2.
OSI model
O'tkan asrning 70-80 yillarida global tarmoq rivojlanishni boshlaganda turli xil qurilmalar, har xil joylardan, turlicha usulda aloqa qilish uchun, va aloqa jaroyonida turli xil konfliktlar kelib chiqa boshlaydi natijada esa tarmoq injinerlari o'zaro kelishib biror standart yaratish uchun birlashadi va ular 1984 - yilda Muloqotning etalon modeli - OSI (Open System Interconnection) ni ommaga e'lon qilishadi. Endi qaysi kompaniya(CISCO, Huawei, HP, ZyXel....) tarmoq qurilmalarini ishlab chiqarsa aynan shu standartga moslab ishlab chiqaradigan bo'ldi va ulkan muammo shu model orqali hal qilindi.

Quyida ushbu model haqida qisqacha tanishamiz ...🔜

@interview_uz 🤗

Maqsadimiz - Al-Xorazmiyning haqiqiy avlodlarini tayyorlashda kòmaklashish

#tarmoq #networking #OSI_model

3.
7️⃣ Application Layer (Amaliy qatlam)
U tarmoqda amaliy va tizimli dasturlarning o‘zaro aloqasini taʼminlaydi (foydalanuvchi va tarmoq o‘rtasida interfeysni taʼminlagan holda). Bu pog‘onada amaliy xizmatlar bajariladi, yaʼni:
✔️ fayllarni uzatish,
✔️ olislashgan holda terminalga kirish (Telnet),
✔️ elektron pochta va hokazo.

@interview_uz 🤗

Maqsadimiz - Al-Xorazmiyning haqiqiy avlodlarini tayyorlashda kòmaklashish

#tarmoq #networking #osi_model #application #amaliy_pogonasi

0️⃣ Data Structures.
Qisqa qilib aytganda bu - bu ma'lum bir holatga ko'ra o'zida ma'lumotlarni saqlaydigan konteynerlardir. Bizga ma'lumki informatika fanidagi asosiy obyekt sifatida "Ma'lumot"lar turadi. IT sohasida har doim ma'lumotlar bilan ishlanadi. Turli xil holatlar uchun ma'lumotlar ma'lum bir formatda saqlanishi kerak. Bunday ehtiyojlarni qondiradigan bir nechta data structure lar mavjud. Ulardan eng ko'p foydalaniladiganlari quyidagilar:
➖ Arrays;
➖ Stacks;
➖ Queues;
➖ LinkedList;
➖ Trees;
➖ Graphs;
➖ Hashtables.
Data structure lar har xil holatlarda bo'ladi, ba'zilari biror masalalarda samarali va boshqalarida samarasiz bo'lishi mumkin.

@interview_uz 🤗

Maqsadimiz - Al-Xorazmiyning haqiqiy avlodlarini tayyorlashda kòmaklashish

#data_structures #introduction

1️⃣ Data Structures - Arrays (Massivlar).
Eng ko'p tarqalgan ma'lumotlar strukturalaridan biri bu - massivlardir. Ko'plab dasturlash tillari massivlarni qo'llab-quvvatlaydi. Massivlar ma'lumotlar strukturalarini boshlashda boshlang'ich nuqta hisoblanadi.

Xususiyatlari:
➖ Massiv - bu obyektdir;
➖ Massiv bir xil data type ga ega bo'lgan elementlarni saqlaydi;
➖ Massiv o'lchami chegaralangan bo'ladi;
➖ Massiv elementlariga index lar orqali murojaat qilinadi; index lar 0 dan boshlanadi (misol uchun: 0, 1, 2, 3, 4, ...). Massivlarda index orqali elementlarga murojaat qilish juda ham tez bo'ladi;

Massiv turlari:
➖ Bir o'lchamli;
➖ Ko'p o'lchamli (Massiv ichida massiv).

@interview_uz 🤗

Maqsadimiz - Al-Xorazmiyning haqiqiy avlodlarini tayyorlashda kòmaklashish

#data_structures #arrays

​Bugun InterView.uz loyihasi doirasida navbatdagi uchrashuvimiz bo'lib o'tdi. BU galgi uchrashuvimizda SQL bo'yicha advanced savollarga javoblar berib ketildi. Agar sizlarga sifatli shaklda taqdim qila olsak, youtube kanalimizga qo'yishimiz mumkin.

