنوبی اغلب به‌عنوان دو زیرمنطقه مجزا و مستقل مورد تحلیل قرار می‌گیرند؛ جایی که اولی به‌عنوان کانون اصلی رقابت‌های دریایی، جریان انرژی و حضور قدرت‌های فرامنطقه‌ای شناخته می‌شود و دومی با تمرکز بر تعارضات قومی، رقابت‌های زمینی و اهمیت کریدورهای ترانزیتی تعریف می‌گردد. با این حال، تحولات ژئوپلیتیک سال‌های اخیر نشان می‌دهد که این تفکیک ساختاری دیگر پاسخگوی پیچیدگی‌های امنیتی فعلی نیست و جای خود را به درکی از درهم‌تنیدگی امنیتی داده است. در این پارادایم نوین، رویدادهای امنیتی در یک جغرافیا محاسبات راهبردی در جغرافیایی دیگر را به‌طور بنیادین دگرگون می‌سازند. بر این اساس، جنگ اخیر چهل‌روزه و 12 روزه در خلیج فارس، صرف‌نظر از سطح و گستره مستقیم نظامی آن، به یک متغیر مداخله‌گر ژئوپلیتیک تبدیل می‌شود که بازتاب‌های عمیقی بر رفتار بازیگران در قفقاز جنوبی می‌گذارد. پرسش محوری این است که چگونه تحولات نظامی در حوزه خلیج فارس روابط سه‌گانه ایران، جمهوری آذربایجان و ترکیه را در قفقاز جنوبی بازآرایی می‌کنند. گزاره اصلی بر این اصل استوار است که بحران‌های نظامی از طریق بازتعریف ادراک تهدید و تغییر در محاسبات ژئوپلیتیک، به‌صورت مستقیم بر راهبردهای موازنه‌سازی این سه کشور اثر می‌گذارند.
برای تبیین دقیق این پدیده، چارچوب تحلیلی بر سه مفهوم کلیدی پیوند امنیتی مناطق، انتقال ناامنی بین‌منطقه‌ای و موازنه تهدید استوار است. بر اساس نظریه مجموعه امنیتی منطقه‌ای، امنیت مناطق همجوار از یکدیگر جدا نیست و ناامنی به‌راحتی قابل انتقال است. نمونه‌های تاریخی متعددی وجود دارد که نشان می‌دهد بحران در یک منطقه بر امنیت منطقه دیگر اثر می‌گذارد؛ از تأثیر بحران سوریه بر ترکیه و اردن گرفته تا تأثیر جنگ قره‌باغ بر محاسبات روسیه و ایران. انتقال ناامنی بین‌منطقه‌ای زمانی رخ می‌دهد که یک تحول در یک جغرافیا، ادراک تهدید یا هزینه‌های امنیتی بازیگران را در جغرافیایی دیگر تغییر دهد. در کنار این مفهوم، نظریه موازنه تهدید تأکید دارد که واکنش بازیگران نه تنها بر اساس قدرت مطلق، بلکه بر اساس ترکیبی از قدرت، نیت، نزدیکی جغرافیایی و توانمندی‌های تهاجمی شکل می‌گیرد. بنابراین، برای درک اثرگذاری بحران خلیج فارس بر قفقاز جنوبی، باید بررسی کنیم که کدام عناصر تهدید بازتعریف می‌شوند و کدام رفتارها در پاسخ تقویت می‌گردند.

ادامه گزارش در لینک زیر:

https://ipsan.ir/1405/03/21/گزارش-نشستبازآرایی-ژئوپلیتیک-خلیج-فا/

https://t.me/ipsan

گزارش نشست علمی
«پیوند ژئوپلیتیک خلیج فارس و قفقاز جنوبی: تأثیر جنگ‌های منطقه‌ای بر روابط ایران، آذربایجان و ترکیه»

