🔴 چرا پهپاد‌ها نمی‌توانند شریان نفت روسیه را قطع کنند؟

اوکراین مدعی است ۳۸ درصد از ظرفیت پالایش نفت روسیه را متوقف کرده است

🔻حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌های نفت روسیه در سال ۲۰۲۵، به‌ویژه در چند ماه اخیر به یکی از موضوعات کلیدی در تحلیل تأثیرات اقتصادی و نظامی جنگ اوکراین تبدیل شده است. ادعای توقف ۳۸ درصد از ظرفیت پالایش نفت روسیه، که از جمع ظرفیت اسمی پالایشگاه‌های مورد حمله تا 5 مهر به دست آمده، توجه زیادی را جلب کرده است. این رقم، مبتنی بر ظرفیت کل ۳۲۷ میلیون تن در سال (یا ۹۰۰ هزار تن روزانه) پالایشگاه‌های روسیه، ظاهراً نشان‌دهنده ضربه‌ای سنگین به صنعت نفت این کشور است. 

🔻واقعیت بسیار پیچیده‌تر است. حملات که پالایشگاه‌هایی مانند ولگوگراد، نووکویبیشفسک، ریازان، ساراتوف و سالاوات را هدف قرار داده آسیب‌هایی عمدتاً جزئی ایجاد کرده و تعمیرات سریع مانع از توقف کامل تولید شده است. روسیه با مازاد تولید فرآورده‌های نفتی – گازوئیل دوبرابر مصرف داخلی، بنزین ۱۶ درصد مازاد و نفتا ۶۰ درصد مازاد – و ذخایر راهبردی، توانسته این چالش‌ها را مدیریت کند.

◽زمینه حملات و ظرفیت پالایشی روسیه
🔻حملات پهپادی اوکراین بخشی از راهبرد کی‌یف برای تضعیف زیرساخت‌های انرژی مسکو است که از ابتدای ۲۰۲۵ شدت گرفته و در اوت و سپتامبر به اوج خود رسید. پالایشگاه ولگوگراد در ۱۳ و ۱۴ اوت و ۱۸ و ۲۴ سپتامبر چهار بار مورد حمله قرار گرفت. نووکویبیشفسک هر سه تا چهار هفته یک بار و ریازان، ساراتوف و سالاوات هر کدام دو بار مورد هدف قرار گرفته‌اند. این توالی حملات که پیش‌تر تنها در پالایشگاه‌های نزدیک مرز مانند کراسنودار و روستوف دیده می‌شد، حالا به اهدافی در عمق خاک روسیه گسترش یافته است.

🔻ظرفیت اسمی پالایش روسیه ۳۲۷ میلیون تن در سال است، اما پالایش واقعی به ۲۶۰ تا ۲۷۰ میلیون تن محدود می‌شود که همچنان بسیار فراتر از نیاز داخلی ۱۱۰ تا ۱۲۰ میلیون تن است. این شکاف ۲۰ تا ۲۲ درصدی به دلیل تأسیسات قدیمی است که همیشه غیرفعالند. اغلب از رده خارج و بدون برچیدن رسمی در محوطه پالایشگاه‌ها باقی مانده‌اند. این تأسیسات قدیمی که عملاً از چرخه تولید خارج شده‌اند، به مالکان اجازه می‌دهند بدون هزینه‌های اضافی برای بازسازی روی کاغذ ظرفیت اسمی را حفظ کنند. در عمل، این مازاد ساختاری به روسیه امکان می‌دهد که حتی با کاهش تولید ناشی از حملات نیاز‌های داخلی و صادراتی خود را تأمین کند. 

🔻مازاد تولید نقش کلیدی ایفا می‌کند؛ گازوئیل تقریباً دوبرابر مصرف داخلی تولید می‌شود و به بازار‌های آسیایی مانند چین و هند صادر می‌گردد. بنزین ۱۶ درصد بیش از نیاز داخلی تولید می‌شود و نفتا به‌عنوان نیمه‌محصول بنزین، ۶۰ درصد مازاد دارد که در صورت نیاز می‌توان آن را به بنزین تبدیل کرد، هرچند با کیفیت پایین‌تر. حتی اگر حملات ۱۷ درصد ظرفیت اولیه را موقتاً از کار بیندازند، مازاد ۷۸ درصدی ظرفیت فعال، تولید را جبران می‌کند. 