@interview_uz 🤗

Maqsadimiz - Al-Xorazmiyning haqiqiy avlodlarini tayyorlashda kòmaklashish

#uchrashuv #mahorat #darsi #SQL

InterView.uz Youtube kanalimizga navbatdagi Identifikatorlarni nomlash mavzusi bo'yicha mahorat darsini joyladik.

Videoda quyidagilarni yaxshi o'rganib olasiz
1. Nomlash konvensiyasi
2. Nomlash konvensiyasining afzalliklari
3. CamelCase
4. snake_case
5. SCREAMING_SNAKE_CASE
6. kebab-case
7. Maqsadini aytib turadigan nomlar
8. Noto’g’ri ma’lumot bermang
9. Ma’nosi farq qiladigan o’zgaruvchilar
10. Talaffuz qilinadigan nomlar
11. Izlanadigan nomlardan foydalaning
12. Vengercha notatsiya (HN)
13. Avoid mental mapping
14. Class nomlari
15. Metod nomlari
16. Bitta konsepsiyaga bitta so’z
17. Yechimdan kelib chiqib nom berish
18. Muammodan kelib chiqib nom berish
19. Kontekstdan kelib chiqib nom bering
20. Juda ham ko’p context qo’shib tashlamang

https://youtu.be/Jiums3sKEr8

@interview_uz 🤗

Maqsadimiz - Al-Xorazmiyning haqiqiy avlodlarini tayyorlashda kòmaklashish

#clean_code #nomlash #uchrashuv #mahorat_darsi #mahorat

Nomlash konvensiyasi yoki Identifikatorlarni nomlash mavzusi bo'yicha mahorat dars muallifi 3i inc. kompaniyasi dasturchisi Mirjalol Norqulov.

Videoni ko'rish

@interview_uz 🤗

Maqsadimiz - Al-Xorazmiyning haqiqiy avlodlarini tayyorlashda kòmaklashish

3. Algoritim xossalari
Algoritim xossalari 5 ta bo‘lib ular Diskretlilik, Tushunarlilik, Aniqlik, Ommaviylik, Natijaviylik kabi xossalarga ega. Algoritim quyidagi xossalar asnosida ishlab chiqiladi

1️⃣ Diskretlilik. Bu xossaning mazmuni-algoritmlarni doimo chekli qadamlardan iborat qilib bo‘laklash imkoniyatini mavjudligidir.
2️⃣ Tushunarlilik. Ijrochiga tavsiya etilayotgan ko‘rsatmalar uning uchun tushunarli bo‘lish kerak, aks holda ijrochi oddiygina amalni ham bajara olmaydi.
3️⃣ Aniqlik. Ijrochiga berilayotgan ko‘rsatmalar aniq mazmunda bo‘lishi kerak. Chunki, ko‘rsatmadagi noaniqliklar mo‘ljaldagi maqsadga erishishga olib kelmaydi.
4️⃣ Ommaviylik. Har bir algoritm mazmuniga ko‘ra bir turdagi masalalarning barchasi uchun ham o‘rinli bo‘lishi kerak.
5️⃣ Natijaviylik. Har bir algoritm chekli sondagi qadamlardan keyin natija berishi shart. Bajariladigan amallar ko‘p bo‘lsa ham natijaga olib kelishi kerak.

@interView_uz🤗

Maqsadimiz - Al-Xorazmiynig haqiqiy avlodlarini tayyorlashda ko‘maklashish

#algoritim

5. Blok-sxemani tasvirlash jadvali
Quyidagi geometrik shakillar orqali algoritimlar grafik blok-sxema shaklida tasvirlanadi.

@interview_uz🤗

Maqsadimiz - Al-Xorazmiynig haqiqiy avlodlarini tayyorlashda ko'maklashish

@algoritim @blok_sxema

4.
6️⃣ Presentation Layer (Taqdimot qatlam).
Bunda maʼlumotlarni uzatishda ularni bir xil standard asosida uzatishni ta'minlaydi. Misol uchun audio fayllar .mp3, .ogg, .acc (va hokazo) formatda yuborilishini aynan shu poģona ta'minlaydi. Ma'lumotlarni maxfiylashtirish ham ushbu poģonaning vazifalaridan biridir.

