📌مشروح مصاحبه اختصاصی شبکه الجزیره با سعید خطیب زاده، معاون وزیر امور خارجه و رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی/۵


🔹مجری: اجازه دهید اکنون به‌صورت آکادمیک به موضوع نگاه کنیم. تفاوت میان توافقی که در دوران اوباما حاصل شد - توافقی که ترامپ بعداً آن را کنار گذاشت - با توافق کنونی چیست؟ توافق سال ۲۰۱۵ به نظر بسیار بهتر از توافق امروز بود.تفاوت این دو توافق چیست؟ و اگر بعداً رئیس‌جمهور دیگری روی کار بیاید، آیا ممکن است او نیز این توافق را پاره کند و کنار بگذارد؟ بر شما پوشیده نیست که درباره این موضوع بحث‌های زیادی وجود دارد. برخی اکنون این استدلال را مطرح می‌کنند که توافقی که شما منعقد کرده‌اید در واقع یک توافق دو ساله است؛ زیرا ممکن است رئیس‌جمهور بعدی همان کاری را انجام دهد که رئیس‌جمهور ترامپ با توافق رئیس‌جمهور اوباما انجام داد.


🔹خطیب زاده: در نگاه ما، هنگامی که یک کشور توافقی را امضا می‌کند، آن توافق یک تعهد کامل و قطعی محسوب می‌شود؛ فارغ از اینکه چه مقام مسئولی به نیابت آن را امضا کرده باشد. رئیس‌جمهور یک کشور در واقع نماینده دولت و حاکمیت آن کشور است. او صرفاً نماینده یک جناح خاص در ساختار سیاسی یا گروه کوچکی از افراد در درون حاکمیت نیست. بنابراین، هنگامی که توافقی میان دو کشور منعقد می‌شود، این توافق باید به‌عنوان تعهدی متعلق به کل دولت و کشور تلقی شود، نه تعهدی وابسته به یک فرد یا یک جریان سیاسی خاص. آمریکا هم استثنا نیست. به همین دلیل بود که در سال ۲۰۱۵، زمانی که این توافق را امضا کردیم، پس از آنکه رئیس‌جمهور روحانی از مقام خود کنار رفت و رئیس‌جمهور رئیسی روی کار آمد، ایشان به صراحت اعلام کرد که به توافقی که ایران امضا کرده پایبند است. این شیوه عمل ما است. بنابراین، فارغ از همه این بحث‌ها و مناقشات، ما تلاش خواهیم کرد که تضمین‌های عینی و واقعی وجود داشته باشد و همچنین اطمینان حاصل کنیم که جامعه بین‌المللی از این یادداشت تفاهم حمایت می‌کند. این موضوع دقیقاً از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. اما اگر بخواهم به پرسش شما پاسخ دهم، می‌توانم درباره جنبه‌های مختلف تفاوت میان سال ۲۰۱۵ و امروز صحبت کنم. از نگاه ایران، مسئله اصلی این نیست که کدام‌یک از این دو توافق بهتر است. توافق سال ۲۰۱۵ برای ایران به‌خوبی عمل نکرد؛ زیرا آمریکا و طرف‌های مقابل به تعهدات خود در چارچوب برجام پایبند نماندند. اروپایی‌ها یا اراده سیاسی کافی را نداشتند یا ظرفیت لازم را برای اجرای بخش رفع تحریم‌های برجام در اختیار نداشتند. توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ دو بال داشت: یک بال آن، جنبه عدم اشاعه هسته‌ای بود و بال دیگر، رفع تحریم‌ها. در حالی که ایران به بخش عدم اشاعه و تعهدات خود در آن حوزه پایبند بود، بال دیگر توافق یعنی رفع تحریم‌ها برای ایران کارایی نداشت؛ زیرا ایالات متحده تلاش کرد توافق را عملاً از بین ببرد و اروپایی‌ها - که خود از طرف‌های مذاکره بودند - نیز نتوانستند به وعده‌ها و تعهداتشان عمل کنند. من می‌توانم درباره همه جزئیات سال ۲۰۱۵ توضیح دهم؛ زیرا در آن زمان در اروپا حضور داشتم و می‌توانم برای شما شرح دهم که چگونه اروپایی‌ها نشان دادند از ظرفیت کافی برای اجرای تعهدات خود برخوردار نیستند. گذشته از این، جنبه مثبت این توافق یا یادداشت تفاهم، بُعد منطقه‌ای آن است. قطر و پاکستان و برخی کشورهای دیگر نیز برای دستیابی به این توافق کمک بسیار زیادی کردند؛ برخلاف سال ۲۰۱۵ که اروپایی‌ها شرکای اصلی ما بودند. عوامل دیگری نیز وجود دارد که به ما امید می‌دهد این بار توافق بتواند ثبات و صلح بیشتری به همراه داشته باشد. اما باید صریح و صادق باشم. من نمی‌توانم از جانب واشنگتن و سیاست داخلی آن صحبت کنم؛ همان‌طور که دیگران نیز نمی‌توانند از جانب تهران و سیاست داخلی آن سخن بگویند. سیاست داخلی آمریکا به خودشان مربوط است. ما بر حقوق بین‌الملل و مسئولیت کشورها هنگام امضای توافق‌ها تمرکز می کنیم.