🔻تعمیرات سریع نیز عامل مهمی در تاب‌آوری است. پالایشگاه‌های روسیه با استاندارد‌های دوران شوروی طراحی شده‌اند که امکان تعمیر سریع با قطعات محلی و تجهیزات آتش‌نشانی پیشرفته را فراهم می‌کند. بسیاری از پالایشگاه‌ها، مانند ریازان، ظرف دو تا چهار هفته به چرخه تولید بازمی‌گردند. پدافند هوایی روسیه با سامانه‌هایی مانند اس-۴۰۰ و سازه‌های محافظتی مانند توری‌ها و سازه‌های ضدپهپاد که به «مانگال» معروف شده‌اند، بسیاری از حملات را خنثی می‌کند.

◽تأثیر واقعی بر تولید و تبعات اقتصادی
🔻حملات پهپادی اوکراین آسیب‌هایی عمدتاً جزئی به پالایشگاه‌ها وارد کرده‌اند، اغلب به ستون‌های تقطیر اتمسفری که بخش اولیه پالایش را انجام می‌دهند. این آسیب‌ها معمولاً ظرف دو تا چهار هفته تعمیر می‌شوند و کل تأسیسات را از کار نمی‌اندازند. در سپتامبر ۲۰۲۵، تولید پالایشی حدود ۴۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافت، اما این کمبود با افزایش واردات فرآورده‌های نفتی از کشور‌هایی مانند بلاروس و قزاقستان جبران شد.

◽عدم اختلال در ماشین جنگی و فقدان فشار اجتماعی گسترده
🔻ماشین جنگی روسیه، با حدود ۱.۲ میلیون نیروی نظامی، روزانه به ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار تن سوخت نیاز دارد. حملات پهپادی لجستیک سوخت‌رسانی را در برخی مناطق، به‌ویژه مناطق الحاقی، دچار مشکل کرده، اما ذخایر راهبردی که برای شش ماه کافی است و خطوط لوله از مناطق نفت‌خیز سیبری، این کمبود‌ها را جبران می‌کنند. ارتش روسیه اولویت اصلی در تأمین سوخت دارد و این امر مانع توقف عملیات نظامی شده است. همچنین واردات گازوئیل از کشور‌های آسیای مرکزی مانند قزاقستان، حدود ۱۰ درصد نیاز‌های سوخت را پوشش می‌دهد که به حفظ جریان سوخت کمک کرده است.

◽متن کامل گزارش مهدی سیف تبریزی، پژوهشگر مسائل روسیه را در سایت فرهیختگان بخوانید.

@JahanNama_News

⚡️بیانیه وزارت امور خارجه فدراسیون روسیه در ارتباط با پایان اعتبار قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد

در تاریخ ۱۸ اکتبر، مهلت ده‌ساله تعیین‌شده در قطعنامه ۲۲۳۱ از روز تصویب «برنامه جامع اقدام مشترک برای حل‌وفصل موضوع برنامه هسته‌ای ایران» (برجام) به پایان می‌رسد.

در این مقطع، اجرای تمامی مفاد قطعنامه ۲۲۳۱، از جمله محدودیت‌ها و رویه‌های پیش‌بینی‌شده در آن، باید خاتمه یابد. شورای امنیت سازمان ملل متحد موظف است بررسی تمامی موضوعات مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران را به پایان برساند. همچنین، بند «عدم اشاعه» باید از فهرست موضوعات در دستورکار شورای امنیت سازمان ملل متحد خارج شود.
با توجه به اینکه این تغییرات از پیش در زمان توافق برجام مورد توافق قرار گرفته و در قطعنامه تصویب‌شده شورای امنیت سازمان ملل تثبیت شده‌اند، اجرای آن‌ها نیز در فرمان ریاست‌جمهوری فدراسیون روسیه مورخ ۱۱ مارس ۲۰۱۶ با عنوان «درباره تدابیر اجرای قطعنامه شماره ۲۲۳۱ شورای امنیت مورخ ۲۰ ژوئیه ۲۰۱۵» پیش‌بینی شده است و تمامی مفاد آن تا پایان مهلت مقرر معتبر باقی می‌ماند. توسعه آتی همکاری‌های روسیه و ایران در حوزه‌های مختلف، از این پس بر پایه قوانین ملی و تعهدات بین‌المللی ما انجام خواهد گرفت. مبنای مستحکم این همکاری، «معاهده مشارکت جامع راهبردی میان فدراسیون روسیه و جمهوری اسلامی ایران» است که در تاریخ ۲ اکتبر ۲۰۲۵ لازم‌الاجرا شد و در ژانویه سال جاری میلادی در سطح عالی در مسکو به امضا رسید.