@InterView_uz

Maqsadimiz: Al-Xorazmiyning haqiqiy avlodlarini tayyorlashda ko'maklashish

#tarmoq #networking #osi_model #taqdimot_pogona #presentation_layer

2️⃣ Data Structures - Stacks.
Uning ishlashi quyidagicha tartibda bo'ladi: xotiraga qo'shilgan oxirgi element birinchi murojaat qilish mumkin bo'lgan holatda saqlash. Ya'ni LIFO (Last In First Out) dir. Birinchi yoki o'rtadagi elementga murojaat qilish uchun, ulardan avvalgi elementlarni Stack dan olish zarur. Stack larga doir misol sifatida, ustma - ust terilgan kitoblar, idishlar va h.k. larni aytishimiz mumkin.

Xususiyatlari:
➖ Stack arraydan tashkil topgan;
➖ Stack ga element qo'shish uchun "push" funksiya ishlatilinadi;
➖ Stack dan element olish uchun "pop" funksiya ishlatilinadi;
➖ Stack ning ichida element bor yoki yo'qligini tekshirish uchun "empty" funksiya ishlatilinadi;
➖ Stack o'lchami "size" funksiya bilan olinadi.

@interview_uz 🤗

Maqsadimiz - Al-Xorazmiyning haqiqiy avlodlarini tayyorlashda kòmaklashish

#data_structures #stacks

3️⃣ Data Structures - Queues.
Queue - bu navbat degani. Queue ham Stack ga o'xshash data structure hisoblanadi. Farqi shundaki Queue FIFO ("First In First Out" - birinchi kirgan birinchi chiqadi) holatida ishlaydi. Ya'ni bunda birinchi kiritilgan element xotirada birinchi murojaat qilinadigan holatda saqlanadi. Real hayotda bunga doir misollar ko'plab topiladi. Misol uchun do'kondan biror mahsulot sotib olish uchun kelgan mijozlarning navbatini olish mumkin.

Xususiyatlari:
➖ Queue ham arraydan tashkil topgan;
➖ Queue ga element qo'shish uchun "enqueue" funksiya ishlatilinadi;
➖ Queue dan element olish uchun "dequeue" funksiya ishlatilinadi;
➖ Queue ning birinchi qo'shilgan elementi "front" funksiya bilan olinadi;
➖ Queue ning oxirgi qo'shilgan elementi "rear" funksiya bilan olinadi.

Queue turlari:
➖ Queue;
➖ Priority Queue;
➖ Circular queue
➖ Double ended queue (Dequeue);

@interview_uz 🤗

Maqsadimiz - Al-Xorazmiyning haqiqiy avlodlarini tayyorlashda kòmaklashish

#data_structures #queue

4. Xorazmiy qalamiga mansub 20 dan ortiq asarlarning faqat 10 tasi bizgacha yetib kelgan. Bular
1️⃣ “Aljabr va al-muqobala hisobi haqida qisqacha kitob” – algebraik asar,
2️⃣ “Hind hisobi haqida kitob” yoki “Qoʻshish va ayrish haqida kitob” – arifmetik asar,
3️⃣ “Kitob surat-ul-arz” – geografiyaga oid asar.
4️⃣ “Zij”,
5️⃣ “Asturlob bilan ishlash haqida kitob”,
6️⃣ “Asturlob yasash haqida kitob”,
7️⃣ “Asturlob yordamida azimutni aniqlash haqida”,
8️⃣ “Kitob ar-ruhoma”,
9️⃣ “Kitob at-taʼrix”,
🔟 “Yahudiylarning taqvimi va bayramlarini aniqlash haqida risola”.
Bu asarlarning toʻrttasi arab tilida, bittasi Fargʻoniyning asari tarkibida, ikkitasi lotincha tarjimada saqlangan va qolgan uchtasi hali topilgan emas.

@interview_uz 🤗

Maqsadimiz - Al-Xorazmiyning haqiqiy avlodlarini tayyorlashda kòmaklashish

#xorazmiy #alloma

4️⃣ Data Structures - LinkedList.
LinkedList data structure Array dan ma'lumotlarni saqlashda, xotiradan joy ajratishda va amallarni bajarishda farq qiladi. LinkedList zanjir kabidir. U "node" lardan tashkil topgan.