📌مشروح مصاحبه اختصاصی شبکه الجزیره با سعید خطیب زاده، معاون وزیر امور خارجه و رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی/۶

🔹مجری: این یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا و متحدانشان آغاز شد. متحدان هر یک از طرف‌ها چه کسانی هستند؟ و چرا در یادداشت تفاهم از لبنان نام برده شده، اما نامی از غزه وجود ندارد؟ در حالی که می‌دانید در غزه چه می‌گذرد.

🔹خطیب زاده: نخست اینکه مطمئنم شما متن یادداشت تفاهم را دیده‌اید. در متن آمده است که پایان جنگ در همه جبهه‌ها؛ لذا باید جنگ در همه جبهه‌ها پایان یابد. وقتی گفته می‌شود «همه جبهه‌ها»، منظور دقیقاً همه جبهه‌ها است. هیچ استثنایی در این عبارت وجود ندارد. بنابراین غزه و فلسطین نیز قطعاً در زمره همان «همه جبهه‌ها» قرار می‌گیرند. اینکه چرا به‌طور مشخص از لبنان نام برده شده، به این دلیل است که لبنان ارتباط مستقیمی با آنچه در این جنگ رخ داد داشت. همچنین اسرائیل پس از آتش بس، دور جدیدی از تجاوزات علیه لبنان را آغاز کرد. اما این به آن معنا نیست که توافق تنها به لبنان محدود می‌شود. تأکید بر «همه جبهه‌ها» در واقع این پیام را منتقل می‌کند که این منطقه دیگر تحمل ادامه جنگ و بحران را ندارد. منطقه نیازمند ورود به دوره‌ای جدید از صلح و ثبات است.

🔹مجری: اما این موضوع نوعی اولویت‌بندی ایجاد می‌کند. چرا ایران توانست نام لبنان را وارد یادداشت تفاهم کند، اما نام غزه را نه؟ ایران این توانایی را داشت که غزه را نیز در متن توافق ذکر کند.

🔹خطیب زاده: اولویتی مطرح نیست بلکه این ناشی از درهم‌تنیدگی و هم‌پوشانی مسائل مختلفی است که اکنون در منطقه جریان دارد. فلسطین همچنان در مرکز توجه همه قرار خواهد داشت. اشغالگری، ریشه اصلی تمام مشکلاتی بوده که طی هشت دهه گذشته در منطقه شاهد آن بوده‌ایم. هیچ‌کس قرار نیست این واقعیت را نادیده بگیرد و این مسئله همچنان در کانون توجه ما باقی خواهد ماند. اما تمرکز اصلی متن فعلی، پایان دادن به این تجاوز و این جنگ است. در عین حال، لبنان نیز به‌طور کاملاً روشن و مستقیم با تحولات در جریان مرتبط است. به همین دلیل ما به همه طرف‌ها، ازجمله اروپایی‌ها و ایالات متحده، گفتیم که باید دست بنیامین نتانیاهو را از تخریب هرگونه آتش‌بس کوتاه کرد؛ آتش‌بسی که با حمله و کشتار مردم در لبنان به خطر می‌افتد.

🔹مجری: آقای قالیباف در تلویزیون ایران گفت که سه هزار نفر از نیروهای حزب‌الله برای ایران کشته شدند. آیا به همین دلیل نام لبنان در یادداشت تفاهم آمده است؟ آیا این توافق دارای ضمائم محرمانه است؟ آیا میان طرف‌ها توافق‌های شفاهی یا «توافق‌های مبتنی بر اعتماد متقابل» وجود دارد؟

🔹خطیب زاده: هر آنچه مورد توافق قرار گرفته، منتشر شده است. هر دو طرف تصمیم گرفتند درباره موضوعاتی که مورد مذاکره قرار گرفته‌اند، حداکثر شفافیت را داشته باشند. ما هیچ توافقی را که به دست آمده باشد از افکار عمومی پنهان نکرده‌ایم. همچنین می‌توانم بگویم که در یک نکته کاملاً روشن و صریح هستیم؛ اینکه هر آنچه در این جنگ رخ داد، زخم‌هایی عمیق بر منطقه بر جای گذاشته است. ما باید به این وضعیت پایان دهیم.

🔹مجری: چه کشورهایی در مذاکرات ژنو حضور خواهند داشت؟ آیا کشورهای دیگری در این گفت‌وگوها شرکت خواهند کرد؟

🔹خطیب زاده: ایده اصلی این است که تسهیل‌کنندگان و میانجی‌هایی که در کنار ما حضور داشتند همچنان همراه بمانند تا این مسیر را با یکدیگر طی کنیم. قطر و پاکستان نقش بسیار مهم و تعیین‌کننده‌ای در دستیابی به این یادداشت تفاهم ایفا کردند. اینکه سازوکار دقیق حضور آن‌ها چگونه خواهد بود، موضوعی است که در حال حاضر درباره آن گفت‌وگو و رایزنی می‌کنیم.