لازم به ذکر است که تلاش‌های تهاجمی کشورهای اروپایی عضو برجام برای احیای قطعنامه‌های تحریمی شورای امنیت علیه ایران، که در چارچوب اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ لغو شده بودند، با شکست مواجه شد. برخلاف ادعاهای مکرر و بی‌اساس آنان، روند بازگرداندن محدودیت‌های تحریمی پیشین علیه ایران تحقق‌یافته محسوب نمی‌شود، زیرا بریتانیا، آلمان و فرانسه نقض‌های اساسی و فاحشی از قطعنامه ۲۲۳۱ مرتکب شده‌اند و همچنین رویه‌های مصوب که دقیقا برای جلوگیری از هرگونه سوء‌استفاده و دستکاری طراحی شده بودند، به‌طور کامل رعایت نشده است.

کشورهای اروپایی تصمیم گرفتند بدون هیچ ملاحظه‌ای از تمامی موانعی که در مسیر پیشبرد سیاست تقابلی آنان قرار داشت، عبور کنند. با این حال، طبق حقوق بین‌الملل، طرفی که خود به‌طور سیستماتیک تعهداتش را نقض کرده است، نمی‌تواند از سازوکارها و امتیازاتی که در همان توافق پیش‌بینی شده بهره‌مند شود.

اقدامات کشورهای اروپایی که از منظر حقوقی و رویه‌ای فاقد هرگونه مبنای معتبر بوده و به‌ صورت مقطعی و مصلحت‌گرایانه از سوی ایالات متحده امریکا، کشوری که مدت‌ها پیش خروج خود از برجام را اعلام کرده بود، و متأسفانه از جانب دبیرخانه سازمان ملل متحد حمایت شده‌اند، به‌هیچ‌وجه نمی‌توانند برای اعضای مسئول و متعهد جامعه بین‌المللی ایجاد الزام حقوقی نمایند. همچنین یادآور می‌شویم که تمامی اهدافی که در گذشته به‌منظور تصویب قطعنامه‌های تحریمی شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه ایران تعیین شده بود، مدت‌هاست تحقق یافته و این امر در دسامبر ۲۰۱۵ توسط آژانس بین‌المللی انرژی اتمی رسماً تأیید گردید. بدون تحقق این اهداف، اجرای کامل و رسمی برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) امکان‌پذیر نمی‌بود.

موضع ما در این خصوص، که به‌تفصیل در بیانیه‌های وزارت امور خارجه روسیه مورخ ۲۰ و ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵ و همچنین در نشست خبری سخنگوی وزارت خارجه در تاریخ ۲ اکتبر ۲۰۲۵ تشریح شده است، بدون تغییر باقی مانده است. تأکید می‌کنیم که شورای امنیت سازمان ملل هیچ‌گونه تصمیمی اتخاذ نکرده است که به دبیرخانه سازمان ملل متحد اختیار دهد به‌طور مستقل درباره احیای تحریم‌ها علیه ایران نتیجه‌گیری نماید. این موضوع در صلاحیت انحصاری شورای امنیت سازمان ملل متحد قرار دارد.

فدراسیون روسیه درخواست رسمی خود را به دبیرکل سازمان ملل متحد ارسال کرده و خواستار آن شده است که وی فوراً اطلاعات نادرستی را که بدون مجوز و به‌طور خودسرانه در وب‌سایت رسمی سازمان درباره روند ادعایی «احیای» قطعنامه‌های از‌مدت‌ها پیش منقضی‌شده مربوط به ایران منتشر شده است، حذف نماید. به‌ویژه آن‌که در شرایط کنونی، این قطعنامه‌ها فاقد هرگونه هدف مورد توافق، مهلت اجرایی و سازوکار لغو می‌باشند. خودداری دبیرکل سازمان ملل متحد از اصلاح این خطای دبیرخانه، به‌منزله آن خواهد بود که دبیرکل و کارکنان دبیرخانه عمدا و آگاهانه در نقض ماده ۱۰۰ منشور ملل متحد عمل می‌کنند.
با پایان اعتبار قطعنامه ۲۲۳۱، برجام که روزگاری به‌حق یکی از دستاوردهای بزرگ دیپلماسی بین‌المللی به‌شمار می‌رفت، رسماً به تاریخ می‌پیوندد. در سال‌های نخست پس از تصویب، این توافق به‌سرعت اثربخشی و کارآمدی خود را نشان داد و این امکان را داد تا آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تمامی پرسش‌های باقی‌مانده خود درباره ایران را به‌طور کامل رفع نماید.

اجرای موفق برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) با هدف فراهم ساختن امکان بهره‌برداری کامل تهران از حق خود در استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای مطابق با معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) و تعهدات ناشی از آن، پیش‌بینی شده بود. پس از پایان اعتبار برجام، نگرش نسبت به برنامه هسته‌ای ایران باید همانند برنامه هسته‌ای هر کشور عضوNPT که فاقد سلاح هسته‎ای است، باشد.