گروه روابط بین الملل انجمن علمی مطالعات صلح ایران
26 اردیبهشت 1405

نشست علمی با عنوان «پیوند ژئوپلیتیک خلیج فارس و قفقاز جنوبی: تأثیر جنگ‌های منطقه‌ای بر روابط ایران، آذربایجان و ترکیه» با حضور جمعی از استادان، پژوهشگران و دانشجویان حوزه روابط بین‌الملل و مطالعات منطقه‌ای برگزار شد. در این نشست، دکتر بهرام امیر احمدیان، دکتر سیامک کاکایی و دکتر عارف بیژن به عنوان سخنرانان اصلی حضور داشتند و مدیریت جلسه را دکتر امیر هوشنگ میرکوشش بر عهده داشت. هدف از برگزاری این نشست بررسی ابعاد مختلف پیوندهای ژئوپلیتیکی میان دو منطقه مهم خلیج فارس و قفقاز جنوبی و تحلیل تأثیر تحولات و جنگ‌های منطقه‌ای بر الگوهای تعامل و رقابت میان ایران، جمهوری آذربایجان و ترکیه بود.
در آغاز نشست، دکتر میرکوشش با خوشامدگویی به حاضران و قدردانی از سخنرانان، به اهمیت موضوع نشست اشاره کرد و اظهار داشت که در سال‌های اخیر تحولات امنیتی و ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و قفقاز جنوبی به گونه‌ای پیش رفته است که این دو حوزه جغرافیایی بیش از گذشته بر یکدیگر تأثیرگذار شده‌اند. به گفته وی، خلیج فارس به عنوان یکی از مهم‌ترین مناطق انرژی جهان و قفقاز جنوبی به عنوان یکی از گره‌های مهم ژئوپلیتیکی میان اروپا، روسیه و آسیا، در حال تجربه تحولات عمیقی هستند که پیامدهای آن می‌تواند روابط قدرت‌های منطقه‌ای را دگرگون کند. وی تأکید کرد که در چنین شرایطی بررسی روابط ایران، آذربایجان و ترکیه به عنوان سه بازیگر مهم در این معادلات، اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا تعاملات و رقابت‌های میان این کشورها می‌تواند نقش مهمی در شکل‌دهی به نظم منطقه‌ای آینده ایفا کند.
نخستین سخنران نشست، دکتر عارف بیژن، در سخنان خود به بررسی مفهوم پیوند امنیتی میان مناطق ژئوپلیتیکی پرداخت و تأکید کرد که در تحولات اخیر منطقه، تفکیک سنتی میان حوزه‌های جغرافیایی مختلف تا حدی در حال از بین رفتن است. وی بیان کرد که در گذشته خلیج فارس و قفقاز جنوبی معمولاً به عنوان دو حوزه جداگانه در مطالعات ژئوپلیتیکی مورد بررسی قرار می‌گرفتند، اما تحولات چند سال اخیر نشان می‌دهد که میان این دو منطقه نوعی درهم‌تنیدگی امنیتی در حال شکل‌گیری است. به گفته او، جنگ‌های منطقه‌ای و افزایش رقابت قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای باعث شده است که بحران‌ها و تحولات در یک منطقه به سرعت بر معادلات منطقه دیگر اثر بگذارد.

ادامه گزارش از لینک زیر:

https://ipsan.ir/1405/03/21/گزارش-نشست-علمی-پیوند-ژئوپلیتیک-خلیج/

https://t.me/ipsan

ادبیات صلح دوست🍃

مرادی که در صـــلح گردد تمام
چه باید سوی جنگ دادن لگام

حکیم نظامی گنجوی

🌺ادبیات صلح دوست گزینش و معرفی بیت های صلح آمیز ادب پارسی است که سال هاست به کوشش گروه منطقه نوروز انجمن علمی مطالعات صلح ایران به مدیریت دکتر ماندانا تیشه یار انجام می شود.

https://t.me/ipsan

به اطلاع می رساند شماره دوم فصلنامه مطالعات صلح منتشر گردید.
ضمن تشکر از همه همکارانی که ما را در این امر یاری داده اند منتظر مقالات از صاحبنظران و پژوهشگران گرامی برای شماره های آتی هستیم .
باتشکر
فصلنامه مطالعات صلح
انجمن علمی مطالعات صلح ایران

https://www.ipsanjournal.ir/

https://t.me/ipsan

گزارش ویدیویی نشست خرد سیاسی در جهان اندیشه ایرانی
(با تمرکز بر شاهنامه)

ویدیو سخنرانی:
شروین وکیلی

سه شنبه ۲۶ خرداد ۱۴۰۵
تهران؛ کتابخانه ملی ایران

https://t.me/ipsan

گزارش ویدیویی نشست خرد سیاسی در جهان اندیشه ایرانی
(با تمرکز بر شاهنامه)

ویدیو سخنرانی:
جواد رنجبر درخشیلر

سه شنبه ۲۶ خرداد ۱۴۰۵
تهران؛ کتابخانه ملی ایران

https://t.me/ipsan

گزارش ویدیویی نشست خرد سیاسی در جهان اندیشه ایرانی
(با تمرکز بر شاهنامه)

ویدیو سخنرانی:
محمد نژاد ایران

سه شنبه ۲۶ خرداد ۱۴۰۵
تهران؛ کتابخانه ملی ایران

https://t.me/ipsan

گزارش ویدیویی نشست خرد سیاسی در جهان اندیشه ایرانی
(با تمرکز بر شاهنامه)

ویدیو سخنرانی:
گارینه کشیشیان

سه شنبه ۲۶ خرداد ۱۴۰۵
تهران؛ کتابخانه ملی ایران

https://t.me/ipsan

گزارش ویدیویی نشست خرد سیاسی در جهان اندیشه ایرانی
(با تمرکز بر شاهنامه)

ویدیو سخنرانی:
حمیدرضا رحمانی زاده دهکردی


سه شنبه ۲۶ خرداد ۱۴۰۵
تهران؛ کتابخانه ملی ایران

https://t.me/ipsan