📌مشروح مصاحبه اختصاصی شبکه الجزیره با سعید خطیب زاده، معاون وزیر امور خارجه و رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی/۷


🔹مجری: تنگه هرمز بزرگ‌ترین اهرم فشار ایران بود و تأثیر زیادی داشت. آقای قالیباف گفته است که تنگه هرمز دیگر مانند گذشته نخواهد بود. شما برای ۶۰ روز از کشتی‌ها هزینه دریافت نخواهید کرد. پس از آن چه اتفاقی خواهد افتاد؟ آیا به وضعیت پیش از جنگ بازخواهید گشت؟ آیا شرایط جدیدی در تنگه هرمز وجود خواهد داشت؟


🔹خطیب زاده: تنگه هرمز در آب‌های سرزمینی ایران و همچنین آب‌های سرزمینی عمان قرار دارد. این وضعیت طی هزاران سال همین‌گونه بوده است. تنگه هرمز یک آبراه بین‌المللی نیست. بنابراین، نخست از منظر ژئوپلیتیکی و همچنین بر اساس حقوق بین‌الملل، مایلم تأکید کنم که وضعیت حقوقی و سیاسی تنگه هرمز کاملاً روشن است. در طول هزاران سال، این تنگه برای عبور و مرور ایمن باز بوده است و ایران و عمان نیز اطمینان خواهند داد که عبور ایمن صلح آمیز همه طرف‌ها در تنگه هرمز همچنان انجام شود. اما در عین حال، این نیز یک واقعیت میدانی است که جنگ تجاوزکارانه اخیر، ژئوپلیتیک منطقه را برای همیشه تغییر داده است. ما نمی‌توانیم اجازه دهیم کسی از تنگه هرمز علیه امنیت ملی ما سوءاستفاده کند. بنابراین باید اطمینان حاصل کنیم که این تنگه، از جنبه‌های مختلف، همچنان به شکلی مناسب و مسئولانه مورد استفاده قرار گیرد. البته این موضوع ابعاد گوناگونی دارد؛ ازجمله ابعاد زیست‌محیطی، امنیتی و ژئوپلیتیکی. برای مثال، از منظر زیست‌محیطی، این پهنه آبی بسیار باریک که خلیج فارس نام دارد نسبت به هرگونه آلودگی بسیار آسیب‌پذیر است؛ برای نمونه اگر تجهیزات، زیر دریایی و یا سامانه‌های هسته‌ای خاصی از تنگه هرمز عبور کنند، خطر آلودگی وجود خواهد داشت. همچنین ما باید خدمات مختلفی را برای کشتی‌ها و شناورها فراهم کنیم. اینها هزینه هایی خواهد داشت. ما موافقت کردیم که در طول این دوره مذاکرات، دولت ایران عبور ایمن شناورها را تسهیل کند و تمامی هزینه‌های مترتب بر عبور و مرور کشتی‌ها را خود بر عهده بگیرد. اما همه بدانند این جنگ تجاوزکارانه، ژئوپلیتیک منطقه را برای همیشه تغییر داد. ما نمی‌توانیم اجازه دهیم کسی از وضعیت تنگه هرمز علیه امنیت ملی ما سوءاستفاده کند. بنابراین باید اطمینان حاصل کنیم که این تنگه از جنبه‌های مختلف همچنان به‌گونه‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد که برای همه مفید باشد.
موضوع، وضع «عوارض» نیست؛ بلکه هزینه خدمات است که باید درباره آن بحث شود. در یادداشت تفاهم نوشته شده است که ایران و عمان درباره پروتکلی بر اساس حقوق بین‌الملل و حقوق دریاها گفت‌وگو خواهند کرد؛ هرچند ما عضو کنوانسیون حقوق دریاها نیستیم، اما نقاط مثبت و مزیت‌های آن را می‌بینیم و در تعامل با سایر کشورهای ساحلی خلیج فارس نیز درباره آن گفت‌وگو خواهیم کرد. موضع ما کاملاً روشن است و همه آن را درک می‌کنند که چرا ما قصد نداریم هیچ‌گونه سلطه‌ای در آن منطقه اعمال کنیم. باید اطمینان حاصل کنیم که تنگه هرمز در آب‌های سرزمینی ما توسط هیچ کشوری علیه امنیت ملی‌مان مورد سوءاستفاده قرار نگیرد. این موضوع ساده است. ایران تحت تحریم بود؛ همه از تنگه هرمز برای صادرات نفت، پتروشیمی و کالاهای مختلف استفاده می‌کردند، در حالی که ایران محروم بود. و ما درباره تنگه‌ای صحبت می‌کنیم که در آب‌های سرزمینی ما قرار دارد. یک اصل ساده وجود دارد: ایران برای هزاران سال عبور امن کشتی‌های تجاری و جریان کالاها را تضمین کرده و همین کار را ادامه خواهیم داد. اگر هزینه خدمات یا پروتکل‌های جدیدی وجود داشته باشد، این موارد با ایران و عمان و همچنین در گفت‌وگو با سایر کشورهای ساحلی خلیج فارس بررسی خواهد شد.
در باریک‌ترین نقاط، عرض تنگه هرمز کمتر از ۲۱ مایل است؛ بنابراین آب‌های سرزمینی ایران و عمان همپوشانی دارند. هر کشتی که از این تنگه عبور می‌کند یا باید از آب‌های سرزمینی ایران عبور کند یا از آب‌های عمان. این جغرافیا است. عدم استفاده از یک حق باعث نمی‌شود که آن حق وجود نداشته است. ایالات متحده با این جنگ تجاوزکارانه و این جنگی که خود انتخاب کرد، ژئوپلیتیک منطقه را برای همیشه تغییر داد.