«توافق هسته‌ای» هرگز بر مبنای نقض تعهدات از سوی ایالات متحده و کشورهای اروپایی عضو طراحی نشده بود. کشورهایی که اکنون با تمام توان درصدد توجیه اقدامات خود و مشروع جلوه دادن رفتار دل‌بخواهانه خود هستند و بی‌شرمانه از اعتبار و اختیارات شورای امنیت سازمان ملل متحد سوءاستفاده می‌کنند. هدف برجام، لغو جامع تمامی تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد و همچنین تحریم‌های چندجانبه و ملی مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران بود. اکنون، در چارچوب سازمان ملل متحد، این مسیر به پایان رسیده است. محدودیت‌هایی که خارج از سازوکار شورای امنیت سازمان ملل متحد اعمال شده‌اند، غیرقانونی هستند.

تاریخ ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ به‌عنوان روز رسمی پایان اعتبار قطعنامه ۲۲۳۱ تعیین شده است و هیچ تصمیمی برای لغو آن اتخاذ نشده است. ابتکار مشترک روسیه و چین برای تمدید فنی برجام به مدت شش ماه، با تکبر از سوی کشورهای غربی رد شد. اقداماتی که بار دیگر ناتوانی این کشورها در انجام توافق‌های چندجانبه و تکیه آنان بر روش‌های غیرقانونی و زورگویی را آشکار ساخت. از این پس، نظارت بر فعالیت‌های هسته‌ای در جمهوری اسلامی ایران صرفا بر پایه معاهده NPT و توافق جامع پادمان میان ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی انجام خواهد شد.

طرف روسی همچنان پایبندی کامل خود را به مسیر سیاسی و دیپلماتیک برای حل‌وفصل موضوع برنامه هسته‌ای ایران حفظ می‌کند و از تمامی طرف‌های دخیل می‌خواهد تلاش‌های خود را به یافتن راه‌حل‌های لازم معطوف کنند تا از بروز یک تنش جدید و کنترل‌ناپذیر، که پیامدهای سنگینی برای امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی به همراه دارد، جلوگیری شود. روسیه آماده است در این مسیر تمام توان خود را برای همکاری و حمایت به‌کار گیرد.

در خصوص فعال سازی ظرفیت‌های کریدوری ایران و روسیه در بخش‌های شرقی و دریایی کریدور شمال-جنوب با روزنامه فرهیختگان مصاحبه‌ای داشتم و از کندی دولت در برداشتن موانع به خصوص در حوزه گمرکی گلایه کردم. هرچند اقدامات روبه‌جلویی هم اتفاق افتاده که باید از ان‌ها تقدیر کرد.


مطالعه کامل مصاحبه👇

زنگ زورآزمایی کریدورها

🖋 با نزدیک شدن به چهارمین زمستان جنگ اوکراین، شبح زمستان سخت بر سر این کشور هرچه بیشتر خودنمایی می‌کند. این وضعیت ناشی از اختلالات پایدار در سیستم‌های برق و گاز اوکراین است که توسط روس‌ها به‌عنوان بخشی از استراتژی‌های نظامی درجهت حفاظت از منافع امنیتی خود به شمار می‌رود. ارزیابی‌های اخیر نشان‌دهنده آن است که بیش از ۶۰ درصد ظرفیت تولید و توزیع انرژی اوکراین تحت تأثیر حملات از بین رفته و این امر می‌تواند منجر به قطعی‌های گسترده برق و کمبود گرمایش برای بخش قابل توجهی از جمعیت اوکراین شود.

مطالعه کامل یادداشت 👇

زمستان سخت کی‌یف فرارسیده است؟

🔴 زنگ‌ زورآزمایی کریدورها

◽تشکیل کنسرسیوم حمل‌ونقل دریایی ایران و روسیه و هم‌زمان عبور نخستین قطار روسیه از ایران، کریدور شمال به جنوب را در دسترس‌تر کرد

⭕مهدی سیف تبریزی، کارشناس مسائل روسیه:
هم این اقدام و هم کنسرسیوم دریایی میان ایران و روسیه که آقای کاظم جلالی، سفیر ایران در روسیه در خصوص آن خبر داد و در ماخاچ‌قلعه امضا شده است، اقداماتی روبه‌جلو در مسیر پیشبرد کریدور شمال به جنوب محسوب می‌شوند. این مسیرها برای ما به‌شدت سودآور است، به‌ویژه اگر خط دریایی سریع‌تر فعال شود.