Xususiyatlari:
➖ Har bir node o'zida element va keyingi node ga murojaat uchun pointer saqlaydi;
➖ Element qo'shish "add" funksiyasi bilan bajariladi;
➖ Element olish "get" funksiyasi bilan bajariladi;
➖ LinkedListning boshi va oxiriga element qo'shish "addFirst" va "addLast" funksiyasi bilan bajariladi;
➖ LisnkedListning boshi va oxiridan element olish "getFirst" va "getLast" funksiyasi bilan bajariladi.

LinkedList turlari:
➖ Simple Linked List - bir tomlama yo'nalgan;
➖ Doubly Linked List - ikki tomonlama yo'nalgan;
➖ Circular Linked List - oxirgi element birinchi elementga pointer saqlaydi va huddi shunday birinchi element oxirgi elementga pointer saqlaydi.

@interview_uz 🤗

Maqsadimiz - Al-Xorazmiyning haqiqiy avlodlarini tayyorlashda kòmaklashish

#data_structures #linkedlist

5️⃣ Data Structures - Graphs.
Graph - tarmoq shaklida bir - biri bilan bog'langan node lar to'plamiga aytiladi. Graph larda node larni "vertices" deb atashadi. Ikkita vertex larni birlashtiruvchi chiziq - "edges" (qirralar) deb ataladi. Graph lar "Undirected" (yo'naltirilmagan) hamda "Directed" (yo'naltirilgan) turlarga bo'linadi. Graph data structure har bir edge larni biror ramziy belgi yoki qiymatlar (narx, sig'im, uzunlik va h.k.) bilan bog'lashi mumkin.

Tasvirlanishi:
➖ Adjacency list - matritsa ko'rinishida tasvirlash;
➖ Adjacency matrix - ro'yxat ko'rinishida tasvirlash;
➖ Incidence matrix - mantiqiy qiymatlarga asoslangan matritsa ko'rinishida tasvirlash.

Elementlarni ko'rib chiqish usullari:
➖Depth-First Traversal;
➖Breadth-First Traversal.

@interview_uz 🤗

Maqsadimiz - Al-Xorazmiyning haqiqiy avlodlarini tayyorlashda kòmaklashish

#data_structures #graphs

6️⃣ Data Structures - Trees.
Tree - iyerarxik shaklidagi data structure hisoblanadi. Tree o'zida node lar va ularni bog'lab turuvchi edge larni saqlaydi. U Graph data structure ga o'xshab ketsada, ammo asosiy farq shundan iboratki Tree larda sikllik holati yo'q. Ya'ni bitta "Root" bo'ladi va shu orqali qolgan node lar shakllanadi. Misol uchun, "Parent" node lar, "Child" node lar "Leaf" node lar kabilar.

Tree data structures ning eng ko'p tarqalgan turlari:
➖N-ary Tree;
➖Balanced Tree;
➖Binary Tree;
➖Binary Search Tree;
➖AVL Tree;
➖Red Black Tree.


@interview_uz 🤗

Maqsadimiz - Al-Xorazmiyning haqiqiy avlodlarini tayyorlashda kòmaklashish

#data_structures #trees

7️⃣ Data Structures - HashTables.
Hash Table - ma'lumotlarni "key"-"value" (kalit - qiymat) holatida saqlovchi data structure hisoblanadi. Hash Table o'zida assotsiativ massivni ishlatadi. Shuningdek, uni Map, Dictionary deb ham atashadi.
Hash Table hash-code deb ataluvchi indeksni hisoblashda hash-funksiyani ishlatadi. Bu hash-code orqali "buckets" yoki "slots" deb ataluvchi massivdan kerakli qiymatlar qidiriladi va olinadi. Shuningdek hashlashga asoslangan yana boshqa data structure lar ham bor, ammo eng ko'p qo'llaniladigani Hash Table dir.
Hashlash jaroyonida kolliziya holatlari ham bo'ladi. Ya'ni bir indeksda bir necha qiymatlarning to'g'ri kelib qolish holatlari.