📌مشروح مصاحبه اختصاصی شبکه الجزیره با سعید خطیب زاده، معاون وزیر امور خارجه و رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی/۸


🔹مجری: آیا فکر نمی‌کنید ممکن است شما به کشورهای خلیج فارس، آسیا، چین و در واقع به کل جهان آسیب بزنید؟

🔹خطیب زاده: خیر، ما به کسی آسیب نمی‌زنیم. طرفتان کشور دیگری است. همان‌طور که خودتان گفتید، تا پیش از ۲8 فوریه تنگه باز بود. این واشنگتن بود که تصمیم گرفت از آن سوءاستفاده کند و اهدافی را علیه تمامیت ارضی و امنیت ملی ایران دنبال کند. منطق ایران و محاسبات راهبردی آن کاملاً روشن است. ما آماده گفت‌وگوی صادقانه با همه هستیم. واشنگتن بود که این جنگ تجاوزکارانه را آغاز کرد. رئیس کشور ما را شهید کرد. فرماندهان ما را در حالی که خارج از مأموریت بودند، همراه با خانواده‌هایشان در نیمه شب ترور کرد. هزاران غیرنظامی ایرانی را به قتل رساند. زیرساخت‌های غیرنظامی ما هدف قرار گرفتند و اتفاقات مختلفی در خلیج فارس رخ داد. آنها از بخش‌های مختلف خلیج فارس و همچنین دریای عمان برای حمله به ما استفاده کردند. تلاش کردند ما را محاصره کنند. به خاطر دارید زمانی که وزیر امور خارجه دکتر عراقچی گفت تنگه هرمز باز است؟ تنها ده دقیقه بعد، رئیس‌جمهور ترامپ گفت خیر، محاصره کامل برقرار است. بنابراین ما باید اطمینان حاصل کنیم که تنگه هرمز بر علیه ما بکار گرفته نشود و البته برای همه باز بماند؛ اما بر اساس حقوق قانونی ما و حقوق بین الملل.

🔹مجری: آیا آمریکا آنچه را که اکنون می‌گویید می‌پذیرد؟ منظورم دریافت هزینه‌ها و مسیر پیشنهادی ایران است.

🔹خطیب زاده: این موضوع حاکمیتی ما است و صرفا به تمامیت ارضی ما مربوط است. این مسئله‌ای میان ایران و عمان است. در تفاهم‌نامه تصریح شده که ایران فقط برای مدت ۶۰ روز می‌پذیرد هزینه‌های خدمات مربوط به عبور از تنگه هرمز را خود بر عهده بگیرد. پس از آن، قرار است درباره یک پروتکل جدید برای تنگه هرمز توافق شود. آن پروتکل چه خواهد بود؟ هنوز نمی‌دانیم. زیرا این موضوعی است که میان ایران و عمان، و در هماهنگی و گفت‌وگو با دیگر کشورهای ساحلی، بررسی خواهد شد. سایر کشورهای ساحلی نیز دیدگاه‌های خود را مطرح خواهند کرد و ما به چارچوبی خواهیم رسید که برای همه قابل استفاده باشد. با این حال، ژئوپلیتیک، ژئوپلیتیک است. ایالات متحده علیه ایران دست به تجاوز زد و نتیجه اش متفاوت از آنچیزی شد که برایش برنامه ریزی کرده بود.

🔹مجری: آیا این هزینه‌ها پس از پایان ۶۰ روز اجباری خواهد بود؟

🔹خطیب زاده: فکر می‌کنم باید اجازه دهیم مذاکرات انجام شود. باید اجازه دهیم این پروتکل‌ها میان ما مورد بحث قرار گیرند و سپس خواهیم دید نتیجه چه خواهد شد.

🔹مجری: کشورهای ساحلی مانند عربستان سعودی، کویت و قطر به دنبال مسیرهای جایگزین هستند تا وابسته به هرمز نباشند. شاید تنگه هرمز اهمیت خود را از دست بدهد. شاید پروژه‌های دریای سرخ یا خطوط ریلی جای آن را بگیرند. آیا اکنون به نظر نمیرسد که اکنون شما در حال اعمال قدرت بر کشورهای خلیج فارس هستید.

🔹خطیب زاده: شما در حال برداشت نادرست از آنچه رخ داده هستید. ایران آغازگر این جنگ نبود. همان‌طور که گفتم، این جنگ برای ما جنگ سلطه‌طلبی نبود. این یک مقاومت میهن‌پرستانه و قهرمانانه در برابر متجاوزان بود. فکر می‌کنم باید اجازه دهیم این مذاکرات ادامه پیدا کند تا ببینیم سرانجام به کجا می‌رسد. من شخصاً معتقدم زمانی که ایران «ابتکار هرمز» را مطرح کرد، هدف اش جلوگیری از رسیدن به چنین وضعیتی بود. اما دیگر کشورهای منطقه آن را نادیده گرفتند. به یاد دارید که ایران با ابتکار هرمز خواستار آن شده بود که همه کشورهای ساحلی در یک سازوکار فراگیر منطقه‌ای مشارکت داشته باشند. منطق ایران کاملاً روشن است: باید اطمینان حاصل کنیم که از این پس هیچ‌کس نتواند از تنگه هرمز برای محروم کردن ایران از حقوق حاکمیتی خود سوءاستفاده کند. این اصل اساسی ما است. ما قصد نداریم هیچ اقدامی علیه همسایگان خود انجام دهیم.

