انجمن علمی مطالعات صلح ایران

شایگان به مثابۀ تبلور همزیستی سطوح آگاهی

دکترمحمد امین قانعی راد
عضو هیات مدیره انجمن علمی مطالعات صلح ایران
@ipsan

507 views11:17

شایگان به مثابۀ تبلور همزیستی سطوح آگاهی

دکترمحمد امین قانعی راد
عضو هیات مدیره انجمن علمی مطالعات صلح ایران
@ipsan

داریوش شایگان فیلسوف، "دین پژوه" و "پژوهشگر فرهنگ" در دومین روز بهار 1397 از میان ما رفت. شایگان در طی سال های پس از انقلاب در فضای آکادمیک حضور رسمی نداشت ولی در عرصۀ روشنفکری ایران تاثیری مستمر و جایگزین ناپذیر داشت. روشنفکران را به دو دسته می توان تقسیم کرد کسانی که بیشتر دغدغۀ حقیقت دارند و آنانی که برایشان دغدغۀ مردم مهمتر است. شایگان از گروه اول بود و همواره از تصور خود از حقیقت دفاع می کرد ولی با جزمیت فاصله داشت و شجاعانه در باب تصورات خود از حقیقت بازاندیشی و بازبینی می کرد.

اکنون آن چنان که اغلب رسم زمانه است باید در آثار او بیشتر کاوید و نسبت اندیشه های این فرهنگ پژوه با رشته های انسان شناسی، جامعه شناسی و مطالعات فرهنگی را آشکار تر ساخت. باید دید چگونه می توان علائق فکری او را به سنت مطالعاتی در آکادمی جاری ایران تبدیل کرد. او هم "نظریه پرداز فرهنگ" بود وهم شاهد تحول تاریخ ما. نظریات او گویا روندهای تاریخ ما را مستند می کرد از تاریخ ازلی، اسطوره ای، ثابت و اثیری ما در طی عصر میانه تا ورود به تاریخ در دوران مدرن وسرانجام زمانۀ تاریخ سیال و متحرک شهرهای اخیر ما در موقعیت پست مدرن.

گسترۀ نظریات او در طی پنج دهۀ اخیر از پدیدارشناسی هوسرلی و دیدگاه های هانری کُربن تا آخرین نظریات پسامدرن را دربرگرفت. شایگان با پدیدارشناسی آغاز کرد ولی برای فهم فرهنگ ایرانی از امکانات نظری دیگر نیز الهام گرفت. شایگان به یک معنا تاریخ تحول فرهنگ ما را در دیدگاه های نظری در حال تحول و متنوع خود صورتبندی کرد. از تاریخ اسطوره ای و هستی شناسی میتوسی مبتنی بر قومیت تا تاریخ الاهیاتی و تئوسی و مبتنی بر مذهب تا آستانه های تاریخ لوگوسی و عصری مبتنی بر خرد متعارف و سرانجام پیدایش تاریخ باز و اقتضایی به مثابۀ واحدی گشوده و در خویش و آبستن جهش های آفرینندگی انسانی. او که زمانی از دوگانگی فرهنگ شرقی و غربی(آسیایی و اروپایی) سخن می گفت، سرانجام دردو دهۀ اخیر به توصیف وضعیت اسکیزوفرنی فرهنگی و لزوم مهار آن پرداخت: «اسکیزوفرنی خواه نا خواه به وضعیت عادی بشریت ما تبدیل شده است؛ باید این وضعیت را پذیرفت ومهار کرد».

به نظر شایگان در این جهان چند پارۀ پسا مدرن می توان بر لبه تیغ زندگی کرد و در چندین مقام نواخت، به جهان چند وجهی نمادها راه گشود و در عین حال با تغییرات روزگار رو به رو شد؛ می توان حق هر چیز را ادا کرد و به ویژه از ساده کردن و فروکاستن اجتناب کرد. او این «همزیستی سطوح آگاهی» را اسکیزوفرنی مهار شده می نامد.

شایگان شخصاً به جهان های فرهنگی نا همزمان و دارای زمان های متفاوت حلقوی و خطی - تاریخی، راه گشوده بود؛ او همچون سالک فرهنگ ها، زیر و بم فرهنگ های ایرانی، هندی واروپایی و تفاوت های ظریف آن ها با همدیگر را تشخیص می داد.

شایگان زیر آسمان های جهان زندگی کرده بود و از فرهنگ های گوناگون تجربۀ زیستۀ درونی داشت. او فرهنگ ها را در تهران و قم و پاریس و دهلی و....زیسته بود؛
@ipsan

560 views11:18