Hashlashga asoslangan data structures ning ishlashi quyidagi uchta faktorga bog'liq:
➖Hash-funksiyaga;
➖Hash Table hajmiga;
➖Kolliziya holatini nazorat qilish metodiga.

@interview_uz 🤗

Maqsadimiz - Al-Xorazmiyning haqiqiy avlodlarini tayyorlashda kòmaklashish

#data_structures #hashtables

4. Xorazmiy qalamiga mansub 20 dan ortiq asarlarning faqat 10 tasi bizgacha yetib kelgan. Bular
1️⃣ “Aljabr va al-muqobala hisobi haqida qisqacha kitob” – algebraik asar,
2️⃣ “Hind hisobi haqida kitob” yoki “Qoʻshish va ayrish haqida kitob” – arifmetik asar,
3️⃣ “Kitob surat-ul-arz” – geografiyaga oid asar.
4️⃣ “Zij”,
5️⃣ “Asturlob bilan ishlash haqida kitob”,
6️⃣ “Asturlob yasash haqida kitob”,
7️⃣ “Asturlob yordamida azimutni aniqlash haqida”,
8️⃣ “Kitob ar-ruhoma”,
9️⃣ “Kitob at-taʼrix”,
🔟 “Yahudiylarning taqvimi va bayramlarini aniqlash haqida risola”.
Bu asarlarning toʻrttasi arab tilida, bittasi Fargʻoniyning asari tarkibida, ikkitasi lotincha tarjimada saqlangan va qolgan uchtasi hali topilgan emas.

@interview_uz 🤗

Maqsadimiz - Al-Xorazmiyning haqiqiy avlodlarini tayyorlashda kòmaklashish

#xorazmiy #alloma

5.
5️⃣ Session Layer - Seans Qatlami

U ikkita turli qurilmalarni (kompyuter, telefon, aloqa vositalari) dasturlar yordamida aloqa qilish uchun seans yaratish va uni yakunlash ishlarini taʼminlab beradi. Bu darajada quyidagilar amalga oshiriladi:
• xavfsizlik vositalarini boshqarish;
• maʼlumotlar almashuvini sinxronlash; (video aloqada ovoz va videoni sinxron tarzda uzatilishi)
• uzilish (toʻxtab qolish) natijasida seansni qoldirish.

@InterView_uz

Maqsadimiz: Al-Xorazmiyning haqiqiy avlodlarini tayyorlashda ko'maklashish

#tarmoq #networking #osi_model #seans_qatlami #session_layer

InterView.uz loyihasi jamoasi test natijalariga ko'ra ishlanish foizi past savollar va ko'pchilik dasturchilarni qiynayotgan bilim-ko'nikmalarni isloh qilmaguncha to'xtamaydi.

@InterView_uz

Maqsadimiz: Al-Xorazmiyning haqiqiy avlodlarini tayyorlashda ko'maklashish

6.
4️⃣ Transport Layer - Transport qatlami

Ushbu pogʻonada maʼlumotlarni to'gʻri tashish taʼminlanadi, xatolar imkon darajasida toʻgʻirlanadi. Tashish boʻyicha servis xizmati koʻrsatiladi. Transport pogʻonasining asosiy vazifasi paketlarni xatosiz, dastlabki ketma-ketlikda yoʻqotishsizlarsiz kafolat bilan yetkazib berishdan iborat.
Bu pogʻonada
✅ maʼlumotlar qayta taxlanadi:
✅ uzunlari bir nechta paketlarga ajratiladi (masalan: 1Gb lik video kichik hajmli paketlarga ajratiladi),
✅ qisqa paketlar esa birlashtiriladi.
Shu orqali tarmoqdan paketlarni yuborish samaradorligi oshiriladi. Transport pogʻonasida qabul qiluvchi tomonidan maʼlumotlar qabul qilingani haqida tasdiq signali yuboriladi.
Trasport pogʻonasi
➕oqimni boshqaradi,
➕ xatolarni tekshiradi,
➕ paketlarni yuborish va qabul qilish bilan bogʻliq boʻlgan muammolarni hal qilishda ishtirok etadi.

@interview_uz 🤗

Maqsadimiz - Al-Xorazmiyning haqiqiy avlodlarini tayyorlashda kòmaklashish

#networking #tarmoq #tranport_layer
#transport_qatlami