📌مشروح مصاحبه اختصاصی شبکه الجزیره با سعید خطیب زاده، معاون وزیر امور خارجه و رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی/۹

🔹مجری: آیا مردم خلیج فارس، اعراب این جنگ را آغاز کردند؟ ایران نمی‌تواند به آمریکا دسترسی پیدا کند اما به کشورهای خلیج فارس دسترسی دارد و لذا به این کشورها به جای آمریکا حمله کرد.

🔹خطیب زاده: این جنگ یک لحظه حقیقت برای منطقه بود؛ همه نقاب‌ها کنار رفتند. ما در تهران دیگر نمی‌توانیم وانمود کنیم و ‌نبینیم. وانمود کنیم که امنیت برخی کشورها می‌تواند به بهای ناامنی ایران تأمین شود. دیگر نمی‌توانیم وانمود کنیم که پایگاه‌های آمریکایی در این منطقه صرفاً برای ماهیگیری در خلیج فارس ایجاد شده‌اند. دیگر نمی‌توانیم نادیده بگیریم که حضور این پایگاه‌های نظامی در کشورهای مختلف عربی، اضطراب‌های راهبردی ایجاد می‌کند و خود یکی از منابع بی‌ثباتی در منطقه است. دیگر نمی‌توانیم وانمود کنیم که بی‌ثباتی فقط دامن یک کشور را می‌گیرد. وقتی بی‌ثباتی آغاز شود، همه جا را فرا می‌گیرد. برای آن مرزی وجود ندارد. همچنین دیگر نمی‌توانیم نادیده بگیریم که سیاست‌های توسعه‌طلبانه اسرائیل و عادی سازی در خلیج فارس منبع بی‌ثباتی است و برای همه پیامدهای راهبردی دارد. ما نمی‌توانیم بپذیریم که وقتی پایگاه‌های آمریکایی در برخی کشورهای عربی علیه ما استفاده می‌شوند، گفته شود این پایگاه‌ها تحت حاکمیت آمریکا هستند؛ اما وقتی ایران پاسخ می‌دهد، ناگهان گفته شود این پایگاه‌ها تحت حاکمیت همان کشورهای میزبان هستند. در اینجا یک استاندارد دوگانه وجود دارد. اگر این پایگاه‌ها واقعاً تحت اختیار ایالات متحده هستند و کشورهای عربی هیچ کنترلی بر آنها ندارند، پس موضوع روشن است. اما اگر بر آنها کنترل دارند، باید انتظار داشته باشند که ایران در برابر حملاتی که از آن پایگاه‌ها علیه ایران انجام می‌شود، واکنش نشان دهد. همان‌طور که گفتم، محاسبات راهبردی ایران از همان لحظه‌ای که این جنگ تجاوزکارانه علیه ایران آغاز شد - جنگی که در آن به ساختار حاکمیتی کشور حمله شد و آن همه جنایت علیه ایران صورت گرفت ــ برای همیشه تغییر کرد؛ از موضع دفاعی به موضع تهاجمی، و از خویشتنداری به پاسخ متقابل کامل در برابر آمریکایی‌ها. آمریکایی‌ها آغازگر همه این تجاوزها بودند. پنتاگون بارها از کشورهای عربی خلیج فارس با اسم برای مشارکت در این تجاوز تشکر کرد. رئیس‌جمهور ترامپ نیز همین کار را انجام داد و دیگر مقام‌های آمریکایی نیز نام کشورهایی را مطرح کردند که در این تهاجم در کنار واشنگتن قرار گرفتند.

🔹مجری: اما برخی کشورهای عربی وارد جنگ نشدند. چرا از آنها تمجید نکردید؟

🔹خطیب زاده: منظور شما را می‌فهمم. شما می‌خواهید کشورهای عربی را از جنایات و جرائم جنگی که آمریکا و اسرائیل علیه ایران مرتکب شدند، جدا کنید و من این را درک می‌کنم. اما از نگاه مردم ایران، هر موشکی که از خاک کویت شلیک شده باشد، از قلمرو کویت شلیک شده است. جنگنده‌های اف-۱۶ که در عملیات‌ها مشارکت داشتند، در آسمان کویت و بر فراز قلمرو شما ساقط شدند. کشورهای دیگر هم همین وضعیت را دارند. بنابراین جدا کردن کشورهای عربی از این اقدامات آمریکا را متوجه می‌شوم، اما در عین حال، واقعیت، واقعیت است و بخشی از این تجاوزها و جنایات از خاک برخی همسایگان ما صورت گرفت.

