ایلام توسعه|نقد و بهبود|

نگاهی به وضعیت آماری آسیب‌های اجتماعی در استان طی سالیان اخیر نیز مؤیدآن است که تقریباً یک همبستگی آماری معنی‌دار بین میزان وقوع آسیب‌های اجتماعی و شروع برنامه‌های توسعه‌ای بعد از جنگ تحمیلی -صرف‌نظر از تفاوت گفتمانی دولت‌های وقت؛ سازندگی، اصلاحات، عدالت، تدبیر وامید و ...- وجود دارد.
کارشناسان مسائل و آسیب‌های اجتماعی معتقدند درچنین موقِفی که ميزان نابهنجاری از مقدار مشخصی افزايش می‌یابد و باعث اختلال اجتماعی يا اختلال در نظم اجتماعی می‌شود، ما با مسائل اجتماعی سر و کار پیدا می‌کنیم که بنا به گفتۀ هورتون‌ ولزلی از جمله نشانه‌های آن این است که: «اولاً بخش قابل‌توجهی از جامعه آن را ناخوشایند می دانند؛ ثانیاً معتقدند که برای حل آن باید کاری کرد و ثالثاً بر این باورند که فرد یا سازمان یا افرادی مسئول برطرف‌کردن و حل مشکل اجتماعی هستند.»(به نقل از فصل‌نامه رشد آموزش علوم‌اجتماعی ، شماره 67، تابستان 1394)
در حال‌ حاضر خودکشی، اعتیاد،طلاق، بیکاری،فقر،خشونت، نزاع و دگرکشی ازجمله‌ مسائلی هستند که مدت‌هاست دامنگیر بسیاری از خانواده‌های ایلامی شده و آنها خواهان‌ مداخله نهادهای مسئول برای مقابله با این مسائل هستند.

راهکارهای کاستن از مسائل و مشکلات دوران‌گذار

اگراینگونه است که بیان شد و ریشهٔ اصلی بسیاری از مسائل و مشکلات موجود، ناشی از شرایط آنومیک‌(بی‌هنجاری) دورانِ گذار و مدیریتِ نامتناسب توسعه‌ای برون‌رفت از آن است،چاره‌ چیست؟ با اتخاذ چه تدابیر و راهکارهایی می‌توان مشکلات دوران گذار را تخفیف داد و از شدت گسترش و تداوم آن‌ جلوگیری نمود؟ آیا در شرایط موجود به صِرف توجه و تأکید بر راهکارهای فردنگرانه و پیشگیری‌محور-که هم‌اکنون شیوهٔ تقریباً متداول مقابله با مشکل از سوی دستگاه‌های ذیربط است- شیوه‌هایی همانند: کارگاه‌های پیشگیرانه، مددکاری اجتماعی، تاب‌آوری اجتماعی، تسهیل‌گری اجتماعی و مشاوره‌های روانشناسانه، که غالباً با چشم‌پوشی از بسترمند‌بودن آسیب‌ها و مسائل اجتماعی و تعیّن‌‌پذیری آن‌ها از مدل حکمرانی و مدیریت توسعه، به موضوع می‌نگرند، قادر به بهبود وضعیتِ موجود و حل‌و‌فصل کارشناسانهٔ مسائل پیش‌ رو خواهیم بود؟ یا باید به طور ریشه‌‌ای، قبل و یا همراه با آن به فکر راهکارهای کلان و جامع‌نگر برای برون‌رفت از مشکلاتِ مبتلا‌به باشیم؟ قدر مسلم این که در شرایط فعلی تقدم با راهکارهای کل‌نگرانه است. هرچند این به معنای نادیده‌گرفتن اثربخشی رویکردهای روان‌شناختی در کاستن از مشکلات موجود در جایگاه خود نیست؛ بلکه بدین معناست که ارائۀ هر گونه راه‌حل‌های پیشگیرانۀ فرد‌نگر، در وضعیت آنومیک موجود، فرع بر راهکارهای ساختار‌گرایانه است و تنها موقعی کارامد است و بهتر جواب می‌دهد که در ذیل و متعاقب کاربست رویکردها و راهکارهای جامعه‌شناختیِ پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی قرار بگیرد.
بااین توصیف چنانچه بخواهیم با توجه به شرایط موجود استان ایلام و مناطق تابعه از منظر کلان جهت مقابله و برون‌رفت از مشکلات و آسیب‌های اجتماعی به ارائهٔ طریق بپردازیم، به نظر می‌رسد که بازنگری در موارد ذیل به قصد اصلاح رویه‌های موجود و چابک‌سازی مدیریت توسعه از اهمیت و ضرورت ویژه‌ای برخوردار است:
۱. شواهد امر آشکارکنندهٔ این موضوع است که بسیاری از طرح‌ها و اقدامات توسعه‌ای که تاکنون -طی بازهٔ زمانی مورد نظر- در مناطق مختلف استان به اجرا در آمده فاقد مطالعات پیوست اجتماعی-فرهنگی و زیست‌محیطی است و یا در صورت دارابودن پیوست، به جای اجرای آن توسط اتاف‌کاران حرفه‌ای و مستقل، توسط مهندسین مشاور پروژه‌ها با توجیه صرفاً فنی و به نفع کارفرما و پیمانکاران انجام شده است و نگاه اجتماعی-‌فرهنگی کمتر در آن لحاظ شده است.بسیاری از این طرح‌هابدون پشتوانه علمی‌وبرنامه‌ریزی درست، بی‌توجه به نیازهای واقعی جامعه محلی و بدون نظرخواهی از کارشناسان آن حوزه تصمیم گرفته شده و در نهایت‌باصرف هزینه‌های هنگفت سالهاست که‌به ثمرنرسیده است.شاید به همین خاطر بیشتر این پروژه‌ها-چه در مرحلهٔ قبل، چه حین وچه پس از اجرا، فاقد هرگونه مشخصهٔ پایداری، اعم از پایداری اقتصادی، پایداری انسانی، پایداری اجتماعی، پایداری زیست‌محیطی، پایداری سیاسی-امنیتی، پایداری منافع محلی، جلب و تداوم مشارکت مردم و برنامه‌ریزی فرابخشی، به نفع جامعهٔ میزبان طرح‌ها و قاطبهٔ مردم منطقه‌ است.
به عنوان شاهد مثال،مطالعهٔ بی‌طرفانه آثار و پیامدهای طرح‌های عمرانی بزرگ‌مقیاس (سد سیمره، سد سیکان و تونل کبیرکوه و سایر طرح‌های متوسط مقیاس و کوچک مقیاسی که علی‌الظاهر با هدف توسعهٔ شهرستان دره‌شهر و مناطق همجوار طراحی و اجرا شده) از منظر مطالعات "اتاف‌" می‌تواندصحت‌و‌سُقم‌ این مدعا را اثبات نماید که تا چه اندازه پروژه‌های مذکور و امثالهم منطبق با شاخص‌های توسعهٔ پایدار و ملاحظهٔ منافع بلند‌مدت جامعه میزبان طراحی، تدوین و اجرا شده است؟
صفحه۳👇

63 views05:55