🔻مسیر دریایی چندین مزیت دارد:
1️⃣نخست اینکه معارض ندارد؛ یعنی در این کریدور تنها ایران و روسیه حضور دارند و کشور ثالثی مانند آذربایجان در میان نیست که مجبور شویم حتی یک ریال حق گمرکی به آذربایجانی‌ها پرداخت کنیم یا به دلیل اختلافاتی که پیش می‌آید آذربایجانی‌ها اختلال ایجاد کنند.

2️⃣دوم اینکه مسیر‌های زمینی (چه ریلی و چه جاده‌ای) در زمستان به‌شدت مستعد یخ‌زدگی هستند؛ اما در مسیر دریایی چنین مشکلی رخ نمی‌دهد.

3️⃣سوم اینکه هزینه جابه‌جایی کانتینری با یک کشتی میان دو کشور، بسیار کمتر از هزینه‌ای است که یک قطار برای جابه‌جایی همان حجم متحمل می‌شود. یک کشتی تقریباً معادل حداقل سه قطار باری ظرفیت دارد. بنابراین، هزینه‌ها کاهش می‌یابد و حجم جابه‌جایی افزایش می‌یابد.

◽متن مصاحبه علی مزروعی، خبرنگار گروه سیاست را با مهدی سیف تبریزی، کارشناس مسائل روسیه در سایت فرهیختگان بخوانید.

@JahanNama_News

🖊 در مورد چهارچوب پیش‌نویس توافق منتشرشده میان ایالات متحده و روسیه و جایگاه آن در فرایند صلح اوکراین، نقل‌قولی از وینستون چرچیل می‌تواند مناسب باشد: «این پایان نیست، حتی آغاز پایان هم نیست. اما شاید، پایان آغاز باشد.» دلیل این امر آن است که سرانجام، این سند به مسائل مشخص و دقیق پرداخته که اگر قرار باشد صلحی برقرار گردد، باید آن‌ها حل شوند.

مطالعه کامل یادداشت در روزنامه فرهیختگان👇

طرح ترامپ

🖋 کاخ سفید با بیانیه‌ای بی‌سابقه اعلام کرد که اوکراین دقیقا تا روز شکرگزاری آمریکا (۲۷ نوامبر/ ۶ آذر) مهلت دارد این سند را بپذیرد‌؛ در غیر این صورت تمام کمک‌های نظامی، مالی، اطلاعاتی و لجستیکی واشنگتن «یک‌شبه و برای همیشه» قطع می‌شود.

🔹️این ضرب‌الاجل تحقیرآمیز، در حالی که اوکراین در چهارمین زمستان جنگ خود با خاموشی گسترده برق، کمبود شدید مهمات و فروپاشی اقتصادی روبه‌روست، کی‌یف را در یکی از مرگبارترین دوراهی‌های تاریخ معاصرش قرار داده است‌؛ یا قرارداد تسلیمی را امضا کند که خاک، ارتش وامنیت بلندمدت خود رابرای همیشه از دست می‌دهد،یا با قطع کامل حمایت آمریکا روبه‌رو شود و در سرمای زیر صفر درجه و زیر آتش سنگین، به تنهایی فروپاشی را نظاره کند.طرحی که ترامپ با غرور «راه‌حل برد ــ برد» می‌نامد، درواقع یک سند تسلیم یکجانبه و کاملا به ضرر اوکراین است.


مطالعه کامل یادداشت در روزنامه جام‌جم👇

ضرب‌الاجل برای تسلیم

🖋 پس از سه روز مذاکرات سخت در ژنو، تحت فشار بی‌سابقه برلین،پاریس، لندن و ورشو، متن به یک پیش‌نویس ۱۹ماده‌ای کاملا متفاوت تقلیل یافت که تقریبا هیچ‌یک ازمطالبات اصلی روسیه راشامل نمی‌شود.این چرخش ناگهانی نه نشانه دیپلماسی هوشمند، بلکه گواه آشکار بی‌اعتمادی عمیق اروپا به واشنگتن و ترس از فروپاشی کل ساختار امنیتی قاره اروپا‌ و همچنین حکایت از نبود یک استراتژی مشخص و جنگ قدرت جناح‌های مختلف در کاخ سفید است. اما فراتر از این، طرح اولیه ترامپ نمادی از خیانت آشکار آمریکا به متحد خود پس ازچهار سال جنگ خونین است؛ جایی که واشنگتن آنچه را روسیه در میدان نبرد به‌دست نیاورده، روی میز مذاکره به مسکو هدیه می‌دهد و پشت کی‌یف را خالی می‌کند.

متن کامل یادداشت را در جام‌جم مطالعه کنید 👇

صلح اوکراین در بن‌بست