🔹مجری: پس چرا آقای پزشکیان بابت حمله به برخی کشورهای عربی عذرخواهی کرد؟

🔹خطیب زاده: از خودتان یا از مخاطبانتان بپرسید: اگر ایران واقعاً به کشورهای عربی همسایه حمله کرده بود، چرا هیچ تلفاتی در آن کشورها وجود ندارد؟ در بسیاری از کشورهای عربی حتی یک مجروح هم وجود ندارد. زیرا ما پایگاه‌های آمریکا را هدف قرار می‌دادیم؛ به‌صورت دقیق و نقطه‌زنی. اکنون نیز گزارش‌های آن منتشر شده است.

📌مشروح مصاحبه اختصاصی شبکه الجزیره با سعید خطیب زاده، معاون وزیر امور خارجه و رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی/۱۰


🔹مجری: من درباره تلفات انسانی و هدف قرار دادن غیرنظامیان صحبت می‌کنم.

🔹خطیب زاده:درست نیست. ایران با موشک‌های بسیار دقیق عملیات انجام می‌داد. شاید بگویید همیشه احتمال خطای انسانی وجود دارد؛ من این را می‌پذیرم. اما اگر از عربستان سعودی یا دیگر کشورهای منطقه سؤال کنید، تلفات انسانی نخواهید دید. هرجا ما حمله کردیم، هدف ما پایگاه‌های آمریکا یا پناهگاه‌هایی بود که نیروهای آمریکایی برای در امان ماندن از موشک‌های ایران در آنها مستقر بودند. ایران از طریق شبکه‌های اطلاعاتی خود حتی محل همان پناهگاه‌ها را شناسایی و هدف‌گیری کرده بود. هدف ما صرفاً دارایی‌ها و زیرساخت‌های آمریکا بود. اما اجازه بدهید از منظر یک اندیشکده‌ای هم به موضوع نگاه کنم. باید به آینده فکر کنیم. من نارضایتی موجود در مردم منطقه را می‌بینم و مطمئنم که در جلسات غیرعلنی نیز شما متوجه منظور من می‌شوید وقتی می‌گویم پایگاه‌های آمریکایی در منطقه برای ماهیگیری ایجاد نشده‌اند. این پایگاه‌ها برای هدف مشخصی وجود دارند. رادارهایی با برد پنج هزار کیلومتر که در برخی کشورهای عربی مستقر شده‌اند، برای ماهیگیری نیستند؛ بلکه علیه ایران یا دیگر کشورها طراحی شده‌اند. ما در روابط هیچ کشوری با آمریکا دخالت نمی‌کنیم. اما حق داریم به همسایگان خود بگوییم که ما همسایه یکدیگریم و هیچ کشور ثالثی نباید بر روابط دوجانبه ما، رفاه جامعه ایران و امنیت جامعه ایران تأثیر منفی بگذارد. من فکر می‌کنم کشورهای عرب باید از سیاست حذف ایران که نتیجه نداده فاصله بگیرند و به سمت یک سازوکار فراگیر حرکت کنیم. ما به یک تغییر پارادایم نیاز داریم؛ از «امنیت برای برخی» به «امنیت برای همه». باید به سمت درکی جدید در منطقه حرکت کنیم؛ درکی که بر اساس آن ایران، عراق و دیگر کشورهای ساحلی شریک یکدیگر باشند، نه اعضای بلوک‌های رقیب. این همان رویکردی است که باید در پیش بگیریم. این جنگ بسیار ویرانگر بود، اما در عین حال درک تازه‌ای را نیز برای همه ما به همراه آورد.

🔹مجری: نظر شما درباره تحریم‌ها چیست؟

🔹خطیب زاده: تحریم‌ها باید مرتفع و در نهایت برداشته شوند. هر توافق پایدار باید نوعی توازن میان عدم اشاعه، رفع تحریم‌ها و سایر موضوعات مرتبط ایجاد کند. رفع تحریم‌ها عاملی است که می‌تواند آینده هر توافقی را تضمین کند. ما ساده‌ نیستیم و می‌دانیم که درباره توانایی رئیس‌جمهور آمریکا برای لغو همه این تحریم‌ها بحث‌های زیادی وجود دارد. اما تصمیم گرفته‌ایم وارد سیاست داخلی آمریکا نشویم. آنها باید تعهد بدهند، تضمین‌های عینی ارائه کنند و اینکه چگونه می‌خواهند به تعهدات خود عمل کنند، بر عهده خودشان است.

🔹مجری: دارایی‌های مسدودشده ایران چه ارزشی دارند؟ آیا یکجا آزاد خواهند شد؟

🔹خطیب زاده: از شما تشکر می‌کنم که یادآوری کردید این پول مردم ایران و متعلق به ما است؛ زیرا گاهی درباره آن طوری صحبت می‌شود که انگار قرار است به ایران صدقه داده شود. این پول متعلق به مردم ایران است که به شکلی غیرقانونی، نامشروع و فرامرزی در برخی بانک‌ها مسدود شده است. آنچه بر سر آن توافق کرده‌ایم، تلاش برای آزادسازی این دارایی‌هاست و این خط قرمز ما است. تمام دارایی‌های ما باید آزاد شوند تا بتوانیم از آنها استفاده کنیم. البته در طول این شصت روز درباره جنبه‌های مختلف توافق مذاکره خواهیم کرد.

🔹مجری: صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری چیست؟ کدام کشورها آن را تأمین می‌کنند؟ آیا اجباری است؟

🔹خطیب زاده: این دقیقاً یکی از موضوعاتی است که قرار است در شصت روز آینده درباره آن مذاکره کنیم. هنوز توافق نهایی یا جزئیات قطعی درباره آن وجود ندارد. ایده‌هایی مطرح شده و متن‌هایی میان طرف‌ها رد و بدل شده است. ما با همسایگان خود و برخی کشورهای منطقه گفت‌وگوهایی داشته‌ایم و ایالات متحده نیز دیدگاه‌های خاص خود را درباره این موضوع دارد. همه این مسائل در آینده نهایی خواهد شد.

🔹مجری: آیا این موضوع به نفع ایران است؟ آیا بخشی از غرامت جنگی محسوب می‌شود؟

🔹خطیب زاده: روشن است که در طول جنگ بسیاری از زیرساخت‌های ایران هدف قرار گرفتند. هرچه سریع‌تر بتوانیم کشور را بازسازی کنیم و خسارت‌های واردشده به اقتصاد ایران را جبران کنیم، نه تنها برای ایران بلکه برای آینده منطقه نیز بهتر خواهد بود.

📌مشروح مصاحبه اختصاصی شبکه الجزیره با سعید خطیب زاده، معاون وزیر امور خارجه و رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی/۱۱


🔹مجری: قطر چگونه در دستیابی به این تفاهم‌نامه نقش ایفا کرد؟ آیا از ابزارهای اقتصادی استفاده کرد؟

🔹خطیب زاده: اجازه بدهید نکته‌ای را روشن کنم. نقشی که عمان در دور نخست ایفا کرد، نقشی که پاکستان در این دور بر عهده گرفت و همچنین نقشی که قطر در این مرحله داشت، نشان داد که ما در منطقه‌ای متفاوت زندگی می‌کنیم. منطقه ما به سطح بیسابقه ای از بلوغ و جایگاه در روابط بین‌الملل رسیده است. در ادبیات دانشگاهی از چنین کشورهایی با عنوان «قدرت‌های میانی» یاد می‌شود. من معتقدم منطقه ما اکنون به مرحله‌ای رسیده که برخی کشورهای آن قادرند در سطح بین المللی ایفای نقش کنند. قطر و پاکستان نشان دادند که توانایی ایفای چنین نقشی را دارند.

🔹مجری: وزیر خارجه عربستان، شاهزاده فیصل بن فرحان، گفته بود پیش از جنگ روابط ایران و عربستان در مسیر خوبی قرار داشت، اما اکنون اعتماد به ایران از دست رفته است. چشم‌انداز شما برای روابط با کشورهای خلیج فارس چیست؟

🔹خطیب زاده: فکر می‌کنم باید در انتخاب واژه‌ها و ادبیات خود مثبت‌تر باشیم. اکنون سعی می‌کنم کمی رسمی‌تر صحبت کنم. زخم‌ها وجود دارند. خسارت‌ها وجود دارند. می‌توانیم از امروز تا هزاران سال آینده به بازی‌ شماتت علیه یکدیگر ادامه دهیم. اما تاریخ از ۲8 فوریه یا حتی از یک سال پیش آغاز نشده است. ما تاریخی طولانی پشت سر خود داریم و باید نسبت به این تاریخ هوشیار باشیم. اما آنچه اکنون در اختیار داریم، سرنوشت مشترک ما است. همه ما در منطقه با رژیم اسرائیل مواجه هستیم؛ رژیمی که از دید ما مشکل اصلی و ریشه بسیاری از مشکلات موجود در این منطقه است. در مقابل، ما دیگر کشورهای منطقه منافع مشترک داریم. نگرانی‌های مشترک داریم. باید به سمت نوعی درک متقابل جدید و یک سازوکار منطقه‌ای فراگیر حرکت کنیم؛ سازوکاری که بتواند ما را از بلوک‌های رقیب به شرکایی برای رفاه و پیشرفت مردم منطقه تبدیل کند. مردم ما شایسته چنین آینده‌ای هستند.

🔹مجری: روابط با ترکیه چطور است؟

🔹خطیب زاده: عالی است. ما به سطح بالایی از درک متقابل با ترکیه رسیده‌ایم. البته می‌توانم توضیح دهم که ترکیه نیز چگونه در این روند کمک کرد.

🔹مجری: درباره روسیه و چین چه می‌گویید؟ چین از بسته شدن مسیرهای تجاری آسیب دید. شاید این اقدام پیام مستقیمی از سوی ایران بود. روابط شما با روسیه نیز در جریان جنگ آزموده شد. ایران به متحدان خود نیاز داشت؛ به چین و روسیه. درباره روابط ایران با چین و روسیه، که در برابر آمریکا قرار دارند، چه نظری دارید؟

🔹خطیب زاده: ما شریک یکدیگر هستیم. به طور مداوم با هم در ارتباط هستیم، مشورت می‌کنیم و دیدگاه‌های خود را با یکدیگر در میان می‌گذاریم. آنها مواضع ما را می‌شناسند و البته خودشان نیز دیدگاه‌های خاص خود را دارند. آنچه اهمیت دارد این است که آنها بازی ژئواستراتژیک و ژئوپلیتیکی‌ای را که ایالات متحده در حال انجام آن است، درک می‌کنند. همچنین درک می‌کنند که این نبرد برای ما، نبردی وجودی بود. آنها می‌دانند که ایران تا چه اندازه فداکاری کرده است؛ نه فقط برای ایران، بلکه برای منطقه و حتی برای نظم بین‌المللی. هدف این بود که اجازه داده نشود هیچ کشوری بتواند کشور دیگری را با زور وادار به تغییر ساختار سیاسی خود کند یا آن را سرنگون سازد. اگر سند راهبرد امنیت ملی ایالات متحده را که در سال ۲۰۱۷ و در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ منتشر شد مطالعه کنید، خواهید دید که در آن سند، چین و روسیه «قدرت‌های تجدیدنظرطلب» توصیف شده‌اند و ایران نیز به‌عنوان یک دشمن معرفی شده است. لذا آنها شرایط را به‌خوبی درک می‌کنند. ما امیدواریم که پس از این مقاومت قهرمانانه ایران، ایالات متحده نیز به این نتیجه رسیده باشد که جنگ راه‌حل مشکلاتش نیست. تنها گزینه موجود، احترام به ایران و مذاکره بر پایه احترام متقابل است.

📌مشروح مصاحبه اختصاصی شبکه الجزیره با سعید خطیب زاده، معاون وزیر امور خارجه و رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی/۱۲


🔹مجری: می‌خواهم درباره متحدان ایران نیز سؤال کنم؛ به‌ویژه حزب‌الله. آیا با توجه به خسارت‌های گسترده‌ای که اسرائیل به حزب‌الله وارد کرده، ایران به حزب‌الله یا لبنان کمک خواهد کرد؟

🔹خطیب زاده: حزب‌الله یک جنبش واقعی مقاومت لبنانی است. پیش از حمله اسرائیل در سال ۱۹۸۲، حزب‌الله وجود نداشت. همان تجاوز و اشغالگری بود که زمینه شکل‌گیری حزب‌الله را فراهم کرد؛ جنبشی که برای مقاومت در برابر آن اشغال به وجود آمد. منظورم را متوجه می‌شوید. حزب‌الله پدیده‌ای نیست که در لبنان ساخته یا تحمیل شده باشد. حزب‌الله در لبنان باقی خواهد ماند. در عین حال این مسئله‌ای داخلی در لبنان است و این مردم لبنان هستند که باید درباره آن تصمیم بگیرند. حزب‌الله بخشی از ساختار سیاسی لبنان است. نمایندگان پارلمان دارد. همان‌طور که می‌دانید، حزب‌الله یک حزب سیاسی رسمی است؛ فقط یک نیروی نظامی نیست . بنابراین تأکید می‌کنم که این موضوعی داخلی برای لبنان است و خود لبنانی‌ها باید درباره آن تصمیم بگیرند. اما اگر از من به‌عنوان یک فعال اندیشکده ای بپرسید، حزب‌الله واقعیتی پایدار در لبنان خواهد بود؛ زیرا یک جنبش اصیل مقاومت است.

🔹مجری: : آیا ایران در بازسازی لبنان مشارکت خواهد کرد؟ زیرا لبنان ویران شده است.

🔹خطیب زاده: ما معتقدیم که اشغالگری باید پایان یابد. ما معتقدیم که اسرائیل باید به مرزهای بین المللی احترام بگذارد. ما معتقدیم تنها در صورتی صلح و ثبات در منطقه وجود خواهد داشت که اسرائیل به حقوق بین الملل احترام بگذارد. ما، به‌عنوان ایران، و همچنین در کنار برخی کشورهای عربی، همگی لنگرهای ثبات در این منطقه هستیم. فکر می‌کنم همگی در یک مسیر قرار داریم تا به حکومت اسرائیل بفهمانیم که هیچ گزینه‌ای جز پذیرش تمامیت ارضی و حاکمیت لبنان ندارد.

🔹مجری: دکتر سعید خطیب‌زاده، معاون وزیر امور خارجه ایران و ورئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی وزات امور خرجه جمهوری اسلامی ایران. من با شما گفت‌وگو کردم؛ هم به‌عنوان یک سیاستمدار و هم به‌عنوان یک دانشگاهی. بسیار سپاسگزارم.

🔹خطیب زاده: من نیز از شما برای این گفت‌وگوی مهم بسیار سپاسگزارم. همچنین از اینکه فرصت دادید از منظر دانشگاهی صحبت کنم، نه صرفاً از منظر سیاسی. باید به شما و همه مخاطبانتان بگویم که شخصاً معتقدم منطقه ما در طول دهه‌های گذشته، در نتیجه رخدادهای مختلف، آسیب‌های فراوانی دیده است. اکنون زمان آن رسیده که با یکدیگر به جلو حرکت کنیم.همگی باید کاستی‌ها را بپذیریم، اما در عین حال باید به یکدیگر کمک کنیم تا به آینده‌ای بهتر برسیم. بسیار سپاسگزارم.

مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ ۖ فَمِنْهُم مَّن قَضَىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ ۖ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا

كأنّ كلَّ من حمل قضيةً عاد ليشهد هذه اللحظة.

گویی همه آنان که روزی برای یک آرمان برخاستند، امروز بازگشته‌اند تا شاهد این لحظه باشند.


As if everyone who ever stood for a cause had returned to witness this moment.